Nederland

Jongeren filmen zichzelf in cel: 'Hou ik van Nederland? Ik haat die vraag'

16 november 2016 19:10 Aangepast: 16 november 2016 21:07
De jongeren in de documentaire zijn onherkenbaar in beeld gebracht.

Een joint roken in de cel, felle discussies met begeleiders en bespiegelingen over het leven. Drie jongeren mochten zelf hun leven in een jeugdgevangenis vastleggen op camera. De nieuwe documentaire geeft een indringende inkijk in hun bestaan.

In de documentaire Hier is het nooit stil van Sjoerd Oostrik laten Damian, Abou en Germain zien wat ze doen in jeugdgevangenis De Hunnerberg in Nijmegen. In Nederland zijn zeven jeugdgevangenissen waar jaarlijks 1700 jongeren vastzitten. Na een jaar wachten, kreeg documentairemaker Oostrik toestemming om de drie jongeren een camera te geven.  

'Ik haat vastzitten'

In totaal kreeg hij 40 uur filmmateriaal van de jongeren. Het is een vrij somber beeld. Ze vertellen over wat ze meemaken in de cel, de dingen die ze gedaan hebben en hoe ze denken over het leven. "Ik haat vastzitten. Ik hou van schrijven. Ik hou van vrij zijn. Hou ik van Nederland? Ik haat die vraag", zegt Abou bijvoorbeeld.  

"Ik heb wel domme dingen gedaan toen ik klein was", vertelt Damian. "Maar ik was het meest blij toen ik gewoon een moeder en vader had."

Germain zegt tegen de camera dat hij zich moeilijk kan inleven in andere mensen. "Of ik wil dat niet. Ik weet niet hoe dat zit. Maar er komt niets in mijn hoofd op nu."

Bekijk beelden van Damian, Abou en Germain:

Directeur Justitiële Jeugdinrichtingen​ Angélique Koevoets en ex-gevangene Shai hebben de film al gezien. Shai (22) heeft voor geweldsincidenten 3,5 jaar in jeugdinstellingen gezeten. Wat hij precies heeft gedaan, wil hij niet zeggen. 

Shai herkent veel van wat hij ziet op de beelden, zegt hij tegen RTL Nieuws. Het was natuurlijk verboden, maar hij rookte bijvoorbeeld ook weleens een joint toen hij vastzat. Het was een manier om de tijd sneller te laten gaan en te ontsnappen aan zijn gedachten. "Het werkte merendeels wel. Maar als je daarmee werd gepakt, moest je ook met de sanctie zitten."

'Natuurlijk mag het niet'

"Daar gaan we weer", dacht Koevoets toen ze zag dat één van de jongeren een joint opstak. "Dat mag natuurlijk niet. We willen geen drugs in een justitiële inrichting. Het verpest de sfeer, het leefklimaat. We moeten er sancties op treffen."

Maar toch gebeurt het 'af en toe', zegt Koevoets. "Het zijn jongeren die grenzen verleggen en dat ook altijd zullen blijven proberen. Wij zullen altijd ons best doen om dat tegen te gaan." 

Niet naar een crematie 

Fijn was het zeker niet in de jeugdgevangenis, zegt Shai. Een van de jongens in de documentaire vertelde dat hij niet naar de uitvaart van een vriend kon gaan. Shai miste de crematie van een familielid. "Dat vond ik heel jammer, en daar zat ik ook heel erg mee, maar ik moest het wel accepteren."  

In het begin van zijn tijd in detentie was hij bokkig en wilde hij niet altijd meewerken. Later besefte Shai dat hij er het beste van moest maken. Hij stopte met blowen en probeerde aan zoveel mogelijk activiteiten mee te doen. Hij kreeg ook meer privileges. Een playstation en een tv in de cel bijvoorbeeld.  

'Veel dingen te doen'

"Ik probeerde in de cel zitten zoveel mogelijk te vermijden. Ik was eigenlijk niet eenzaam. Ik had heel veel dingen te doen. Ik moest werken aan mijn schoolopdrachten in verband met mijn examens. Dan ging ik effe tv kijken en slapen, want de volgende dag moest ik weer vroeg opstaan om mee te doen aan het dagprogramma." 

Het meest herkenbaar vond Shai de discussies tussen de jongeren en het personeel. Volgens hem waren er in zijn tijd te weinig begeleiders. "Er wordt te weinig gepraat en gedaan. Stel een jongere heeft werk nodig en vastigheid en een begeleider komt maar een keer per week om met hem samen te solliciteren op vacatures, dat is niet genoeg." 

Thumbnail

Beeld uit 'Hier is het nooit stil'. 

Bezetting op orde

Koevoets spreekt dat tegen. "Ik kan me wel voorstellen dat als het erg druk is je weleens moet schuiven in een verlofdag of in verloftijd of iets dergelijk. Maar de bezetting is gewoon goed op orde. Er is voldoende aandacht."

De directeur Justitiële Jeugdinrichtingen​ heeft de documentaire met gemengde gevoelens bekeken. Het zijn volgens haar 'harde beelden en geluiden'. "Het was de bedoeling om het perspectief van deze jongeren te laten zien en ik denk dat dat goed in beeld is gebracht."

Inmiddels heeft Shai zijn leven weer op de rit. In de jeugdgevangenis haalde hij zijn middelbareschooldiploma. Nu werkt hij als manager in een magazijn. Hij weet zeker dat hij nooit meer in de gevangenis komt, vertelt hij. "Ik heb wat te verliezen. Ik wil wat van mijn leven maken, ik heb heel veel doelen. Die had ik eerst niet, dat geeft me motivatie om elke dag weer door te gaan."

Documentairemaker gaf workshops 

Voor deze documentaire gaf Sjoerd Oostrik in zo'n drie maanden tijd aan twaalf jongeren workshops van een uur per persoon. De drie jongeren die uiteindelijk een camera kregen, kwamen ook uit die groep. "Normaal kom je als documentairemaker vooral wat halen, ik wilde ook wat brengen."

Oostrik zag veel verveling. Het leven van de jongeren bestaat voor een groot deel uit wachten, nog eens een sigaretje roken en weer wachten. "Het leven van veel jongeren staat min of meer stil. Natuurlijk is het een straf, maar het is ook een behandeling. Creativiteit kan dan helpen jezelf te ontdekken."

Eindelijk eens normaal praten

Meedoen aan de workshops was dan ook een welkome afwisseling van de dagelijkse routine, vertelt de documentairemaker. "Ze konden eens met iemand praten zonder dat dat daar meteen consequenties aan zaten. Bij gesprekken met medewerkers worden ze natuurlijk constant in de gaten te houden: gaat het goed met ze, werken ze aan hun problemen? Ook bij de andere gevangenen moeten ze op hun hoede zijn. Echte vriendschap bestaat daar niet, zeggen ze ook allemaal."

Oostrik is erg tevreden over de beelden die de jongeren hebben gemaakt. "Het zijn erg intieme beelden. Er was geen opsmuk. Het waren momenten waarop ze zichzelf konden toestaan om hun act te laten vallen."

Dat een van de jongeren een joint opstak, vond hij niet zo bijzonder.  "Dat er veel geblowd wordt in jeugdgevangenissen is volgens mij wel bekend. Ik heb het erin gelaten omdat het ook laat zien hoe het leven daar is. Het systeem waterdicht maken, is heel moeilijk." 

De film Hier is alles stil is deze week te zien op documentairefestival IDFA in Amsterdam. Komende dinsdag is de documentaire ook te zien op NPO2.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`