Pieter Klein

Weekers als brigadier Snuf

15 mei 2013 07:02

Maandagavond twitterde een grapjas: "Hopelijk treedt staatssecretaris Weekers af, zodat @pieterkleinrtl ophoudt met twitteren. Over hem dan, hè. Verder mag het."  Dat was uiteraard een verwijzing naar de reeks onthullingen van RTL Nieuws over het fenomeen Nederland als 'pinautomaat van Europa' - de 'Bulgarenfraude' - en de reeksen vragen die de brieven van staatssecretaris Weekers opriepen. Vragen die ik gemakshalve twitterde, omdat ik me stoorde aan het gebrek aan precisie in het politieke en journalistieke debat over het geval-Weekers.

Gisteravond, vannacht waren we getuige van de ontknoping; de gruwelijke voorspelbaarheid van opportunistische politiek stoorde me meer dan ik kan zeggen. Weekers wordt als 'chef handhaving' in het zadel gehouden door de coalitie van VVD en PvdA. Niet eens een sorry, geen excuus, amper beterschap, welnee - Weekers als kampioen fraudebestrijding. Steeds blijmoediger begon de bewindsman gisteravond in z'n eigen, geconstrueerde verdedigingslinies te geloven. Aan het einde werd het zowaar gezellig in het parlement. Dat werd gecorrigeerd door de motie van wantrouwen die ruime steun kreeg. Per saldo denk ik dat de geloofwaardigheid van de politiek een zeer ernstige deuk heeft opgelopen.

"Gisteravond heeft 'de politiek' bijgedragen aan het vergroten van de kloof tussen burgers en politiek"

Heb ik iets tegen Weekers? Nee. Vind ik dat hij had moeten aftreden? Het is volkomen irrelevant wat ik vind, maar het antwoord is ondubbelzinnig: ja. Gisteravond heeft 'de politiek' bijgedragen aan het vergroten van de kloof tussen burgers en politiek. Het onuitlegbare werd verdedigd met onhoudbare en innerlijk tegenstrijdige toelichtingen. Vindt RTL Nieuws dat Weekers moet aftreden? Nee. RTL Nieuws heeft geen mening; we doen verslag van wat er in de samenleving gebeurt, we doen journalistiek onderzoek - en soms zeer hardnekkig. 

In de zaak van spookburgers, adresfraude, misbruik van voorzieningen en criminelen die straffen ontlopen, heeft onze researchredactie zich - terecht - vastgebeten. Vind ik. In de kwestie van de Bulgaarse fraude hebben we - met Brandpunt - aangetoond hoe ernstig het misbruik van onze verzorgingsstaat is. RTL Nieuws maakte ook inzichtelijk hoe onvolkomen de politiek-bestuurlijke reactie was, en hoe ambtenaren van de Belastingdienst daar over denken. Opsporingsdiensten deden hun werk, maar de beleidsmatige reactie bleef uit: er wordt op grote schaal gefraudeerd. 

Weekers had zichzelf door eerdere optredens al klem gezet, maar toch vond ik het ontluisterend. "Ik hoefde het niet te weten" - over het strafrechtelijk onderzoek. "Ik had het wel willen weten" - voor de politiek noodzakelijke ingrepen. Maar hij wilde geen 'brigadier Snuf' zijn. Aperte nonsens natuurlijk, want hij had het moeten weten. Tussen de regels door biechtte hij dat per ongeluk nog op ook, sprekend over de maatregelen die het kabinet vrijdag nam over een zaak die al anderhalf jaar bekend was: "Die horde is nu pas (sic) genomen". Nu pas.

"Tijdens het debat hoorde Weekers dat een persvoorlichter de FIOD had gealarmeerd. Het leek mij het bewijs voor bestuurlijke incompetentie"

Een echt gênant moment in het debat was toen bleek dat Weekers opsporingsdiensten niet had geïnformeerd over de aanstaande publiciteit. Vorige week schreef ik daar een vrij pittige column over. De exacte chronologie heb ik verkeerd ingeschat - waarvoor excuus. De kern blijft echter overeind. Weekers informeerde z'n eigen FIOD en het OM niet, en daarmee nam hij risico's die een bestuurder niet hoort te nemen: de kans dat verdachten bewijsmateriaal wegmoffelen, of vluchten... Tijdens het debat(!) hoorde Weekers dat een persvoorlichter de FIOD had gealarmeerd. Het leek mij het bewijs voor bestuurlijke incompetentie. 

Curieus vind ik ook de rol van de journalistiek. Sommige collega's gingen vooraf op de schoot van de macht zitten, of vooral schieten op de oppositie. Dat we al wisten dat het systeem niet deugde, dat het CDA boter op het hoofd heeft omdat die partij zo'n voorstander was van de toeslagen. Dat de Tweede Kamer ook boter op het hoofd heeft. Dat er eerdere signalen en waarschuwingen waren, bijvoorbeeld van de Rekenkamer. Ergo: dat Weekers vrijuit gaat. Ik vond het van een bedenkelijk niveau. 

Ja het klopt, ook in deze zaak geldt dat de waarheid vele verdiepingen kent, en dat de bestuurlijke werkelijkheid gecompliceerd is. Niettemin: Weekers beloofde 'zelfreflectie'. En die kwam op geen enkele manier. De informatievoorziening aan de Kamer rommelde, schuurde, was ronduit verhullend. Ons parlement had dus beter moeten opletten, brigadier Snuf moeten spelen. Dat verwijt treft ook de journalistiek. Leuk, al die meningen en live-blogs, maar zou er niet meer journalistieke energie moeten worden gestoken in het onderzoeken van (verhulde) signalen?

Ik meen dat RTL Nieuws in deze zaak goed journalistiek onderzoek heeft verricht. Maar ook wij zullen intern kritisch kijken maar wat goed en fout ging. Ik hoop dat iedereen dat zal doen. 

pieter.klein@rtl.nl

@pieterkleinrtl