Ga naar de inhoud
Onderwereldkaart

Wat betekent een hoge score? En vier andere vragen over de Onderwereldkaart

Beeld © iStock

RTL Nieuws onderzocht met de Onderwereldkaart van Nederland hoe kwetsbaar inwoners, bedrijven en gemeenten zijn voor ondermijnende criminaliteit. Maar wat is dat eigenlijk? Wat zegt een hoge of lage score en hoe is die tot stand gekomen? Vijf vragen over de Onderwereldkaart.

1. Wat meet de Onderwereldkaart?

De Onderwereldkaart vergelijkt gemeenten op basis van kwetsbaarheid voor ondermijnende criminaliteit. Maar wat is dat eigenlijk, ondermijnende criminaliteit? We leggen het hieronder uit:

Criminele ondermijning: zo probeert de onderwereld greep te krijgen op jouw buurt

04:02
In deze video laten we zien hoe criminelen ook jouw omgeving kunnen ondermijnen.

Om gemeenten goed te kunnen vergelijken zijn gegevens omgerekend naar het aandeel op het aantal inwoners, panden of bedrijfsvestigingen in een gemeente. Het gaat dus niet om absolute aantallen. Zo zijn 2.530 panden in Utrecht in het bezit van een veroordeelde eigenaar. Op Urk zijn dat er met 440 veel minder. Maar in het laatste geval gaat het om 7,5 procent van alle panden, in Utrecht om 2,8 procent.

Het zou kunnen dat bepaalde buurten en wijken binnen een gemeente afwijken. Op wijk- of buurtniveau zijn echter maar beperkt gegevens beschikbaar. Bovendien wordt voor de aanpak van ondermijning vaak gekeken naar gemeenten.

2. Mijn gemeente scoort hoog, wat betekent dat?

Dat betekent dat het risico op ondermijnende criminaliteit hoger is dan in andere gemeenten in het land. Het wil niet zeggen dat er ook daadwerkelijk veel ondermijnende criminaliteit is. Ondermijning is vaak onzichtbaar. Er wordt wel eens gezegd dat je het pas gaat zien als je het door hebt.

Juist daarom heeft RTL Nieuws ook gekeken naar factoren die een persoon, bedrijf of gemeente kwetsbaar maken. Denk aan een leegstaande schuur in een buitengebied of een huishouden met problematische schulden.

De schuur is aantrekkelijk om er een hennepkwekerij of drugslab in te vestigen. Het gezin met schulden is kwetsbaar, omdat crimineel geld een makkelijke oplossing lijkt voor de problemen. Criminelen verwachten echter altijd iets terug. Wanneer iemand toehapt, is er vaak geen weg meer terug.

Een hoge score betekent dat een gemeente veel kwetsbare inwoners, bedrijven of omstandigheden heeft. Bij een lage score is dat risico beperkter, maar het betekent niet dat er geen ondermijnende criminaliteit is. Ook in de minst kwetsbare gemeenten kan sprake zijn van ondermijning.

3. Waarom hebben jullie de Onderwereldkaart gemaakt?

Er is de laatste jaren veel aandacht voor criminele ondermijning. Dat komt omdat criminaliteit voor steeds meer mensen zichtbaarder wordt. Denk aan hennepplantages of drugslabs of schimmige winkeltjes in de buurt. 

Overheden besteden steeds meer geld en aandacht aan de aanpak van criminele ondermijning. Maar het is vaak onzichtbaar en ongrijpbaar. Om het onzichtbare beter zichtbaar te maken, hebben we de Onderwereldkaart gemaakt. Daarbij ligt de focus dus op de kwetsbaarheid van inwoners, bedrijven en gemeenten. 

"We hebben voor het eerst geprobeerd om een probleem dat veel mensen niet zien landelijk in kaart te brengen", zegt misdaadjournalist Koen Voskuil van RTL Nieuws. "We hopen dat de Onderwereldkaart inwoners en bedrijven helpt om signalen van ondermijnende criminaliteit te herkennen en dat gemeenten het gebruiken om te kijken waar ze staan en wat ze kwetsbaar maakt."

4. Hoe is de Onderwereldkaart gemaakt?

De onderzoeksredactie van RTL Nieuws heeft allerlei gegevens over ondermijnende criminaliteit of risico's daarop verzameld voor alle gemeenten in Nederland. Samen met datawetenschappers, criminologen en experts op het gebied van ondermijning zijn uiteindelijk 20 indicatoren gekozen die iets zeggen over het risico op ondermijning.

Soms zegt een indicator iets over wat er is geregistreerd, zoals het aantal zaken van wapenhandel, het aantal meldingen bij Meld Misdaad Anoniem of het aantal veroordeelde drugscriminelen. Andere indicatoren zeggen iets over omstandigheden die kwetsbaar maken, denk aan leegstand of schulden. Een indicator kan ook een positieve bijdrage leveren. Dat geldt bijvoorbeeld voor sociale samenhang. 

De ene indicator weegt zwaarder dan de andere. Uiteindelijk leiden de 20 indicatoren samen tot een risicoscore per gemeente. Hoe we precies tot die score zijn gekomen en welke afwegingen er zijn gemaakt, lees je in onze uitgebreide verantwoording (pdf).

5. Hoe herken en voorkom ik zelf ondermijning?

Er zijn allerlei signalen van criminele ondermijning waar je misschien niet meteen zelf bij stil staat. In onderstaande quiz kun je toetsen wat jij weet over ondermijning.

Werkt de quiz niet goed? Klik dan op deze link om de quiz te openen.