Jeroen Akkermans

Boek dicht

10 oktober 2015 19:15

Vragen stellen is mijn enige wapen. En inderdaad, ik stel wel eens een vraag. Dit keer aan de directie van Almaz-Antey, de BUK-fabrikant uit Rusland: "Wat vertelt u me nou?"

Dat zit zo. De Nederlandse Onderzoeksraad staat vlak voor de publicatie van het rapport over de oorzaak van de ramp met vlucht MH17. Een moment van de waarheid. Daar wordt iedereen terecht een beetje zenuwachtig van, want het was tot dusverre vrij gissen naar het hoe en waarom van de ramp. Het gevecht om de waarheid mondde uit in een regelrechte informatie-oorlog. De onderzoekers hielden wijselijk zoveel mogelijk hun mond, anders kun je al helemaal geen onderzoek doen. We zijn toe aan wat heldere feiten. 

Maar nu komt het. Op dezelfde dag, een paar uur vóór de publicatie van het rapport, komt de BUK-fabrikant in Moskou met een grootse persconferentie over waarheid en heldere feiten. Honderden journalisten over de hele wereld zijn schriftelijk uitgenodigd. Ik mag ook komen! Vliegtickets en hotel worden betaald, visum kan snel geregeld worden. Geen probleem. 

BUK-baas Novikov wil af van het slechte imago en dat mag best wat kosten

Het concern staat op de EU/US-sanctielijst en hoopt op een knipoog als vast komt te staan dat niet Rusland maar Oekraïne verantwoordelijk gesteld wordt voor het neerhalen van MH17. De BUK-baas Novikov wil af van het slechte imago: "De EU levert geen bewijs van onze betrokkenheid in het destabiliseren van de situatie in Oekraïne." Voor de ondernemer met een toppositie op de defensiemarkt mag een publiciteitsoffensief best wat kosten.

De fabrikant stuurt een opwarmertje mee om journalisten lekker te maken: Een in veel opzichten gedateerde PowerPoint-presentatie (pdf). Het was een BUK-raket, zegt de fabrikant en kiest ook een mogelijke lanceerpositie. Daar kan ik nog weinig mee. Daarvoor hebben we om te beginnen meer feiten uit het rapport van de Onderzoeksraad nodig. Sorry. 

Maar over de bewijsvoering van de fabrikant, dat MH17 zou zijn neergehaald door een BUK-raket, móet ik wel wat zeggen. Immers, de fabrikant put uit míjn archief. Op pagina 10 van de PowerPoint-presentatie staat onder meer een foto van een zwaar beschadigd munitiestukje uit de raket. Bron: 'internet'. Klopt een beetje, in feite is RTL Nieuws de bron. Het springkopfragment heb ik vorig jaar november, vier maanden na het neerhalen van MH17 gevonden in een rompstuk en uitgebreid laten analyseren en in beeld gebracht:

De fabrikant ziet er een 9N314-springkopstukje in. We zijn het eens. Maar welk type BUK? Hier is de ondernemer minder zeker van zijn zaak: "Het meest aannemelijke model is 9M38-M1."

Aannemelijk. Het is ook zo verdomd lastig om het type vast te stellen op basis van de huidige gegevens. Misschien ook voor de fabrikant. Maar het BUK-model kan cruciaal zijn voor beantwoording van de schuldvraag, vandaar dat de fabrikant er zich toch maar aan waagt. 9M38 is namelijk een model dat ook in Oekraïne voorhanden is. Dan hoopt het wereldconcern dat de schuldvraag doorschuift naar de vijand van Rusland. Het zou kunnen. Hoeft niet. Want ook het Russische leger maakt nog gebruik van dit BUK-type. De experts die ik geraadpleegd heb, dachten eerder aan het 9M317 model. Alleen de Russische strijdkrachten hebben die modernere variant in het arsenaal. Het zou kunnen. Hoeft niet. 

Raketten uit het (post-) Sovjetarsenaal zijn als oude auto's

Vandaar ook het grote belang van de lanceerpositie bij de schuldvraag. Als 100 procent vaststaat waarvandaan geschoten is, kun je met meer waarschijnlijkheid zeggen wie op de knop heeft gedrukt (het blijft lastig met die snel wisselende fronten in Oost-Oekraïne in juli 2014). De Amerikanen, met hun keur aan (militaire) satellieten boven het oorlogsgebied zouden voor meer helderheid kunnen zorgen, maar weigeren openheid van zaken. Ik vraag me af of dat ook het geval was geweest als er 200 Amerikanen aan boord van het toestel hadden gezeten. 

Maar met welke BUK zou nou precies geschoten zijn? Raketten uit het (post-)Sovjetarsenaal zijn als oude auto's. Als iets kapot gaat dan zoek je in de garage of je belt een vriend met goeie connecties. En zo vind je wel een onderdeel van een andere auto, waarmee je de motor alsnog aan de praat krijgt. Met raketten is het niet veel anders. 

Maar ik had op de plaats van de cockpit trouwens nóg een stukje gevonden. Het groene scherfje verraadt een deel van een gegoten serienummer: '2Ц':

Volgens experts die ik sprak, is het een scherfje mogelijk afkomstig uit de binnenstructuur van de raket. Het zou kunnen. Hoeft niet. Maar daar moet voor de BUK-producent toch meer uit af te lezen zijn, zou je denken. Misschien hadden ze dit Engelstalige artikel, net als iedereen, maar voor de helft gelezen.

In de mail van het concern staat tenslotte ook een waarschuwing voor alle journalisten die wel komen opdraven: "Opgelet. Heel belangrijk. Als u komt moet u wel een levensverzekering afsluiten." Ik had graag mijn vinger willen opsteken bij de persconferentie: "Wat vertelt u me nou?" Maar Almaz-Antey weigert antwoord.