Pieter Klein

'Ik denk dat ik niet meer wil leven'

01 oktober 2014 06:00

Ze zat schuin voor me, in het publiek, tussen tientallen anderen. Een oudere vrouw. Blond, soeverein, elegant. Een mooie, sterke vrouw. Er was iets met die vrouw. Iets onbestemds. Terwijl ik sprak, nam ik haar af en toe stiekem op; ze registreerde het, om vervolgens onnadrukkelijk weg te kijken. Ze was er, maar wilde niet gezien worden. Ze was er, maar ze hoorde er niet. Haar ogen straalden kracht uit, en daarachter een pijn die onbenoemd moest blijven. Littekens. Een verlangen om haar te troosten welde op - ach, het jongetje dat de wereld heel wilde maken... Maar ik dacht: als ik te dichtbij kom, zal er iets onherstelbaars en verschrikkelijks gebeuren.

"We spraken over zelfmoord, depressie, verlies. Van man, vrouw, kind, vrienden."

De wereld was niet heel. Niet deze avond in Vlissingen. Ik voelde mezelf niet heel, en de mensen in de aula van het Admiraal de Ruyter Ziekenhuis ook niet. Allemaal mensen bij wie ergens onderweg iets heel erg kapot was gegaan. We spraken over zelfmoord, depressie, verlies. Van man, vrouw, kind, vrienden. Ik had mijn masker van de journalistieke professional afgezet, ik citeerde de Funeral Blues van W.H Auden: 'For nothing now can ever come to any good'. Onzeker, emotioneel, met trillende handen, las ik deze column voor, over de zelfdoding van een van mijn beste vrienden, René, nu bijna vijftien jaar geleden: 'Zelfmoord, vandaag liever even niet'. Het is een godswonder dat ik het einde van de tekst haalde. Zo ver weg, en zo dichtbij.

Omdat ik ooit deze column schreef, stond ik die avond in Vlissingen, twee weken geleden. Of ik aandacht wilde vragen voor het thema angst, depressie, zelfdoding, was de vraag. Mijn instinctieve neiging was: nee, ik ben journalist, ik doe niet aan aandacht, en ik doe niet aan goede doelen. Maar ja. Zeg maar eens nee tegen iemand (Bo van Scheyen) die net een korte film (Exspes) heeft gemaakt over de (mislukte) zelfmoordpoging van haar broer; een jonge man die werkloos raakt, de vrouw van zijn leven verliest, zijn zelfrespect, en ten slotte zichzelf. En nu opgesloten zit in een inrichting, en onwetend is van het leven daarbuiten.

"Ik wilde dat ik hier niet was, ik wilde hier niet bij horen, ik wilde schreeuwen naar de maan en janken om de dingen die voorbij waren gegaan."

Die avond was de première. De beklemming van een online-chat, broer en zus, in één shot, één lange, vertraagde camerabeweging, een film waarvan je weet hoe die eindigt. Ik zat naast de maakster; een plaatsvervangende onmacht greep me naar de keel. Ik wilde dat ik hier niet was, ik wilde hier niet bij horen, ik wilde schreeuwen naar de maan en janken om de dingen die voorbij waren gegaan. Ik huilde stil om de muziek waarmee de film eindigt, muziek van zangeres Zoë Inderwisch -  een sterke jonge vrouw die, hoe zal ik het zeggen, zichzelf overwon en haar eigen verhaal relativeerde. Luister naar deze song: 'Dark clouds at my beachhouse'. Ik hoop dat ik Zoë over een paar jaar terugzie. Trots, energiek, ergens in een concertzaal.

"Ik dacht terug aan de onpersoonlijke statistieken die ik tevoren terug las: 1750 zelfdodingen in 2013, een stijging van 30 procent ten opzichte van het jaar ervoor. Bijna zesmaal MH17."

Na de film kwamen persoonlijke verhalen en de vragen die nooit een antwoord zouden krijgen. Ik dacht terug aan de onpersoonlijke statistieken die ik tevoren terug las: 1750 zelfdodingen in 2013, een stijging van 30 procent ten opzichte van het jaar ervoor. Bijna zesmaal MH17. Hoeveel zijn dat er per dag? Dat staat voor een veelvoud van pogingen -  vaak in een opwelling - en een veelvoud van mensen bij de eerste hulp, de huisarts, het ziekenhuis. Het is een inktvlek; iedereen kent wel iemand die zelfmoord pleegde, een poging deed, iemand met een depressie, een psychose, een rafelrand. Iets waarover niemand het heeft.

Wie ben ik om te zeggen dat ik, we, RTL Nieuws, 'de journalistiek' geen aandacht geven aan het thema? Waarom werd er zo afwijzend gereageerd op het pleidooi in de politiek om meer aandacht in de media, voor het noemen van zoiets als www.133online.nl , áls we al berichten over een  - helaas nieuwswaardige - suïcide? Omdat we geen tijd hebben voor al die belangenclubs, hulpverleningslijnen en goede doelen? Hebben we geen verantwoordelijkheid? Of ben ik - gehinderd door persoonlijke ervaring - iemand die het niet scherp meer ziet?

Aan het einde van de bijeenkomst nam een vrouw het woord. Nee, niet die vrouw, een andere. Donker haar, donkere ogen. Ook elegant, en sterk. Dit is wat ze zei: in een maand waren er drie dierbaren die kozen voor de dood. Iemand met wie ik een psychiatrisch verleden deelde. En toen een vriendin. En daarna mijn man. 'Ik denk dat ik niet meer wil leven', zei ze. 'Niemand praat met me, iedereen mijdt me.' Het trof me als een mokerslag. Het werd heel erg stil in die aula. Er was nog maar één reden waarom ze (nog) geen afscheid nam: wie zou er dan voor haar drie katten zorgen?

Ontdaan, ontzet gaf ik haar de bloemen die ik zojuist had gekregen voor mijn verhaal. Ik wilde haar een zoen geven, maar ik raakte slechts haar schouder beschroomd aan. Ik zei: 'Ik weet gewoon niet wat ik moet zeggen.' Ze antwoordde: 'Ik ben blij dat je iets zegt.'

Uit mijn ooghoek zag ik de vrouw die eerder mijn ogen meed stil en alleen de aula verlaten.

"Ik zou de wereld heel willen maken. Maar ik weet niet waar ik moet beginnen. Misschien wel met dit, met levenslust, hetgeen ook een keuze is: La vita è bella."

Niet veel later reed ik naar huis; ik luisterde naar muziek die me het gevoel geeft dat ik leef. Ik dacht: ik ben niet klaar. Niet met mezelf, niet met het verleden, niet met de mensen die ik vanavond zag. Ik zou de wereld heel willen maken. Maar ik weet niet waar ik moet beginnen. Misschien wel met dit, met levenslust, wat ook een keuze is: La vita è bella. De zon, de maan, het ademen, de seizoenen, de liefde, de vriendschap...

Als er een god zou bestaan, zou ik zeggen: dankjewel god, dat ik leef.

@pieterkleinrtl