Siebe Sietsma

Politieke stoerdoenerij over de rug van Sara en Cheryll

01 maart 2014 19:40

Siebe Sietsma over zijn werk als onderzoeksjournalist voor RTL Nieuws.

'Sara' en Cheryll zijn zich van geen kwaad bewust, maar weten inmiddels wel hoe de gesel van de nieuwe fraudewet voelt. Die zet de verhouding tussen overheid en burgers op scherp en komt kortweg hier op neer: uitkeringsgerechtigden die niet aan de informatieplicht voldoen zijn fraudeurs. En fraudeurs worden keihard aangepakt met een boete die net zo hoog is als het 'gefraudeerde' bedrag.

Over de schrijnende situatie van Sara en haar boete van achttienduizend euro hoorde u al in onze nieuwsuitzending. De boete voor Cheryll is lang niet zo hoog, maar voelt net zo misplaatst.

"Op een kwade dag ligt er toch een beschuldigende brief in de bus"

Cheryll is pas afgestudeerd als maatschappelijk werkster en hard op zoek naar een baan. Ze schrijft zich in bij tien(!) uitzendbureaus en werkt elk uurtje dat ze maar aangeboden krijgt. Dat houdt nog steeds niet over, dus wordt haar magere salaris aangevuld met een beetje werkloosheidsuitkering (ww). Zoals bij zoveel uitzendkrachten wisselt haar aantal gewerkte uren per week, en daarmee ook haar inkomen. Dat moet ze via website werk.nl telkens doorgeven, zodat UWV de hoogte van haar ww per week kan aanpassen. Cheryll doet het klusje elke week en naar eer en geweten, vertelt ze me.

Op een kwade dag ligt er toch een beschuldigende brief van uitkeringsinstantie UWV in de bus. Wat er mis ging weet Cheryll nog steeds niet, maar volgens UWV heeft ze niet haar salaris in een week in februari vorig jaar doorgegeven. Daardoor heeft ze teveel ww ontvangen; vijfenzeventig euro.

Het lijkt redelijk dat UWV aan Cheryll vraagt het teveel ontvangen bedrag terug te storten. Maar onze overheid denkt daar iets anders over tegenwoordig. Want volgens de nieuwe wet heeft Cheryll niet zomaar een foutje gemaakt. Ze heeft haar informatieplicht verzaakt, en daarmee is ze fraudeur. Ze krijgt geen waarschuwing, geen tweede kans, nee, Cheryll krijgt meteen een boete.

En een flinke ook. Uitgangsput in de nieuwe wet is dat de boete gelijk is aan het 'gefraudeerde' bedrag. In Cherylls geval zou dat dus uitkomen op vijfenzeventig euro. Maar de minimumboete voor fraude is vastgesteld op honderdvijftig euro, en dat moet Cheryll dus bovenop de teveel ontvangen ww van vijfenzeventig euro aan het UWV betalen.

"Cheryll betaalt, maar is boos dat ze wordt weggezet als fraudeur"

Cheryll snapt nog steeds niet wat er fout is gegaan. Mogelijk heeft het te maken, zo denkt ze, met de houtje-touwtje-website van het UWV, die om de haverklap kuren vertoont. Als we de kwestie voorleggen aan het UWV, zegt een woordvoerder dat de bewijslast bij Cheryll ligt. Ze is schuldig aan fraude, tenzij ze kan aantonen dat ze alle benodigde informatie heeft verstrekt. Hoe Cheryll dan moet bewijzen dat ze maanden eerder via de website alles netjes heeft doorgegeven, dat weet de UWV-woordvoerder ook niet. Cheryll tekent bezwaar aan, maar het UWV wijst dat af. Cheryll betaalt, maar is vooral boos dat ze wordt weggezet als een fraudeur.

En de politiek was nog zo gewaarschuwd. Gemeentes zagen en zien er niets in, net als de Raad van State. Wetenschappers weten al lang dat hard straffen niet helpt tegen fraude. Ondanks de waarschuwingen zette het kabinet van VVD, CDA en PVV door, en stemde een meerderheid in de Tweede en Eerste Kamer in met het voorstel.

Een overheidsjurist die ik onlangs sprak herkende het patroon: een kabinet komt met een wet die bij de achterban 'lekker valt' maar waarvan iedereen voorziet dat die niet houdbaar is. Als dat uiteindelijk in de praktijk ook blijkt, wordt de wet aangepast of afgeschaft. Niet erg, want de politiek kan dan zeggen dat ze tenminste haar best heeft gedaan.

De fraudewet is dus niets meer of minder dan politieke spierballentaal, stoerdoenerij ten koste van Sara, Cheryll en nog veel meer mensen. Van mij mogen de dames en heren politici die hiermee hebben ingestemd in de hoek gaan staan om hun zonden te overdenken. Om er daarna snel uit te komen en een wet te schrijven die wel iets doet tegen fraude.

P.S: heb jij ten onrechte een (hoge) boete gekregen voor fraude? Ik hoor graag je verhaal. Stuur een mail naar rtlnieuwsresearch@rtl.nl. Uiteraard worden je gegevens vertrouwelijk behandeld.