Rick Nieman

Zo komen goede voornemens uit

02 januari 2014 05:53

Presentator Rick Nieman over wat hem opvalt in zijn privéleven en zijn werk.

Wat de cynici ook mogen zeggen, goede voornemens helpen wel. Gelukkig maar, want als dat niet zo was, zou het zinloos zijn om te proberen iets aan je eigen gedrag te veranderen. En dat zou wel heel treurig zijn.

Wat wel waar is, is dat het ontzettend moeilijk is om je aan je goede voornemens te houden. We weten allemaal hoe het werkt: van alles wat je je op 1 januari voorneemt - minder eten, meer sporten, vaker je moeder bellen - blijkt op 1 februari al niets terecht te zijn gekomen.

Dat komt omdat we verkeerd omgaan met wat we ons voornemen.

"Van alle andere dingen dénken we wel dat we ons eigen lot bepalen, maar dat is schijn"

Gedragswetenschapper Ben Tiggelaar doceert dat 95 procent van ons gedrag vastligt en gebaseerd is op ingesleten automatismen.

Slechts vijf procent van ons gedrag bestaat uit welbewuste acties waarover we van tevoren goed hebben nagedacht. Van alle andere dingen dénken we wel dat we ons eigen lot bepalen, maar dat is schijn. Het overgrote deel van wat we doen is het resultaat van onze opvoeding, genen, en karakter.

Daar iets aan veranderen, is moeilijk. Maar het kan wel.

Omdat de meesten van ons vandaag, 2 januari, er nog heilig van overtuigd zijn dat onze goede voornemens uitkomen, hierbij drie stappen om gedrag ook daadwerkelijk permanent te veranderen.

Ze zijn afkomstig van Stephen Covey, de in 2012 overleden schrijver van de bestseller De zeven eigenschappen van effectief leiderschap. Overigens is die titel wat knullig vertaald: het Engelse origineel heet The Seven habits of highly effective people, en dat klopt beter. Want zoals Covey terecht zegt: alle leiderschap gaat uiteindelijk over persoonlijk leiderschap. Een politicus, zakenman of sporter kan nooit een goede leider worden als hij of zij niet eerst zijn eigen gedrag kan sturen.

Maar ook als je geen leiderschapsambities hebt, kun je veel leren van Coveys lessen.

Ik ontmoette Covey toen ik voor RTL Z een aantal jaar geleden meerdere managementgoeroes interviewde. Mocht je interesse hebben: ik heb die gesprekken, en de belangrijkste opvattingen van de goeroes, samengevat in een boek.

De zeven eigenschappen vieren dit jaar hun 25-jarig jubileum. Maar omdat ze gebaseerd zijn op universele waarheden, hebben ze nog niets van hun zeggingskracht verloren.

De eerste drie eigenschappen gaan over persoonlijk gedrag, eigenschap drie tot en met zes over interactie tussen mensen, en de zevende over hoe je de eerste zes op lange termijn kunt blijven toepassen. Omdat goede voornemens in hoge mate individueel zijn, hebben we hier aan de eerste drie eigenschappen genoeg.

"Probeer bijvoorbeeld eens een dag nergens over te oordelen. Gewoon niet gelijk een mening hebben over wat je ziet, hoort of meemaakt"

Eigenschap 1 is: wees pro-actief. Met andere woorden: wees je ervan bewust dat het mogelijk is om je eigen acties te bepalen.

Dat doe je door je, als eerste, bewust te zijn van hoe je in elkaar zit.

Zo is elk mens ontzettend gevoelig voor wat andere mensen tegen ons zeggen, of hoe zij zich tegenover ons gedragen. We reageren daar meestal intuïtief op, zonder na te denken. Maar dat hoeft niet.

Covey schrijft dat het voor hem een openbaring was toen hij zich realiseerde dat er ruimte zit tussen de actie van een ander, en jouw reactie daarop.

In die ruimte, in dat moment - hoe kort misschien ook - ligt jouw persoonlijke vrijheid. Want je kunt er ook voor kiezen níet te reageren als iemand bijvoorbeeld iets zegt wat jou niet bevalt.

Deepak Chopra, die ik interviewde in dezelfde reeks, zegt daar twee belangrijke dingen over. Probeer bijvoorbeeld eens een dag nergens over te oordelen. Gewoon niet gelijk een mening hebben over wat je ziet, hoort of meemaakt.

En: wind je niet op over zaken waarop je toch geen invloed kunt uitoefenen. Het heeft geen zin chagrijnig te zijn als er geen sneeuw ligt op je wintersportadres. Jij kunt het niet laten sneeuwen. Slaap eens lekker uit, lees een boek, ga langdurig ergens lunchen. Maar maak je niet druk.

En inderdaad: als je die twee dingen in de praktijk brengt, wordt het makkelijker om je minder aan trekken van wat andere mensen doen.

Eigenschap 2 is: begin met het einde in gedachten.

Wat zou je willen dat mensen over je zeggen op je begrafenis? schrijft Covey. Wat het ook is, het heeft zeker niets te maken met hoeveel geld je verdiende, in wat voor een auto je reed, of hoe groot je huis was.

Wel of je goede vrienden had en hoe je daarmee omging, hoe de verhoudingen met je familie waren, en of je een gelukkig leven hebt geleid, liefst één waarin je iets kon betekenen voor andere mensen.

Door daar eens goed over na te denken, door zelfs eens de speech te schrijven waarvan je zou willen dat jouw zoon of dochter die over jou uit zou spreken, kun je helder krijgen wat er voor jou in het leven echt belangrijk is. En handel daar vervolgens naar. Dus: wel naar die balletvoorstelling van je dochter gaan, hoe druk het op de zaak ook is.

"Trek tijd uit om je bij te scholen, zodat je beter wordt in je vak; lees dat interessante, ingewikkelde boek nu eens; bezoek dat zieke familielid"

Eigenschap 3: stel prioriteiten. Covey deelt tijd in vieren. 1) niet urgent, niet belangrijk, 2) urgent, maar niet belangrijk, 3) urgent en belangrijk, 4) niet urgent, wel belangrijk.

De meesten van ons brengen de meeste tijd door in kwadrant 2 en 3. Want als iets urgent lijkt, voelt het ook belangrijk.

En we brengen veel te weinig tijd door in kwadrant vier: niet urgent, wel belangrijk. Daarin zitten al die dingen die je wel zou moeten doen, maar waar je niet aan toekomt omdat je het te druk hebt. Te druk met tijd die je doorbrengt in kwadrant 2: urgent maar - eigenlijk - niet belangrijk.

Niet meer doen, dus. Trek wel meer tijd uit om je bij te scholen, zodat je beter wordt in je vak; lees dat interessante, ingewikkelde boek nu eens; bezoek dat zieke familielid.

Het lijkt misschien voor de hand liggend, allemaal, maar echt: het werkt. Wat ook helpt is je voornemens opschrijven. Met een pen, op een rustig plekje. Dat vergroot de kans dat je het ook echt doet.

Ik wens je een vrolijk, inspirerend, gezond en gelukkig 2014: en dat je maar mag slagen in het laten uitkomen van je eigen goede voornemens.