Nederland

Hoe artsen omgaan met orgaandonatie: 'Die vraag stellen aan nabestaanden is heftig'

04 juli 2017 19:07 Aangepast: 15 oktober 2017 11:18

Het is de angst van veel mensen. Als jij of een familielid overlijdt, dat artsen dan zonder overleg organen weghalen. Hoe streng zijn de regels rond orgaandonatie? "Er wordt absoluut voorzichtig mee omgegaan", benadrukt donorchirurg Sijbrand Hofker.

Ouders van een verongelukt 18-jarige meisje betichten een chirurg van orgaandiefstal. Ze hadden toestemming gegeven voor het verwijderen van de nieren, maar wisten niet dat er ook aderen en een deel van haar milt zouden worden weggenomen.

"Er is enorme druk op ze uitgeoefend. En dat is wat ik van meer mensen hoor die niet direct instemmen met orgaandonatie", zegt een woordvoerder van de familie tegen RTL Nieuws. Ze dienden een klacht in.

Beter informeren

Die klacht bleek ongegrond. De chirurg trof volgens het tuchtcollege voor de gezondheidszorg geen blaam. Volgens de rechter is de wijze van opereren gebruikelijk en medisch noodzakelijk. Wel vindt de rechter dat de nabestaanden beter geïnformeerd hadden moeten worden. 

Het College geeft de aanbeveling dat informatie over de operatie voortaan meteen beschikbaar is wanneer daar om gevraagd wordt. "Een nauwkeurige vermelding van data, tijdstippen en van hetgeen wel en niet is uitgenomen is hierbij van groot belang'', stelt het college.

Naar aanleiding van de zaak belooft de Nederlandse Transplantatie Stichting meer schriftelijke informatie te geven. Op de site kunnen mensen al wel lezen over welk weefsel samen met de te doneren organen wordt uitgenomen.

"Ik ben er heel erg gelukkig mee dat die collega is vrijgesproken", zegt chirurg Sijbrand Hofker van het UMC Groningen. "De aantijging is orgaandiefstal en dat is natuurlijk absoluut niet wat wij doen."

Haast

Hoe werkt een orgaantransplantatie? Als een familielid overlijdt of in levensgevaar in het ziekenhuis ligt, mag er niet zomaar begonnen worden met orgaantransplantatie. Er gelden strenge regels.

De procedure begint als duidelijk is geworden dat iemand niet meer kan herstellen. En dat het geen zin meer heeft om hem verder te behandelen. Wel is er enige haast geboden: orgaandonatie moet direct gebeuren nadat iemand is overleden. 

Vier opties

Als er geen enkele kans meer is op herstel, mag de arts pas volgens de wet met familie in gesprek over orgaandonatie. Ook dan is het moment om het Donorregister te raadplegen. De arts belt hiervoor met de Nederlandse Transplantatie Stichting.

Dan zijn er vier mogelijkheden:

  • Er staat 'Ja' in het Donorregister. De arts deelt dit mee aan de familie. 
  • Er staat 'Nee' in het Donorregister. Dan is helder: er komt geen operatie. 
  • In het Donorregister staat dat de nabestaanden moeten besluiten over wel of niet doneren. De arts gaat dan het gesprek aan.
  • Er staat niets in het register. De arts bespreekt dit met de familie. Zij beslissen of orgaandonatie wel of niet doorgaat, dat staat zo in de wet.

"De behandelaars in het ziekenhuis hebben het eerste contact met de nabestaanden. Er wordt geïnformeerd over de situatie die is ontstaan", zegt Hofker. "Er wordt gevraagd of er een donorprocedure kan plaatsvinden. In eerste instantie gaat dat in algemene termen."

Thumbnail

Vraag stellen is heftig

Volgens Hofker wordt er nog niet direct heel specifiek ingegaan om welke organen het gaat bijvoorbeeld. "Het is op dat moment voor de nabestaanden een heel emotioneel moment. Op dat moment zo'n vraag stellen is heel heftig. Daar wordt voorzichtig mee omgegaan. Dus dat gebeurt op een later moment." 

Als er uiteindelijk een 'ja' uitkomt, dan wordt er een transplantatiecoördinator ingeschakeld. Die maakt onder andere een schema voor alles wat er moet gebeuren en houdt contact met de nabestaanden.

Kunstmatige beademing

Het lichaam wordt kunstmatig beademd, want het is beter voor de organen als er bloed door blijft stromen. De arts moet eerst vaststellen of iemand hersendood of hartdood is.

Iemand die hersendood is, voelt niets meer en de schade is onomkeerbaar. Eén van de checks is of de patiënt nog zelfstandig kan ademen. Als de persoon dood is verklaard, sluit de arts het beademingsapparaat weer aan om de organen niet te beschadigen. Alleen van een hersendode donor kunnen alle organen, dus ook het hart, gebruikt worden. 

Operatie snel

Als de dood is vastgesteld, begint de operatie direct. Als het gaat om meerdere organen, kan de hele operatie drie tot zes uur duren. Lees hier welke organen allemaal in aanmerking komen voor een transplantatie.

Als de organen eenmaal buiten het lichaam zijn, moeten ze zo snel mogelijk worden getransplanteerd. Bij hart en longen moet dit binnen vier tot zes uur. Bij een lever binnen twaalf uur. Bij nieren is er meer tijd: ongeveer 24 uur.

Pleister erop

Een donoroperatie gebeurt met grote zorgvuldigheid en aandacht voor het uiterlijk van de overledene. Er wordt niets weggenomen op plaatsen die zichtbaar zijn bij het opbaren en alles wordt netjes dichtgemaakt en afgedekt met een pleister. De overledene kan gewoon worden opgebaard en begraven of gecremeerd. 

Ongeveer zes weken na de operatie laat de transplantatiecoördinator aan de familie weten hoe het met de mensen gaat die een orgaan hebben gekregen. Hun namen blijven geheim. En dat geldt ook andersom: ook de naam van de donor wordt niet gedeeld.

Cijfers orgaandonatie

In 2016:

  • gaven 235 mensen organen en 1655 mensen weefsels na hun dood
  • kregen 2292 mensen een orgaan, oogweefsel of hartklep van een overleden donor
  • wachtten 1790 patiënten aan het einde van het jaar nog op een orgaan, oogweefsel of hartklep

Jaarlijks overlijden bijna 150 patiënten op de wachtlijst, omdat een donororgaan te laat komt. Daar bovenop verdwijnen jaarlijks zo'n 100 mensen van de wachtlijst, omdat hun conditie tijdens het wachten zo verslechtert dat ze niet meer transplantabel zijn.

Bron: Transplantatiestichting

Video: de nieuwe donorwet

 

 

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore