Rick Nieman

Afscheid van Zwarte Piet

19 oktober 2013 07:00

Nieuwslezer Rick Nieman over wat hem opvalt in zijn werk en privéleven.

Helemaal aan het eind van de bijeenkomst over het nieuwe boek 'Amsterdam, geschiedenis van de meest vrijzinnige stad ter wereld', liep een keurige heer naar de microfoon. In onberispelijk Brits-Engels zei hij: "So, as an outsider: what about Zwarte Piet?"

Het publiek in de bomvolle aula van de Universiteit van Amsterdam barstte in lachen uit. De discussie was net daarvoor erg zwaar geweest, toen uit de zaal de vraag was gekomen hoe je met elkaar moest rijmen dat er uit 'de meest vrijzinnige stad ter wereld' tijdens de Tweede Wereldoorlog verhoudingsgewijs meer Joden waren weggevoerd dan uit alle andere niet-Duitse steden.

Russell Shorto, de Amerikaanse auteur van het boek, glimlachte. "Ah, Zwarte Piet." En hij gaf een antwoord dat je van een intellectueel van zijn kaliber mag verwachten. "In Amerika", zei hij, "maken inheemse indianen nog regelmatig bezwaar tegen de naam van het footballteam van Washington D.C., dat de Redskins heet. Waarom zou je een sportteam een naam geven die beledigend is voor een hele bevolkingsgroep?, vragen zij zich af. Immers, Redskins - Roodhuiden - wordt door de meeste Indianen ervaren als zeer beledigend.''

Shorto dacht even na, en zei toen: "Voor wat Zwarte Piet betreft: je moet je afvragen of sommige tradities door de jaren heen niet moeten veranderen." (Hij gebruikte het woord 'evolve'. Daar is geen echt goed Nederlands equivalent voor, maar je gebruikt het bij ontwikkelingen die zich langzaam en zorgvuldig voltrekken.)

Een dag later zapte ik langs AT5 en viel middenin een reportage over het bezwaar dat een groep Amsterdamse burgers heeft aangespannen tegen de intocht van Sinterklaas, omdat ze vinden dat het fenomeen Zwarte Piet niet meer van deze tijd is. Die burgers - voornamelijk van Surinaamse en Antilliaanse afkomst, maar er zitten ook autochtone Amsterdammers bij - vinden Zwarte Piet beledigend. 

Terwijl ik dit opschrijf, kan ik bij wijze van spreken de grote verontwaardiging al horen die zich nu van veel lezers meester maakt. 

En laten we eerlijk zijn: ze hebben een punt. Zwarte Pieten zijn zonder uitzondering dom ('Waar is het grote boek van Sinterklaas nóu weer gebleven?!'), praten met namaak Surinaamse accenten (terwijl Zwarte Piet toch echt niet uit Suriname komt), en gedragen zich onderdanig tegenover hun grote blanke baas, Sinterklaas.

Terwijl ik dit opschrijf, kan ik bij wijze van spreken de grote verontwaardiging al horen die zich nu van veel lezers meester maakt. "Waarom kom jij aan Zwarte Piet? Dat is een prachtige Nederlandse traditie die we al honderden jaren hebben! We bedoelen er toch helemaal niets verkeerds mee? En iedereen die Sinterklaas viert en moet lachen om Zwarte Piet is toch absoluut geen racist?!"

Eens, bijna eens (Zwarte Piet bestaat nog maar iets langer dan een eeuw; hij werd pas later aan het Sinterklaasfeest toegevoegd), eens en eens. We moeten ons vooral niet gaan schamen voor het feit dat we vroeger allemaal hebben genoten van de capriolen van Zwarte Piet, en we hoeven 'm ook echt niet een-twee-drie af te schaffen. Maar we moeten er wel over nadenken of we een traditie in stand willen houden die veel landgenoten als kwetsend beschouwen. Ik denk van niet, en ben daar gelukkig niet de enige in. Ook de Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan wil nadenken over het bestaan van Zwarte Piet

Zijn wij zó gehecht aan Zwarte Piet dat we hem per se in stand willen houden, zelfs als we weten dat een grote groep medeburgers dat als pijnlijk ervaart?

In Amerika bemoeide president Obama zich recentelijk voorzichtig met de discussie over de Washington Redskins. Hij zei dat als hij eigenaar zou zijn van het footballteam, hij zou overwegen de naam te veranderen. "Ik weet niet of onze gehechtheid aan een bepaalde naam belangrijker is dan de legitieme gevoeligheden die mensen hierover hebben", zei Obama. 

En dat is, denk ik, exact waar het om draait. Zijn wij zó gehecht aan Zwarte Piet dat we hem per se in stand willen houden, zelfs als we weten dat een grote groep medeburgers dat als pijnlijk ervaart?

En nee, die mensen zijn niet overgevoelig, en hoeven geen genoegen te nemen met het bestaan van Zwarte Piet 'omdat dat nu eenmaal een Nederlandse traditie is'. Want laten we wel zijn, wij - autochtone Nederlanders die in ieder geval tot voor kort niets miszagen aan Zwarte Piet - voelen toch ook stiekem wel aan dat het niet helemaal meer van deze tijd is? Zouden wij het bijvoorbeeld aandurven om de familie Obama - stel dat zij hier eind november op staatsbezoek zouden zijn - te laten bezoeken door Sinterklaas en een stel Zwarte Pieten? Nee hè?

Ik probeer hier niet overdreven politiek correct te zijn; er is bij mij slechts sprake van 'voortschrijdend inzicht', zoals dat zo mooi heet. In Amerika besloot sportjournalist Peter King van het bekende sporttijdschrift Sports Illustrated na dertig jaar te stoppen met het gebruik van het woord 'Redskins'. Hij zegt daar - terecht - bij dat zijn artikelen over het team niet minder interessant hoeven te worden als hij dat woord niet meer gebruikt.

Zoals Russell Shorto zegt moeten bepaalde tradities zich langzaam en zorgvuldig ontwikkelen. Is het dus misschien een idee om te beginnen met het afschaffen van Zwarte Piet bij de intocht van Sinterklaas in Amsterdam? 'De meest vrijzinnige stad ter wereld' immers?

We laten alles bij hetzelfde, alleen verven we de gezichten van de pieten niet meer zwart. Zou dat voor onze kinderen - voor wie we het toch allemaal doen - de intocht ook maar iets minder spannend maken? Nee toch?

Als we Zwarte Piet langzaam maar zeker weg laten 'evolven', kunnen we dat heerlijke Sinterklaasfeest nog honderden jaren blijven vieren.

En misschien dat over een paar jaar Erik van Muiswinkel - al meer dan tien jaar hoofdpiet bij de landelijke intocht van de Sint - het ook eens zonder zwarte schmink kan proberen. Als je vindt dat Nederlandse sporters niet mogen sporten in landen waar de mensenrechten worden geschonden (Van Muiswinkel was voor een boycot van de Olympische Spelen in China), heb je blijkbaar een grote maatschappelijke betrokkenheid. Dus waarom die niet wat dichter bij huis ingezet?

Het mooie is: als we Zwarte Piet langzaam maar zeker weg laten 'evolven', kunnen we dat heerlijke Sinterklaasfeest nog honderden jaren blijven vieren. Op een manier waar iedereen blij van wordt. Daar kan ook Sinterklaas zelf vast niet tegen zijn.