Siebe Sietsma

Leugens en bedrog bij loket Burgerzaken

20 oktober 2013 18:00

Siebe Sietsma over zijn werk als onderzoeksjournalist voor RTL Nieuws.

Een kantine ergens in een uithoek van het land, halverwege een grauwe ochtend. Lauwe automatenkoffie, bruin interieur, de stank van een natgeregende hond. Niet zo uitnodigend dus. Maar wat ik nog niet weet als ik me voorstel aan mijn bron, is dat het neerslachtige decor prima dienst doet als locatie voor de aftrap van een serie onthullingen.

De bron heeft zich eerder bij me gemeld met een tip. Het was hem opgevallen dat we veel onderzoek doen naar het gesjoemel van spookburgers. Nou, zo kende hij er nog een paar. Afspreken kon, maar dan wel op een anonieme, rustige plek. Zo komen we in de campingkantine terecht.

Hij maakt zich grote zorgen over het gemak waarmee burgers kunnen frauderen met hun gegevens bij de gemeente, vertelt hij. Na een half uur praten schuift hij ter illustratie over het bruine kantinetafeltje een dossier mijn kant op. Paar pagina's dik, heldere taal.

De overheid verliest het zicht op Roma-kinderen, omdat die maar al te vaak niet goed staan geregistreerd in de gemeentelijke basisadministratie. De families in het rapport, multi-probleemgezinnen, lopen de deur van het gemeentehuis plat. Ze schrijven baby's van familie uit het buitenland in alsof het hun eigen kinderen zijn. Voor de kinderbijslag. En als die kinderen ouder worden en de leerplichtambtenaar aanklopt, dan schrijven ze die kinderen net zo makkelijk weer uit naar een ander Europees land.

Ondertussen blijven de kinderen gewoon hier en worden in de familie klaargestoomd voor een carrière in de criminaliteit. Samen met collega Roland Strijker onderzoek ik of het onderzoek op papier bevestigd wordt door verhalen uit de praktijk. Bronnen die we spreken verwoorden het vaak nog scherper. Een paar weken later kunnen we publiceren (net deze week wordt de lijn van ons verhaal in wetenschappelijk onderzoek nog eens bevestigd). Kleinschalig gerommel? Het gaat veel verder. Mensenhandel, oordeelde de rechter onlangs nog in een vergelijkbare zaak. Uitbuiting van kleine kinderen, mede mogelijk door het loket Burgerzaken.

Het Roma-verhaal leidt er toe dat er een tweede rapport dat bij ons bezorgd wordt. Het past qua opzet en vorm bij het rapport over de Roma-kinderen. Met daarbij een onderzoeksverslag van de Rotterdamse politie. De toon is alarmerend. Rechercheurs zijn op een bende mensenhandelaren gestuit. Die zijn er achter gekomen dat de weg naar rijkdom begint in het Rotterdamse stadhuis, bij het loket burgerzaken.

Ze pakken het groots aan en sturen tientallen, zo niet honderden Bulgaren op de gemeente af. Die worden probleemloos geregistreerd als nieuwe inwoner. Soms met vijftien man op hetzelfde adres. Ze gaan er niet wonen, maar gebruiken hun inschrijving om een hele serie toeslagen aan en maken meteen weer rechtsomkeert. Terug naar Bulgarije.

De fraude is al erg genoeg. Maar uit het rapport blijkt ook dat overheden er al zeker een jaar van op de hoogte zijn. Het maakt de aanvankelijke verontwaardiging en verbazing van staatssecretaris Frans Weekers over de fraude ongeloofwaardig, vindt de Kamer. Het document vormt de basis voor een explosief dossier, dat resulteert in een herziening van het toeslagensysteem.

In het tumult rond de toeslagenfraude duikt ergens in de kleine lettertjes van een Kamerstuk nog een dossier op. Over Belastingnomaden. De titel maakte me razend nieuwsgierig. Beleefd vraag ik er om bij Binnenlandse Zaken, maar minister Plasterk wil het niet verstrekken. Dit vraagt meer tijd, en maanden later kan ik het met behulp van weer een stoere bron uiteindelijk toch publiceren. Het gaat over de allerrijkste criminelen uit de hennep. Misdaadondernemers die tot honderden miljoenen euro’s bij elkaar hebben gekweekt. Politie en Justitie krijgen amper grip op ze, dus stuurt de overheid de Belastingdienst op ze af. Crimineel vermogen of niet, afdragen zullen ze. Maar de drugsbazen schudden de Belastingdienst met gemak van zich af. U raadt het al. Bij het loket Burgerzaken. Ze schrijven zich uit als inwoner van Nederland en zeggen dat ze emigreren naar pak 'm beet Duitsland of Spanje.

Ondertussen blijven ze natuurlijk in Nederland wonen, hun handel drijven ze hier. Maar formeel zijn ze vertrokken en niet langer belastingplichtig aan de Staat der Nederlanden. Het trucje wordt veelvuldig toegepast door landelijk bekende criminelen, waarschuwt het rapport. Die verkrijgen op deze manier ‘fiscale anonimiteit’ en voelen zich daar ‘comfortabel’ bij. Steenrijk, buiten het bereik van de overheid, untouchables. Het spiegelbeeld van de armoedzaaiers uit Bulgarije. Die schrijven zich hier valselijk in om geld te halen. Zij schrijven zich valselijk uit om geen geld af te hoeven dragen. De Belastingdienst in een paar minuten weggespeeld, met dank aan de dienst Burgerzaken.

Mijn bronnen maken zich stuk voor stuk zorgen over het gemak waarmee de gemeentelijke basisadministratie te manipuleren is. Ze zeggen niet de fraude en manupilatie makkelijk zijn op te lossen. Ze zeggen wel dat de overheid het te makkelijk laat gebeuren. Daarom steken ze hun nek uit en helpen mij, tegen de regels van hun werkgevers, toch aan belangrijke documenten. Die tonen de zwaktes van de GBA, de spil waarom alle contact tussen overheid en burger draait. Dankzij hun durf kent nu heel Nederland deze dossiers, en kunnen we er een publiek debat over voeren.

PS: Heeft u stukken die aandacht verdienen? Mail me (siebe.sietsma@rtl.nl), schrijf me (adres hier) of benader me via Publeaks (RTL Nieuws aanvinken). Anonimiteit gegarandeerd.