Reconstructie

Hoe burgemeesters steeds makkelijker drugspanden konden sluiten

07 juli 2021 17:45 Aangepast: 07 juli 2021 20:06
Beeld © ANP

Onschuldige burgers zijn de dupe van een wet die eigenlijk bedoeld is om grote drugsdealers aan te pakken. Dat komt doordat burgemeesters de afgelopen jaren steeds strenger zijn geworden in hun antidrugsbeleid. Hoe heeft dat zo ver kunnen komen?

Het gaat hier om de zogenoemde Wet Damocles. Die wet bestaat al heel lang, maar ligt nu onder vuur omdat burgemeesters die de laatste jaren flink hebben opgerekt. Vandaag verscheen een advies aan de Raad van State waarin staat dat het anders moet. Een reconstructie.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

'Burgemeesters, zet mensen niet meteen op straat na drugsvondst'

Jaren 70: opkomst van de coffeeshops

Het aantal coffeeshops in ons land steeg explosief in de jaren zeventig en tachtig. Gemeenten probeerden de drugshandel in die tijd in goede banen te leiden en daarom werden allerlei verschillende wetten en bevoegdheden bedacht.

In 1999 kwam daarvoor artikel 13b in de Opiumwet, ook wel de Wet Damocles genoemd. Daarmee konden burgemeesters horecazaken sluiten als daar - zonder vergunning - drugs gedeald werd. 

2007: woningen mogen op slot

De Wet Damocles werd uitgebreid in 2007: vanaf toen mochten ook woningen gesloten worden. Het idee was om op die manier dealers aan te pakken. Er waren namelijk woningen van waaruit gedeald werd, maar als de dealer opgepakt werd, kwam daar een nieuwe dealer voor in de plaats. 

Voor de wet aangepast werd, werd in de Tweede Kamer gediscussieerd over de impact van deze bevoegdheid. Kamerleden vonden dat de nieuwe wetswijziging té erg ingreep in de levens van mensen. Daarom werd afgesproken dat burgemeesters eerst moesten waarschuwen en dat sluiten alleen mocht in ernstige gevallen.

2013: sluiten mag toch

Raad van State, onze hoogste bestuursrechter, deed in 2013 een belangrijke uitspraak: over een wietplantage in Purmerend zei de hoogste rechter van ons land dat sluiten zonder waarschuwing toegestaan was en dat het in dat geval niet een te grote inbreuk was op de 'persoonlijke levenssfeer'. 

Daarmee kregen burgemeesters die sneller wilden sluiten, zonder eerst te waarschuwen, een steuntje in de rug. 

In de jaren daarna kwamen meerdere Damocleszaken voor de rechter. Verschillende burgemeesters kregen van de rechter gelijk in hun harde aanpak.

Ook zei de Raad van State dat bij de aanwezigheid van meer dan een gebruikershoeveelheid drugs in een woning, automatisch uitgegaan mocht worden van handel. Dit zorgde er in latere zaken voor dat een kleine hoeveelheid pillen volgens burgemeesters al betekende dat er gedeald werd. En dat sluiten dan mocht.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Burgemeesters te hard in antidrugsbeleid, onschuldige burgers uit huis gezet

2019: proportioneel?

Sluiten van een woning waar drugs gevonden is, mag niet zomaar. De burgemeester moet afwegen of de maatregel wel 'proportioneel' is. Daar ontstond op den duur vaker discussie over.

Zo ook in een zaak in Maastricht die in 2019 voor de rechter kwam: een ex had drugs in een woning achtergelaten. Die woning werd gesloten door de burgemeester waardoor moeder en dochter op straat kwamen te staan. Terwijl zij niets met de drugs te maken hadden. En zomaar ergens anders wonen ging ook niet, want deze woning was speciaal aangepast aan de ernstige allergieën van de dochter. 

De Raad van State oordeelde dat sluiten 'disproportioneel' was en dat de burgemeester dat dus niet zomaar mocht doen. 

Maar in vergelijkbare zaken die voor de rechter kwamen, kwam de rechter soms tot een andere conclusie. 

Nu: niet meer de bedoeling van de wet

Ooit werd de Wet Damocles ingevoerd om burgemeesters te helpen overlast van drugspanden aan te pakken. Door te waarschuwen en in zeer ernstige gevallen panden tijdelijk te sluiten. 

Tweede Kamerleden Michiel van Nispen (SP) en Joost Sneller (D66) uitten eerder al hun zorgen tegen RTL Nieuws, omdat volgens hen steeds duidelijker wordt dat de wet niet meer zo ingezet wordt als hij eigenlijk bedoeld is. 

Zo zei Sneller: "De maatregel en de inzet van deze bevoegdheid is soms te zwaar voor wat er uiteindelijk aan de hand is. Echte drugscriminelen, die moet je aanpakken. Maar hier zien we dat mensen het slachtoffer worden van een wet die eigenlijk niet zo bedoeld is." 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Burgemeester zet autistische Robin (34) uit huis om één wietplant

Terug naar de bedoeling van de wet

Vandaag wordt hier een nieuwe stap aan toegevoegd, met het advies aan de Raad van State. Daarin staat dat rechters en burgemeesters meer rekening moeten houden met alle gevolgen voor de bewoners van een gesloten woning dan tot nu toe werd gedaan. 

Volgens Michelle Bruijn, die onderzoek deed naar de Wet Damocles, is het een belangrijke stap: "We zijn weer wat meer terug naar de bedoeling van de wet."

Het gaat nu nog om een advies. Na de zomer doet de Raad van State uitspraak in drie individuele zaken. Dan wordt duidelijk wat er echt gaat veranderen.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore