Onderzoek Storimans

Het kan Rusland in feite geen barst schelen

10 juli 2013 18:43

Vriend en vijand hebben recht op een weerwoord, een tegenonderzoek. Maar onze vriend haalt zijn schouders op, wijst elke vorm van medeplichtigheid van de hand en komt hooguit na lang aandringen met loze beloften van een tegenonderzoek. Jeroen Akkermans reageert op de beslissing van Rusland om geen onderzoek te doen naar de dood van cameraman Stan Storimans en 12 Georgische burgers.

De Russische president Poetin houdt het boek Storimans voor gesloten. Vragen naar de betrokkenheid van de Russische strijdkrachten bij de dood van cameraman Stan Storimans en twaalf Georgische burgers in 2008 worden niet beantwoord. Poetin wil er niet meer over horen, zo liet hij premier Rutte weten. Eind april gaf Poetin nog aan voor opheldering te willen zorgen, maar het beloofde tegenonderzoek komt er dus niet.

Wanneer is een boek uit en wie bepaalt dat? Laat ik het anders vragen. Wanneer is een onderzoek naar de verantwoordelijkheid voor een aanslag met 13 doden gesloten? Als de verantwoordelijke is gevonden, aangeklaagd en veroordeeld? Wie uit is op genoegdoening komt bedrogen uit, maar opheldering kan leiden tot een gevoel van gerechtigheid. Vooral als de verantwoordelijke officieel door Nederland wordt gezocht in een bevriende natie, die zichzelf graag als Europees presenteert.

Onze vriend haalt zijn schouders op, wijst elke vorm van medeplichtigheid van de hand en komt hooguit na lang aandringen met loze beloften van een tegenonderzoek

Vriend en vijand hebben recht op een weerwoord, een tegenonderzoek. Maar onze vriend haalt zijn schouders op, wijst elke vorm van medeplichtigheid van de hand en komt hooguit na lang aandringen met loze beloften van een tegenonderzoek. Het kan hem in feite geen barst schelen. Je legt je daarbij neer of je stapt naar de rechter.

Eerst terugbladeren. Bijna vijf jaar geleden wordt RTL Nieuws-cameraman Stan Storimans met 12 burgers gedood tijdens een clusterbomaanval op de Georgische stad Gori. Juridisch gezien is het dan nog net een uurtje oorlog. De slotminuten van een vijfdaagse oorlog tussen Georgië en Rusland om twee stukken land bieden het Russische militaire apparaat de kans om nog snel twee SS-26 Iskanderraketten vanuit Dagestan af te vuren.

Inzet van dergelijke tactisch belangrijke en prestigieuze wapens vereist vroeg of laat een bevel van hogerhand, alleen al vanwege de ruimtereis die het aflegt. De Iskander schiet eerst 50 kilometer de lucht in en koerst dan pas op het doel op de grond af. De raket zou een afwijkingstendens hebben van hooguit 5 tot 7 meter. (Voor de Russen is de Iskanderraket inmiddels uitgegroeid tot een wapen van de toekomst) Eén van de raketten met clusterbomlading landt precies op het centrale plein in Gori, op dat tijdstip een spookstad. Het militaire belang is nihil. Alle Georgische militairen hadden de stad 9 uur eerder hals over kop verlaten om de hoofdstad Tblisi te verdedigen. Maar als test is het geslaagd.

Vervelend voor burgers en journalisten. Hadden ze maar niet in de weg moeten staan, wonen of filmen

Strijdende partijen na een oorlog ter verantwoording roepen stuit altijd op fel verzet. Daar zijn de Russen geen uitzondering op. Iedereen schiet met zijn eigen gelijk. Meerdere Russen hebben mij erop gewezen dat de Georgiërs de Russische beer eerst op zijn staart trapten. Dan mag niemand er raar van opkijken dat het beest vervolgens flink uithaalt. Vervelend voor burgers en journalisten. Hadden ze maar niet in de weg moeten staan, wonen of filmen. Als Nederland wordt aangevallen door Luxemburg slaan wij toch zeker ook het Groothertogdom om de oren? Dus verwacht geen officiële schuldbekentenis. Er circuleert zelfs geen officieel woord over die raket in Georgië. Ook het gebruik van clustermunitie wordt ontkend. Wat niet bestaat, daar kan ook geen antwoord op gegeven worden.   

Een half jaar na de clusterbomaanval komt de Russische president Medvedev op bezoek in Den Haag. Hij wordt tijdens een persconferentie door RTL Nieuws geconfronteerd met de conclusies van het onderzoek van de Nederlandse regering onder leiding van oud-ambassadeur Jacobovits de Szeged. Dat toont onomstotelijk aan dat de Russen verantwoordelijk zijn voor de raketaanval. Een onderzoek van Human Rights Watch ter plaatse komt tot dezelfde conclusie. Op de plaats van het delict zijn delen van het ruim zeven meter lange wapen gevonden, alsmede munitieresten in de gevels en het asfalt. De talloze bewijsstukken zijn ook te zien geweest in mijn RTL Nieuws-documentaire "Onderzoek in Gori: De dood van Stan Storimans".

Alleen de Russische strijdkrachten beschikken over dit wapen, zij zijn als enigen in staat om de Iskander af te schieten. Dat weten de Russen ook wel, maar ze ontkennen. In 2009 suggereert de Russische president de verantwoordelijkheid voor de aanval niet bij Rusland maar bij Georgië te zoeken want "zij hebben het gebruik van clusterbommen tijdens deze oorlog bekend". Rusland ontkent ook de inzet van clustermunitie tijdens de vijfdaagse oorlog. Medvedev besluit met de belofte van een tegenonderzoek. Dat zal ons leren.

Ik meende in de stiltes en zijn onhandige gedraai iets oprechts te ontwaren. Hij leek ongemakkelijk met de situatie

We zijn vier jaar verder. Op 8 april 2013 is het president Poetin die Nederland aandoet. Hij is op bezoek in Amsterdam. We vieren 200 jaar handelsbetrekkingen tussen Nederland en Rusland. Op een drukbezochte persconferentie doet RTL Nieuws navraag: "Waar blijft het beloofde tegenonderzoek?" Poetin excuseert zich dat hij niet op de hoogte is. Hij vindt het 'heel erg' wat er gebeurd is en zal terug in Moskou 'proberen dit uit te zoeken'. Ik meende in de stiltes en zijn onhandige gedraai iets oprechts te ontwaren. Hij leek ongemakkelijk met de situatie.

Ruim twee maanden later is premier Rutte op bezoek in Sint-Petersburg. Hij kaart het beloofde tegenonderzoek nog maar eens aan bij Poetin. De premier krijgt te horen dat wat Poetin betreft het boek is gesloten. Het Kremlin is er helemaal klaar mee. Nederland zal niet verder aandringen.Bijna vijf jaar lang is er door diplomaten achter de schermen tijdens bilaterale ontmoetingen regelmatig navraag gedaan, dat houdt een keer op. Het officiele onderzoek naar de dood van Stan kan de prullebak in, want de verantwoordelijken trekken zich er toch niets van aan. Einde verhaal?

Je kunt hier cynisch van worden en het boek in Godsnaam maar dichtslaan

Ik moet terugdenken aan de persconferentie van Poetin in Nederland. Hij refereerde aan het werk van journalisten in brandhaarden. "Dan slaat de schrik je om het hart. Ik bid voor hun gezondheid en hun leven." Je kunt hier cynisch van worden en het boek in Godsnaam maar dichtslaan. Maar de Georgische nabestaanden, Marjolein Storimans en haar gezin, de Israëlische journalist Zadok Yechezkeli en ik gaan door met de zaak tegen Rusland bij het Hof voor de Mensenrechten in Straatsburg, president Poetin. Het laatste hoofdstuk laten we ons door niemand voorschrijven.