Pieter Klein

Wil je een gruwelijke video zien?

03 september 2014 06:18

Onthoofdingsvideo. Alleen het woord al. Mijn maag draaide zich driemaal om toen ik twee weken geleden 's avonds laat op Twitter de eerste berichten zag over de laffe, gruwelijke moord op de Amerikaanse journalist James Foley. Een vernederende, intimiderende slachting door de terroristische klootzakken van IS.

Veel tijd voor walging had ik niet. In een split second zijn er intern bij RTL Nieuws overleg en besluiten nodig: wat laten we wel/niet zien - een still, de video, wel of niet linken? De propagandamachine van de terreur plaatst ons voor ernstige dilemma's.

Gisteravond was het weer zo ver; een tweede onthoofding, alweer een collega vermoord, Steven Sotloff, het dreigement uitgevoerd. Nummer drie, een Britse hulpverlener, is de volgende. Tussendoor werd vorige week ook een onthoofdingsvideo over een Koerdische man openbaar.

Wij besloten vanaf dag één: we gebruiken alleen een fatsoenlijke still uit de video, we laten géén bewegende fragmenten zien, we gebruiken 'n kort audiofragment, en we linken op onze site níet naar de video.

"Waarom zouden we verlengstuk willen zijn van een terreurmachine?"

Wij waren daarmee terughoudender dan onze grootste concurrent op tv - die wel een deel van het bewegend beeld gebruikte - en terughoudender dan sommige sites, die wel een link naar de video plaatsen, of de video zelf.

Over dit soort afwegingen vindt bij RTL Nieuws altijd een indringend debat plaats. De redenen voor terughoudendheid zijn evident: de beelden zijn te mensonterend, shockerend, terwijl je die beelden zelf niet nodig hebt om het verhaal te vertellen - het einde, de uitkomst is bekend. 

Het dient geen redelijk doel om om Half Acht ongeredigeerd dergelijke weerzinwekkende beelden over de huiskamer uit te storten, ook omdat je weet dat ook (jonge) kinderen kijken. Ook online - waar andere wetten gelden, en kijken meer een eigen keuze is - zagen wij de noodzaak niet om te linken, laat staan zelf te plaatsen.  Waarom zouden we verlengstuk willen zijn van een terreurmachine die doelbewust afschuw en walging zoekt, gecombineerd met de middelen van terreur: chantage, intimidatie?

Ik zal onze redactionele keuzes te vuur en te zwaard verdedigen. Ze sluiten aan bij onze gangbare codes: geen doodsnood laten zien, terughoudend bij de selectie van gruwelijk materiaal, gezond verstand, en goede smaak.

"Er zijn morele, ethische grenzen, en er is het vraagstuk van van proportionaliteit."

Tegelijk leidt dat er soms toe dat we ons afvragen: zijn we niet té terughoudend? Is het niet onze kerntaak om een venster op de wereld te zijn, ook als het (afgrijselijke) uitzicht je niet bevalt? Zouden we niet op zijn minst mensen in de gelegenheid moeten stellen er kennis van te nemen? Ik bedoel: wij zijn toch van de persvrijheid, de vrijheid van informatie en van meningsuiting, die beiden dienstbaar zijn aan het anderen in staat stellen zich een oordeel te vormen? Het antwoord is ja, maar er zijn morele, ethische grenzen, en het vraagstuk van proportionaliteit: is het redelijkerwijs noodzakelijk om beelden te laten zien of beschikbaar te stellen, en welk doel dien je? 

Mensen die deze columns volgen weten dat ik vind dat persvrijheid en vrijheid van meningsuiting schier grenzeloos zijn. Om die reden viel ik de website GeenStijl laatst bij, toen het een smakeloze trucage-foto publiceerde over de Haagse burgemeester - het hoofd van Van Aartsen op het lichaam van Foley, naast die IS-barbaar. Satire, en in het verlengstuk van de kritiek op het handelen van een ambtsdrager, geen oproep tot geweld of bedreiging, en daarmee toelaatbaar. Vond ik. En het Openbaar Ministerie, dat eerst nog bedenkingen had, inmiddels ook.

"Dan maar uitgemaakt worden voor fatsoensrakker of moreel poortwachtertje."

Datzelfde GeenStijl suggereert dat massamedia als RTL Nieuws censuur toepassen als zij de onthoofdingsvideo's niet plaatsen. Ze zeiden het zo: "GeenStijl voelt geen enkele behoefte om ethisch of moreel poortwachtertje te spelen op de gruwelijke werkelijkheid van alledag. Dat overheden, burgers en mediabedrijven het wel willen, is een gotspe die ons geen haar beter maakt dan die salafistische shariawensdenkers in de spelonken van de Schilderswijk. Onwetendheid is de eerste stap naar onvrijheid en achterlijkheid.'' Tsja.

Dan maar uitgemaakt worden voor fatsoensrakker of moreel poortwachtertje - ik zie geen enkele valide reden om het wél te doen. Ik bedoel: ook ik hik persoonlijk aan tegen de pogingen om verspreiding van dit soort materiaal via social media aan te pakken, of zelfs strafbaar te stellen. Haatzaaien en het oproepen tot geweld willen bestrijden, ok, maar het strafbaar stellen van verspreiding van een afschuwelijke-iconische video die wereldwijd impact heeft? Mwah. Ik voelde me meer thuis bij de afgewogen benadering van NRC Handelsblad, die de eigen afwegingen ook tegen het licht hield.

Het is de plicht van de journalistiek om over alles en nog wat te publiceren; dat impliceert geen verplichting om ook alles (zelf) te publiceren. Niet alles wat kan, moet. We zijn meer dan een doorgeefluik.

Wil je die gruwelijke onthoofdingsvideo's zien? Ga je gang, ze zijn echt te vinden. Ik heb het zelf gedaan omdat ik me er een oordeel over wilde vellen. Gratis tip: Doe. Het. Niet.

@PieterKlein