EditieNL

In de ban van de massahysterie: waarom raken we massaal in paniek?

13 april 2016 14:13 Aangepast: 13 april 2016 15:30
Archieffoto. Beeld © iStock Photos

Vorige week werden in korte tijd meerdere mensen onwel in hetzelfde zwembad in Den Haag. De oorzaak: eigenlijk niks. Het was een flink geval van massahysterie. Het is niet de eerste keer dat zoiets in Nederland gebeurt.

Bij massahysterie, ook wel bekend als Mass Psychogenetic Illness (MPI) of Mass Sociogenetic Illness (MSI), ontstaan ziekteverschijnselen zonder een medische verklaring waarbij mensen elkaar aansteken door angst in een groep. Het wordt ook wel eens vergeleken met het nocebo-effect, het tegenovergestelde van een placebo.

Alleen in het geval van een placebo wordt je gezond van een nep-medicijn, van een nocebo word je ziek. Wanneer je bij het nocebo-effect ergens ziek van denkt te worden, dan word je er ziek van. Het speelt zich alleen af in je hoofd.

Meer angst
Medisch milieukundig adviseur Henk Jans ziet het steeds vaker gebeuren. "Dat komt voor een deel omdat er meer angst in de samenleving zit, in deze tijden van potentiële terreur." Massahysterie komt in Nederland jaarlijks ongeveer tien keer voor, maar wereldwijd veel vaker, honderden keren zelfs. En overal: "In supermarkten, op scholen, maar ook op het werk, vaak op werkplekken waar de sfeer niet goed of gestrest is."

Slachtoffers van massahysterie kunnen ondanks dat er niks aan de hand is toch serieuze lichamelijke symptomen vertonen, zoals misselijkheid, duizeligheid of overgeven. Het is ook niet altijd meteen duidelijk dat het om massahysterie gaat. "Eerst moet je natuurlijk alle mogelijke serieuze oorzaken uitsluiten: koolmonoxidevergiftiging? Voedselvergiftigingen?", zegt Jans. "Wees voorzichtig met het inzetten van brandweer en ambulances. Daarvan wordt de massahysterie niet minder, integendeel."

Hoe het zich verspreid
De paniek slaat pas echt toe wanneer deze wordt 'uitgelokt', bijvoorbeeld door een geur. "Iemand denkt iets verdachts te ruiken en dan doen andere mensen uit de groep dat ook", zegt sociaal psycholoog Hans van de Sande. "Vervolgens zijn er twee opties: mensen denken dat er een giftige stof in de lucht zit of ze denken zelfs dat ze al met die stof besmet zijn geraakt." Dat laatste is alleen niet mogelijk, want bij een besmetting is er altijd spraken van een incubatietijd. Mensen kunnen niet meteen het effect voelen van een mogelijk gevaarlijke stof.

De hysterie wordt daarna verspreid binnen de groep mensen. "De besmettelijkheid van massahysterie loopt via sociale netwerken", zegt van de Sande. "Hoe dichter je bij elkaar staat, hoe meer je van de ander aantrekt en dus hoe vatbaarder je bent." Bovendien komt het vaak voor bij empathische mensen, oftewel kinderen en vrouwen.

Zo simpel is het
De oplossing is makkelijker dan je zou denken, zegt Van de Sande: "Haal het slachtoffer weg van de bewuste locatie en van de andere slachtoffers en alle klachten zijn binnen de kortste keren voorbij."

Meer op rtlnieuws.nl:

Editie NL
`