Pieter Klein

De leugenachtigheid van Frans Weekers

08 mei 2013 06:40

Ik heb 1001 keer besloten om deze column niet te schrijven, maar zie: ik doe het toch. Ik ben boos, en die boosheid ebt maar niet weg. Door schade en schande (iets) wijzer geworden weet ik dat dit niet de ideale gemoedstoestand is om te schrijven, dat je te snel grote woorden gebruikt, dat dat niet handig is als adjunct-hoofdredacteur van een grote nieuwsorganisatie, dat je je kwetsbaar maakt voor het verwijt dat het persoonlijk is. Maar dat is het niet.

Ik kan er niet níet over schrijven: de affaire-Weekers. En dan vooral de kwestieuze manier waarop het parlement - en dus wij allen - worden geïnformeerd over de grootschalige (Bulgaarse) fraude met toeslagen. 'Gratis geld', is het genoemd. Nederland 'als pinautomaat van Europa'. Volkskrant-columnist René Cuperus kwalificeerde het 'politiek delict' als 'schandalige nalatigheid bij ongehoorde naïviteit', die leidt tot een zelfmoord op de Nederlandse verzorgingsstaat.

"Ik kan er niet níet over schrijven: de affaire-Weekers"

Om toe te lichten waar mijn boosheid van nu vandaan komt, moet ik even terug naar het begin. Op zondag 21 april onthulde RTL Nieuws de inhoud van een strafrechtelijk onderzoek in Rotterdam naar de Bulgarenfraude, en de grootschaligheid ervan. (Het was de voorlopige kroon op het hardnekkig onderzoek van Siebe Sietsma en Andre Tak van onze researchredactie naar het fenomeen 'spookburgers', adresfraude en de nalatigheid van onze overheid.) Later die dag publiceerde Brandpunt ook over de fraude, op basis van een eerder door de Bulgaarse tv uitgezonden reportage, en eigen naspeuringen. Er werd geen melding gemaakt van het strafrechtelijk onderzoek onder leiding van zijn eigen FIOD, maar Weekers toonde zich in die uitzending zeer geschokt.

Hier begint het punt waar we echt op moeten gaan letten. In de media sprak Weekers van een 'incident'. In het vragenuurtje in de Tweede Kamer zei hij dat hij van niks wist, achteraf liever had dat het hem wel was gemeld, maar (en dit is cruciaal): 'Het is echter niet zo dat dit per se op mijn bureau had moeten belanden'. RTL Nieuws meldde een dag later dat zijn eigen ambtenaren hem talloze malen waarschuwden voor alle vormen van fraude met toeslagen. En nog een dag later publiceerden we het integrale politierapport op onze site en brak de parlementaire hel echt los. Ik kreeg een woedend sms'je van een hoge ambtenaar op Financiën: 'Schandalig.'

"Intern discussieerden we over de vraag of we 'activistische journalistiek' bedreven"

Intern discussieerden we over de vraag of we 'activistische journalistiek' bedreven. Ik vond van niet; na twee brieven slaagde Weekers er niet in een overtuigend verhaal neer te zetten. De derde brief liet op zich wachten omdat Weekers zijn zaakjes niet op orde had. En toen, afgelopen weekeinde, ruim een week verder, kwam het feitenrelaas waarin de Kamer 'zo volledig mogelijk' zou worden geïnformeerd . Niet dus. Het is, in de woorden van de oppositie, een 'flutbrief'.

Een van de vragen was wanneer de betrokken bewindslieden op de hoogte waren. Voor Weekers zeer pijnlijk. Hij werd donderdag 18 april verteld over de Bulgaarse reportage door Brandpunt, op vrijdag de 19e liet hij zich interviewen om geschokt te zijn, voor de uitzending zondagavond. En let nu op in welk verhullend taalgebruik hij zich uitdrukt, in een formulering waarover lang is onderhandeld - de enige zin in een iets andere lettergrootte in de brief. Deze zin moet je echt drie keer rustig teruglezen:

'De staatssecretaris van Financiën is ter gelegenheid van zijn interview in de uitzending van Brandpunt van 21 april jl. kort daarvoor geïnformeerd over het bestaan van het strafrechtelijk onderzoek door de FIOD.'

U vraagt zich misschien af: waarom staat het hier zo ingewikkeld? Wanneer is hij nou precies geïnformeerd en wat deed hij ermee? Goede vraag! Het antwoord is: hier wordt de werkelijkheid toegedekt. Dit is een leugenachtige frase, die de ernst van de situatie verhult. Frans Weekers besloot voor de camera van Brandpunt te reageren, zonder dat hij zijn huiswerk had gedaan. Hij was niet alleen een jaar lang niet op de hoogte gesteld door zijn eigen FIOD en Belastingdienst, hij had verzuimd zelf navraag te (laten) doen toen Brandpunt belde. Hij kletste dus maar wat, om publicitair te scoren.

Ik zal u zeggen wat er volgens mij daarna gebeurde. Toen RTL Nieuws zondag 21 april het nieuws op de site plaatste, in het nieuws van 19:30 uur uitzond en Financiën belde, ging er ergens een alarmbel af. Pas toen hoorde Weekers dat er sprake was van een strafrechtelijk onderzoek, een onderzoek waarover door ambtenaren niet mocht worden 'gecommuniceerd', om de opsporing niet in gevaar te brengen - het onderzoek zou tot minstens 'medio juli 2013' duren. Alarmeerde Weekers die avond het Openbaar Ministerie om te voorkomen dat de verdachten na de uitzending snel hun biezen zouden pakken? Op grond van wat ik hoor: welnee. Hij deed niets.

Als een bewindsman ertoe bijdraagt dat-ie lopende opsporing mede in gevaar brengt, dan heeft-ie een probleem, en schrijft hij onnavolgbare brieven aan het parlement. Het had dus wel op z'n bureau moeten belanden, en Weekers vertikt het om dat ruimhartig te erkennen.

"Ik ben het zat, de leugenachtigheid"

Is dat erg? Ik vind van wel. Nogmaals, dat parlement - dat zijn u en ik. Het is de informatie waarmee wij het moeten doen. Ik vind dat we het recht hebben - om in de woorden van Diederik Samsom te spreken - om het eerlijke verhaal te horen. Dat horen we niet. Niet over de grootschaligheid van de fraude, de omvang, in welke gemeenten het allemaal speelde en speelt, en wat exact het beleidsmatig antwoord was. We worden dus voor de gek gehouden.

De Kamer heeft over een paar onderdelen nieuwe vragen gesteld, maar lang niet over alles. De laatste brief van Weekers is zo verhullend, dat je het bijna niet ziet. Iedereen wist al minstens anderhalf jaar van de fraude, maar pas vorige maand werd besloten dat gemeenten en Belastingdienst maatregelen 'zullen nemen'.... Et cetera, ad infinitum.

Ik ben het zat, de leugenachtigheid. Ik ken Frans Weekers niet, ik kan me niet herinneren dat ik hem heb ontmoet. Er is dus niets persoonlijks aan. Geef me, geef ons gewoon het eerlijke verhaal.

pieter.klein@rtl.nl of @PieterKleinRTL