Pieter Klein

Zelfmoord? Vandaag liever even niet...

13 februari 2013 07:09

Op 30 november 1999 beroofde een van mijn beste vrienden zich van het leven. Rusteloze, roekeloze, euforische en dolende René. Ik herinner me het telefoontje over zijn dood; alsof de grond onder mijn voeten wegviel. Een pijler onder mijn bestaan werd weggeslagen. Ik herinner me het peilloze verdriet, het schuldgevoel, de roes, de gesprekken met zijn ouders, z'n vriendin. Ik herinner me het gedicht van W.H. Auden dat ik gebruikte in de toespraak op zijn begrafenis, Funeral Blues, ook bekend als Stop all the clocks: 'For nothing now can ever come to any good'.

Ik herinner me de gedichtenbundel die ik postuum samenstelde, uit dozen vol maniakale aantekeningen, worddocumenten, gekrabbel op bierviltjes: Tot stille monoloog gedwongen. Ergens schreef hij: 'Niets kwam nader uit zichzelf'. Ik herkende iets in zijn creatieve gekte, somberte en depressies, een soort Sturm und Drang die na de puberteit in ons voort meanderde. We voelden ons verbonden door de boeken die we lazen, de muziek die we deelden (Passenger, Iggy Pop), door de manier waarop we elkaars eenzaamheid - voor even - konden opheffen.  Door - vaak 's nachts - van niets iets bijzonders te maken en dat vrolijk te vieren. Alsof ons leven ervan af hing.

 

"Het kostte tijd me te verzoenen met het gegeven dat het is zoals het is en dat het gemis altijd de kop zal blijven opsteken"

 

Er is op die dag dat René zelfmoord pleegde iets in mij kapotgegaan. Het duurde lang voordat ik in het reine kwam met schuldgevoelens: wat had ik meer kunnen doen om het te voorkomen? Het kostte tijd me te verzoenen met het gegeven dat het is zoals het is, dat nadere antwoorden voor altijd uitblijven, en dat het gemis altijd de kop zal blijven opsteken.

Ik denk vrijwel dagelijks aan René. Tegenwoordig zelfs met een zekere lichtheid. Ook omdat mijn zoontje zijn naam kreeg, en de mijne draagt. En gelukkig ook een minder belaste roepnaam - die van het jochie die het tegen alles en iedereen opneemt, en zelfs Goliath overwint: David. M'n zoon wijst wel eens naar een foto van René, en zegt dan: 'Dat was een hele goede, lieve vriend, toch, pappa?' Ja, jochie, een heel bijzondere vriend. Ik vraag me wel eens bezorgd af: krijgt mijn ventje later ook last van de ziekte die Weltschmerz heet?

Zelfmoord. Ik zie het woord dezer dagen overal, en het rijt oude wonden open. Ik zie het op m'n nachtkastje. 'No longer human', een boek van de Japanse schrijver Osamu Dazai, dat René en ik beiden lazen, en ik nu toevallig herlees. Het gaat over Yozo, een jongen aan wie mislukking kleeft, een depressieve loser, een jongen die faalt op school, in de liefde, in alles wat hij aanraakt. Hij raakt zo vervreemd van de maatschappij dat hij zichzelf 'gediskwalificeerd acht voor het mens zijn'. Inderdaad, het loopt niet goed af - net zoals overigens met de schrijver.

 

"Het is om deze reden dat media zeer terughoudend zijn met berichten over zelfmoord. We vrezen copycat-gedrag"

 

Zelfmoord roept impliciet de vraag op of, en onder welke omstandigheden, jij zelf zou kiezen voor de dood. Of je zelf in staat zou zijn jezelf van het leven te beroven. Eigenlijk is de vraag natuurlijk nog indringender: als dit leven het kennelijk niet waard is om te leven, waarom zou jij in godsnaam dan nog verder leven? Zie jij het soms verkeerd? Zou de eeuwige oplossing ook een remedie zijn voor de tijdelijke kwalen waarmee jij worstelt?

Het is mede om deze reden dat media - en wij bij RTL Nieuws ook - zeer terughoudend zijn met berichten over zelfmoord. We vrezen copycat-gedrag. Zoals ooit na de zelfmoord van Kurt Cobain, of, eeuwen eerder, na Goethe's Het lijden van de jonge Werther. Er zijn voorbeelden, in Duitsland, Oostenrijk, Engeland, de VS, waaruit volgt dat er een mogelijk verband is tussen media-aandacht voor zelfmoord, en het aantal zelfdodingen. In beginsel publiceren we er niet over, en als we het doen, verwijzen we naar hulpinstanties, zoals www.113Online.nl.

De dood van Tim Ribberink en zijn gepubliceerde laatste woorden zetten 't uitgangspunt op de tocht. Zoals ook de dood van Fleur Bloemen en haar hartverscheurende bericht aan haar ouders. Het dramatische gegeven, die expliciete koppeling aan het fenomeen van pesten. Gezinnen, scholen, hele gemeenschappen werden door de zelfmoorden geraakt. Pesten is iets dat ieder kind, iedere ouder raakt, vanwege daders, en slachtoffers. We kunnen zoiets niet verzwijgen. Het is nieuws, en we proberen er op een intelligente manier aandacht aan te besteden, zonder het begin van de suggestie te wekken dat zo'n daad een uitweg is.

De vrees sloeg ons bij RTL Nieuws echt om het hart na de dood van de 13-jarige Anass Aouragh. Al snel waren er geruchten en serieuzere geluiden dat ook hij werd gepest. Maar een duidelijk verband? Nee. Geen afscheidsbrief. Geen bewijs. We besloten tot terughoudendheid, wilden niet speculeren. Veel collega's op de redactie hadden er een onbestemd rotgevoel over. Waarom ik dit vertel? Om te laten weten dat we er mee worstelen, dat we zorgvuldig proberen te handelen, maar niet pretenderen dat we de wijsheid in pacht hebben.

Vandaag dus liever even geen zelfmoord. Morgen ook niet, trouwens. Liever helemaal niet, en al helemaal geen nieuwswaardige zelfmoorden. Ik heb het wel weer even gehad met zelfmoord.

Nog wel even 'No longer human' lezen, al was het maar vanwege dat prachtige citaat in het voorwoord: 'To know the nature of despair and to triumph over it, is surely a sort of grace'.

Ook goedemorgen, trouwens. Maak er vandaag iets moois van. Alsof je leven ervan af hangt.

pieter.klein@rtl.nl