GGD'ers doen boekje open

Privacylek coronasystemen was al maanden bekend, GGD deed niets: 'We konden overal bij'

28 januari 2021 12:56 Aangepast: 30 januari 2021 12:02
Een medewerker van het bron- en contactonderzoek van de GGD. Beeld © ANP

De GGD is al maanden op de hoogte van de vele privacyproblemen rondom de coronasystemen met daarin de privégegevens van miljoenen Nederlanders. De interne kritiek van medewerkers is door leidinggevenden telkens weggewuifd.

Dat blijkt uit de gesprekken die RTL Nieuws de afgelopen dagen voerde met tientallen mensen die voor de GGD werkzaam zijn met het inplannen van testafspraken en het bron- en contactonderzoek. 

Veel medewerkers hebben al maanden geleden vanwege verschillende privacyproblemen aan de bel getrokken, maar kregen telkens te horen dat het niet belangrijk genoeg was of kregen helemaal geen reactie. "Het boeit ze gewoon niet", aldus een medewerker die anoniem wenst te blijven. 

Veel te veel toegang

De kritiek zit hem in de vrije toegang voor GGD-medewerkers tot de grote coronasystemen met daarin de privégegevens van miljoenen Nederlanders, het gebrek aan toezicht op die systemen en het massaal aantrekken van externe uitzendkrachten die allemaal in die data kunnen neuzen.

De GGD stelt in een reactie niet bekend te zijn met deze signalen. "Waar dit het geval is is dit zeker kwalijk, want wij waarderen medewerkers die ons op risico’s wijzen."

Afgelopen maandag legde RTL Nieuws de grootschalige illegale handel in privégegevens uit de twee coronasystemen van de GGD bloot. Die handel is mogelijk omdat medewerkers toegang hebben tot veel te veel gegevens, zoals in onderstaande video wordt uitgelegd:

Eerder deze week stelde minister Hugo de Jonge dat medewerkers alleen toegang hebben tot de 'noodzakelijke' gegevens, maar dat wordt door tal van medewerkers die voor de testafsprakenlijn of het bron- en contactonderzoek van de GGD werken tegengesproken.

"Ik heb toegang tot de gegevens uit de coronasystemen van allerlei andere GGD-regio's waar ik helemaal geen toegang tot zou moeten hebben", vertelt een werknemer die via een derde partij voor de GGD werkt. "Iedereen zoekt vrienden, familie of bekende mensen op en met de exportknop kon je er tot voor kort alle gegevens uit halen. Het verbaast me niets dat er wordt gehandeld in die privégegevens." De GGD bevestigt dat medewerkers 'soms toegang blijven houden' tot gegevens uit andere GGD-regio's zodat ze snel kunnen bijspringen.

Een student die voor de testafsprakenlijn werkt vult aan: "Studenten kunnen nog geen tentamen maken zonder webcamsurveillance, maar om toegang te krijgen tot de persoonsgegevens van miljoenen Nederlanders is niets meer nodig dan een laptop en een beetje geduld. Het is een schande. Waarom is er zo paniekerig opgeschaald? Waarom is er niks gedaan met eerdere tekenen van problemen? En waarom kan ik nog steeds alle persoonsgegevens opzoeken die ik maar wil met alleen een achternaam en geboortedatum of geslacht?"

Zonder VOG in systemen

Zowel de GGD als minister Hugo de Jonge benadrukken dat medewerkers die met dit soort gevoelige data werken altijd een verklaring omtrent gedrag (VOG) moeten inleveren. Meer dan tien medewerkers die RTL Nieuws sprak hebben nooit een VOG ingeleverd of pas maanden nadat zij al aan de slag waren. Opvallend genoeg kreeg een aantal van hen deze week opeens de vraag of ze toch nog een VOG konden inleveren.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Illegale handel in privégegevens miljoenen Nederlanders uit coronasystemen GGD

Zowel de GGD als Teleperformance, het bedrijf dat verantwoordelijk is voor onder andere de testafsprakenlijn, stellen dat alleen mensen met een VOG met deze systemen mogen werken. Teleperformance meldt wel dat medewerkers soms al anderhalve maand aan het werk kunnen zijn terwijl ze op hun VOG wachten: " ls de VOG binnen 6 weken na start niet wordt opgeleverd, wordt er per direct afscheid genomen van een medewerker."

Nauwelijks toezicht op toegang

Ook is er nauwelijks toezicht op de accounts die worden aangemaakt die toegang hebben tot de coronasystemen. "Ik heb al tientallen keren een account laten aanmaken zonder enige controle en er is ook nog nooit één VOG ingeleverd", vertelt iemand die toegang heeft tot CoronIT, het systeem met daarin alle privégegevens van Nederlanders die een coronatest hebben gedaan of vaccinatie krijgen.

"Bij de instructie van CoronIT werd ook nadrukkelijk gezegd dat je overal bij kunt en of je daar alsjeblieft geen misbruik van wil maken. En het erge is: ik heb voor mijn werk helemaal geen toegang tot die data nodig, maar ik kan echt overal bij."

Controle is een wassen neus

Er vinden volgens de medewerkers nauwelijks controles plaats of medewerkers zich wel aan de regels houden. Enkele werknemers vertellen hoe ze eens in de zoveel maanden hun scherm via Microsoft Teams moeten delen om vervolgens de digitale prullenbak te openen. De manager kijkt dan of daar gestolen gegevens uit de coronasystemen in te vinden waren. "Een wassen neus", wordt het genoemd.

Verschillende medewerkers hebben hun zorgen geuit over de massale toegang tot data en het gebrek aan controles, maar dit is keer op keer genegeerd. Eén van de oudste meldingen aan de leiding van de GGD hierover komt uit de zomer van vorig jaar, toen een leidinggevende aan de bel trok. Het zou worden besproken, luidde de reactie per mail. Daarna heeft diegene nooit meer iets gehoord. 

Testuitslagen delen via WhatsApp

De medewerkers die met name voor de testafsprakenlijn werken bevestigen ook dat er regelmatig privégegevens van Nederlanders onderling via WhatsApp worden uitgewisseld, waaronder woonadressen, patiëntnummers, 06-nummers, testuitslagen en burgerservicenummers.

In de WhatsApp-groepen wordt regelmatig gevraagd om een foto of video van je scherm te delen als iets met een systeem niet lukt. "Daar zijn heel vaak gevoelige persoonsgegevens op te zien", zegt een werknemer die anoniem wil blijven. Na het nieuws afgelopen maandag zijn deze groepen 'halsoverkop' stopgezet, met als gevolg dat werknemers eigen groepen creëren waar nog minder toezicht op is.

Een screenshot uit één van de WhatsApp-groepen. Een screenshot uit één van de WhatsApp-groepen.

Er wordt dan opgeroepen om de foto en video's met alle privégegevens te verwijderen, maar deze staan dan al op de telefoons van alle leden van de WhatsApp-groep. Die beelden worden vervolgens ook weer vaak opgeslagen in de Google- of Apple-cloud van de medewerker.

Reactie GGD

Zowel de GGD als Teleperformance zeggen in een reactie niet bekend te zijn met het feit dat er gevoelige persoonsgegevens via WhatsApp worden uitgewisseld. "Als we hiervan horen maken we er direct een eind aan", aldus de woordvoerder van de GGD.

Teleperformance stelt dat WhatsApp officieel niet mag worden gebruikt voor werkgerelateerde communicatie. "Het zijn persoonlijke keuzes van medewerkers om met collega’s een app-groep aan te maken", aldus de woordvoerder. 

Zowel binnen de GGD als Teleperformance wordt inmiddels opgeroepen om dit soort gevoelige privégegevens niet meer via WhatsApp te delen, maar gebruik te maken van mail of leeromgeving Blackboard. 

De oproep om alle beelden van telefoons te verwijderen. De oproep om alle beelden van telefoons te verwijderen.

Dit is onacceptabel

Wat volgens de GGD-medewerkers ook niet helpt, is dat de organisatie heel veel werkzaamheden uitbesteedt aan externe medewerkers, veelal jonge mensen die werk hebben gevonden via een uitzendorganisatie. "Ik heb een sollicitatie van twee minuten gehad, nooit een VOG ingeleverd en mocht gelijk beginnen", zegt een testafspraakmedewerker die via een derde partij werkt. "Ik voel me totaal niet verbonden met de GGD, ik doe dit werk alleen omdat het een makkelijk bijbaantje is en ik het geld nodig heb."

Dat is lastig te verkroppen voor mensen die fulltime bij de GGD werken: "Ik werk hier met hart en ziel voor onze gezondheid", vertelt een duidelijk geëmotioneerde medewerker tegen RTL Nieuws. "Het systeem heeft heel veel gebreken en er is veel mis, maar we zetten ons elke dag weer in om deze pandemie te bestrijden."

Een ander vult aan: "Het mag toch niet zo zijn dat men straks zo bang is dat hun persoonsgegevens worden gestolen dat ze zich niet meer laten testen? Dit is onacceptabel en er moet heel snel iets veranderen, anders hebben we straks misschien niet eens door dat we in een derde golf zitten."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore