Columns Europese Verkiezingen

De haat naar Europa

08 mei 2014 12:49

De haat richting Brussel is doorgeslagen, maar de Europese democratie moet flink veranderen, wil het project op lange termijn overleven, zegt Joop Hazenberg.

Zakkenvullers. Corrupte bende. EUSSR! De haat richting de Europese Unie is niet van de lucht. Veel van het geklaag en de krachttermen is van hetzelfde slag als de boze burger over Den Haag spuit. Maar als het om Brussel gaat, is het een slagje erger. Zeker in deze Europese verkiezingstijd.

Als EU Watcher - freelance onderzoeker gevestigd in Brussel - bevind ik me tussen twee werelden. Enerzijds loop ik rond in de 'eurobubble', de kongsie van Europees Parlement, Commissie, maatschappelijke organisaties, duizenden lobbyisten, journalisten en ander loslopend wild. Een fantastische wereld waar ik me als 'verkenner van de nieuwe wereld' als een kind in een snoepwinkel voel. Hier wordt geschiedenis gemaakt - eurocrisis, Oekraïne, handel, interne markt, energie - you name it. 

Aan de andere kant sta ik continu in contact met mensen die niet dagelijks met de EU bezig zijn. Burgers, jongeren, ambtenaren, lezers en leken. Ik discussieer met ze op Twitter, geef mijn mening op opiniepagina's (zoals laatst in de NRC), modereer verkiezingsdebatten en houd presentaties over wat in Brussel allemaal gebeurt. 

Wat me steeds weer opvalt is dat de eurobubble alle kenmerken van de befaamde Haagse kaasstolp heeft. Intern gericht, genoegzaam en zelfvoldaan, de 'inwoners' zijn afhankelijk van elkaar, en geluiden van buiten dringen nauwelijks door.

Instortend vertrouwen
Buiten de Brusselse kaasstolp is het beeld totaal anders. Het vertrouwen van Europese burgers in de EU is de afgelopen vijf jaar compleet ingestort. In Nederland ging het percentage van 50 naar 28 procent, in Spanje van 80 naar 46 procent. Als ik dat opbreng in Brussel krijg ik steevast het antwoord: 'ach, het vertrouwen in nationale politiek is ook laag.' Alsof het om een generiek probleem gaat. 

Ik denk dat de mensen die in de Europese instellingen werken, of er bij betrokken zijn, onvoldoende beseffen hoe groot de breuk is tussen volk en Europa. Er is zelfs een flinke haat aan het ontstaan die het Europese integratieproces volledig kan ondermijnen. Dat merk ik zelf ook al: hoewel ik hier in Brussel als freelancer actief ben, word ik heel vaak beticht van het zijn van 'eurocraat', lid van de 'superstaat-elite', ben ik een 'smerige subsidietrekker' enzovoorts. Het onderscheid tussen beschouwer en lid van een criminele bende is moeilijk te maken. 

Waarom is die haat zo groot? Ik zie de woede zelfs langskomen in commentaren van hoogopgeleide vrienden op Facebook, die ook spreken over zakkenvullers en Brusselse kloothommels. 

De kanker van de eurocrisis
Ten eerste: angst. Een interne markt met onder meer vrij verkeer van personen leidt tot nogal wat veranderingen op het straatbeeld. Bij mij om de hoek zit een Poolse supermarkt. Willen mensen dat? Eigenlijk niet. De nadelen van Europese integratie zijn immers zichtbaarder dan de voordelen, zoals Nederlandse ondernemers die massaal naar de nieuwe lidstaten zijn getrokken om daar te investeren. 

Twee: de eurocrisis. Die is niets minder dan een kanker die de EU zal verwoesten, vertelde een Franse pro-Europeaan me. Hij heeft gelijk. De eurozone is van meet af aan verkeerd opgezet, landen als Griekenland hadden nooit moeten worden toegelaten, en daar betalen we nu de prijs voor - onder meer met enorme overdracht van soevereiniteit naar Brussel en Frankfurt. Intussen zijn 27 miljoen mensen werkloos. De foute opzet van de eurocrisis is daarvan de oorzaak: landen als Spanje en Italië hoefden jarenlang niet te hervormen dankzij goedkoop en veilig geld uit het noorden. 

Drie: Europese democratie is een lachertje. Zeg eerlijk, hoeveel europarlementariërs kent u? Wat zijn hun taken en wat hebben zij de afgelopen vijf jaar voor u gedaan? Ja, het Europees Parlement heeft de afgelopen jaren steeds meer macht gekregen, maar het is nog steeds een gemankeerde democratie. De Commissie is geen regering maar voornamelijk een bureaucratisch apparaat. En ook al zullen partijen als de PVV en Front National veel stemmen krijgen, dan nog zal het integratieproces onverminderd doorgaan. Bovendien haken mensen af: iedere nieuwe verkiezingsronde van het Europees Parlement levert een lager opkomstpercentage op.

Ik vind de haat richting Brussel doorgeslagen, zeker omdat mensen vaak niet goed geïnformeerd zijn over wat hier gebeurt en dat er wel degelijk wordt gevochten om Europa beter en sterker te maken. Maar leuke dingen doen voor de burger, zoals goedkoop bellen in het buitenland, is niet voldoende. De Europese democratie moet flink veranderen, wil het project op lange termijn overleven. Zoals Jan Techau van Carnegie Europe tegen me zei: 'Je kan op deze manier niet verder. Maar ik zie niemand met serieuze voorstellen komen.'

 

Joop Hazenberg is EU Watcher, volg hem op Twitter of bezoek zijn website