EditieNL

Neger kan écht niet meer: musea en uitgevers schrappen termen

14 december 2015 16:57 Aangepast: 14 december 2015 20:37
De eskimo-kaart zit niet meer in het Nijntje-kwartet.

Het Rijksmuseum kondigde vorige week aan bepaalde termen, zoals negertje, hottentot en eskimo - uit hun collectiebeschrijvingen te schrappen. Maar zijn er niet veel meer plekken waar die termen staan, en dus zouden moeten worden geschrapt?

Behalve het Rijkmuseum, blijkt bij navraag door Editie NL dat andere grote musea in Nederland - Het Museum Volkenkunde, het Afrikamuseum en het Tropenmuseum - al druk bezig zijn met het aanpassen van de beschrijvingen. Het Rijksmuseum van Oudheden en het Gemeentemuseum in Den Haag geven aan dat er weinig twijfelachtige termen te vinden zijn, maar dat ze altijd zoeken naar een respectvolle beschrijving in hun tentoonstellingen. 

Lastig
Heel begrijpelijk, vindt historicus en presentator Hans Goedkoop. "Maar om boeken aan te passen, wordt een stuk lastiger." 

Want discutabele termen staan bijvoorbeeld ook in (kinder)boeken: 

  • Annie M.G. Schmidt: 'De koning zei: Wat is hij zwart, hij lijkt precies een neger. Maar Tierlantijntje danste met haar knappe schoorsteenveger'
  • Dick Bruna: 'E is een Eskimo, I is een Indiaan'
  • Agatha Christie: 'Tien kleine negertjes gingen uit eten langs verre wegen. Eén stikte in zijn drankje - toen waren er nog negen'

"Als je die aanpast, dan rijmt het niet meer of klopt het niet", zegt Goedkoop. Hij pleit voor het toevoegen van een voetnoot of een inleiding. "Daarin kan worden uitgelegd waarom die termen worden gebruikt en kun je ze historisch verklaren."

Telefooncel eerder verdwenen
Taalkundige Vivien Waszink van het Instituut voor Nederlandse Lexicologie (INL) zou het wel een goed idee vinden als ook in de literatuur discutabele termen worden verwijderd. "Het gaat langzaam. Het is ook niet af te dwingen. Maar als je mensen bewust maakt van de herkomst en achterliggende betekenis van zo'n woord kunnen ze misschien een andere optie kiezen."

Waszink maakt zich geen illusies: "Het woord neger is niet ineens over vijf jaar verdwenen. Het woord telefooncel is waarschijnlijk nog eerder weg."

Dit hebben uitgeverijen gedaan

Uitgeverijen van de bovengenoemde boeken hebben maatregelen genomen, vaak al lang voordat deze discussie losbarstte. Zo heeft Spectrum/Unieboek 'Pinkeltje' aangepast. "Alle negertjes, nikkertjes enzovoort zijn eruit gehaald", vertelt Judith Boerman van Spectrum/Uniehoek. "Dat was 16 jaar geleden al zo, toen werkte ik hier al. Ook zijn er tekeningen veranderd." Vroeger kwam Pinkeltje aan bij een stam kannibalen met botjes in de neus. "Dat zou je nu niet meer doen", stelt Boerman. Ze vindt het belangrijk dat bij kinderboeken kwetsende woorden worden aangepast. 

Uitgeverij Dick Bruna gaf ooit een kwartet uit met een eskimo, dat hebben ze aangepast, vertellen ze tegen Editie NL. Een woordvoerder van Dick Bruna gaf aan dat niet te achterhalen is of boekjes waarin de term 'eskimo' (zoals in Nijntjes abc) staat nog wordt gedrukt. 

Overamstel Uitgevers geeft de boeken van de Engelse schrijfster Agatha Christie uit. Zijn schreef ooit het boek 'Tien kleine negertjes'. Het boek wordt nog steeds gedrukt, maar niet meer met die titel. Nu heet het 'En toen waren er nog maar...'. Het rijmpje met 'tien kleine negertjes' staat nog wel volledig in het boek.

Meer op rtlnieuws.nl:

Rijksmuseum doet 'negers' en 'inboorlingen' in de ban

`