Pieter Klein

Misleiding van het parlement

30 juni 2014 04:27

Of de Tweede Kamer onzorgvuldig, onvolledig of onjuist is geïnformeerd, moet de Tweede Kamer zelf maar beoordelen. Duidelijk is wel dat deze brief van minister Schippers (VWS) en Opstelten - over de grootste ziekenhuisfraude ooit - grenst aan misleiding.

Dat het Openbaar Ministerie de kans is ontnomen de declaratiefraude van het St. Antonius strafrechtelijk te vervolgen, wordt heel impliciet schoorvoetend toegegeven. Maar om te verdoezelen dat de rechtsgang geschaad is, wordt heel, heel veel mist gecreëerd en wordt ons uitgelegd dat de bal vierkant is. Ruimhartig en volledig is de informatievoorziening in ieder geval niet.

"Als je wilt weten hoe we worden misleid moet je heel precies kijken."

De Tweede Kamer ziet ook dat het 'boetebesluit St. Antonius' van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) stinkt; zie dit vragenvuur van afgelopen vrijdag.

Wat er niet deugt is dat het Openbaar Ministerie (OM) door de toezichthouder voor een voldongen feit is geplaatst; door het 'zelfstandig' besluit van de NZa kan het OM het Antonius, de bestuurders en medici niet meer vervolgen. De ministers schrijven dat alles volgens geldende afspraken en wetgeving is verlopen. Dat is pertinent onjuist, en ik begrijp wel dat bij mensen binnen het OM de stoom inmiddels uit de oren komt.

Als je wilt weten hoe we worden misleid moet je heel precies kijken. Toezichthouders zoals de NZa houden toezicht, en moeten handhaven. Ze kunnen aanwijzingen geven, straffen uitdelen, en boetes opleggen. Oók als sprake is van strafbare feiten.

Maar omdat Justitie de hoeder van onze rechtsstaat is, heeft het OM daarover altijd het laatste woord. Altijd. Omdat dat zeer nauw luistert, is dit netjes vastgelegd in regels, waarover zo meer. Je moet eerst even terug naar de officiële mededeling van het OM tegenover RTL Nieuws: het fraude-besluit van de NZa was vooraf  'niet gedeeld', waardoor Justitie niet meer toekwam aan een inhoudelijke beoordeling.

Dat lijkt een gortdroge mededeling, maar is een explosieve uitspraak. Want hoe werkt het, althans, hoe hoort het te werken? Sommige zaken kunnen beboet worden, maar zijn ook een strafbaar feit. Dat heet in het recht: 'samenloop'. In het geval van het St. Antonius ís sprake van samenloop, omdat het een strafbaar feit is - dat staat nota bene in het boetebesluit zelve. De NZa weet verrekte goed dat het OM dan hoort te beslissen of er wel of geen strafvervolging wordt ingesteld. Dat doen ze in een tripartite overleg, dat juist hiervoor in het leven is geroepen.

In het geval van het Antonius gebeurde niet, wat er in eenzelfde zaak als het Ommelander-ziekenhuis juist wél gebeurde. Voordat een boetebesluit werd genomen, werd eerst beoordeeld ('afgestemd', ook een belangrijk woord) of het OM niet liever wilde vervolgen. (Zie pagina 53,  noot 21).

Ook in andere zaken werd eerst overlegd met het OM, zoals blijkt uit deze publicatie op de NZa-site. Dus over een internetleverancier van medicijnen, en over een frauderende tandarts heeft het OM wel het laatste woord, maar over de megafraude van 25 miljoen bij het Antonius niet?

"Ze beweren dat de 'Alleingang' van de NZa conform de Algemene wet bestuursrecht (Awb) is. Ook dat is apekool."

Wij hebben dit weekeinde zelf maar eens juridisch advies ingewonnen bij een advocatenkantoor - om tunnelvisie bij onszelf te vermijden. Dat advies is glashelder. Het handelen van de NZa in deze fraudezaak is onzorgvuldig, zoals juristen dat zeggen. In gewoon Nederlands: het stinkt.

Dat de ministers de Kamer proberen wijs te maken dat het wel deugt, is de overheid onwaardig. Kijk maar wat er in dit protocol staat tussen NZa en OM over samenloop. Lees dat hele protocol, maar vooral ook artikel 3, lid 7: 'Na afstemming in het tripartite overleg beslist het OM of het een strafrechtelijk onderzoek zal instellen of afziet van strafvervolging'.

In hun brief wekken beide ministers de suggestie dat de kwestie-Antonius meermalen is besproken in dat overleg. Ook dat is een leugentje: het is slechts éénmaal besproken, in januari 2013 - nog voor het NZa-onderzoek begon, en nog voor de daadwerkelijke omvang van de fraude bleek. Het is niet voor niets dat de tijdlijn hier al hapert, of beter: eindigt. Ruim een jaar later besloot de NZa, op eigen houtje dus, dat een boete volstond en zette het OM zo buitenspel.

Beide ministers strooien de Kamer nog meer zand in de ogen. Ze beweren dat de 'Alleingang' van de NZa conform de Algemene wet bestuursrecht (Awb) is. Ook dat is apekool. Lees maar na, artikel 5:44 Awb, lid 2 én lid 3: zaken die (mogelijk) een strafbaar feit zijn móeten vooraf aan Justitie worden voorgelegd, voordat eventueel toch een boete wordt opgelegd. (Voor de liefhebbers: check hoofdstuk V in de Memorie van Toelichting bij de Aanvulling van de Algemene Wet bestuursrecht, Vierde tranche Algemene wet bestuursrecht). Daar legt de wetgever haarfijn uit hoe het zit; het vormt de wettelijke basis voor het protocol).

Omdat bij een doofpot afleidingsmanoeuvres horen, heeft Schippers - in navolging van de NZa verzonnen - dat alles wat in het protocol en de Awb staat eigenlijk niet belangrijk is. Omdat de NZa in de Antonius-affaire 'geen opzet' heeft vastgesteld. Iedere jurist kan je uitleggen dat die redenering onhoudbaar is, of beter: onzin. (Kan iemand op VWS de minister svp de wet uitleggen?)

Nergens in de relevante wet- en regelgeving staat dat opzet een criterium is bij het vaststellen van een strafbaar feit, of een rol speelt bij 'samenloop'. Of dat als er geen opzet zou zijn, de spelregels niet gelden, zoals die in het protocol en de Awb zijn vastgelegd. Dat staat echt helemaal nergens. (Wat dan wel weer ergens staat is dat afstemming met het OM 'noodzakelijk' is - hier te vinden op de NZa-site).

"Kleine krabbelaars worden vervolgd, grote jongens gaan vrijuit."

De ministers verdoezelen nog meer; in navolging van de NZa spreken ze van een 'overtreding', alsof het allemaal wel meevalt. Wat ze er de Tweede Kamer niet bij vertellen is dat deze fraudezaak een 'zeer zware overtreding' is op grond van artikel 35 van de Wet marktordening gezondheidszorg, en die alleen al dáárom volgens de Wet Economische Delicten strafbaar is.  

Er was dus maar één weg, en dat is deze: als er sprake is van 'samenloop', móet de zaak worden 'aangemeld' bij het tripartite overleg, móet vooraf informatie worden verstrekt, waarna móet worden 'afgestemd', en Justitie het laatste woord heeft bij het bewaken van de rechtsstaat.

(Hoewel dus volkomen irrelevant, is het ook een raadsel hoe de NZa tot die conclusie 'geen opzet' kon komen. Het fraude-onderzoek bij het Antonius is door twee externen gedaan, in opdracht van het ziekenhuis. In de onderzoeksopdracht staat níets over de vraag of de fraude met opzet plaats vond. Lees maar terug. Wel staat er in het rapport dat de NZa graag wilde 'meedenken' - zie pagina 24.)

"Ik weet niet hoe deze vierkante bal verder gaat rollen. De politieke bewegingsruimte van Schippers en Opstelten is namelijk nul."

Vorige week schreef ik dat de vraag in deze affaire is of de rechtsgang is belemmerd; dat lijkt steeds meer een retorische vraag. De Antonius-zaak is niet voorgelegd aan Justitie, omdat diezelfde NZa deals wilde sluiten met frauderende ziekenhuizen en verzekeraars, deals die inmiddels zijn gesloten. Kleine krabbelaars worden vervolgd, grote jongens gaan vrijuit. De frustratie binnen het OM is groot. Binnen het OM gaat bovendien het hardnekkige verhaal dat de ambtelijke top van VWS de NZa op het hart heeft gedrukt om de zaak toch vooral met een boete af te doen. Of dat waar is? Geen idee.

Ik weet niet hoe deze vierkante bal verder gaat rollen. De politieke bewegingsruimte van Schippers en Opstelten is namelijk nul. Één millimeter toegeven, dinsdag in het Kamerdebat één les voor de toekomst trekken, houdt immers de erkenning in dat de rechtsgang door het handelen van de NZa ís geschaad. Ik wens de baas van de toezichthouder (Schippers) en de baas van onze rechtsstaat (Opstelten) veel succes als zij de Tweede Kamer ervan denken te kunnen overtuigen dat krom recht is.

@Pieterkleinrtl​Pieter.Klein@rtl.nl