Hester van Yperen

Die ene, moeilijke vraag voor MH17-nabestaanden

20 december 2014 18:15

Researchverslaggever Hester van Yperen sprak met nabestaanden van de MH17 over een van de gevoeligste onderwerpen: hoe begraaf je een geliefde van wie weinig is teruggevonden?

Thumbnail

"Ieder mens die sterft heeft recht op een waardige begrafenis. En hoe begraaf je een stukje heup en een stukje been van twee prachtige mooie mensen zoals Daisy en Bryce waren? Hoe doe je dat?" Deze woorden van Robby Oehlers dreunen nog na in mijn hoofd. Ze gaan over zijn nichtje en haar vriend, Daisy Oehlers (20) en Bryce Frederikzs (23). Zij kwamen om bij de vliegramp met de MH17.

ZIE OOK: Groep nabestaanden gefrustreerd over gebrekkige informatie

Robby ging hen in oktober zelf zoeken op de rampplek, maar vond ze niet. Ook de Oekraïense en Nederlandse bergingswerkers vonden hun lichamen niet. Nou ja, slechts die kleine delen.

'Op de redactie bespraken we uitgebreid of ik de nabestaanden hierover vragen zou stellen'

De familie van Daisy en Bryce is een van de weinige families die hier publiekelijk over spreekt. Dat begrijp ik. Hun doel is om hun kinderen terug te vinden en als je dan het gevoel hebt dat er niet goed genoeg is gezocht, dan zoek je de publiciteit. Ik begrijp ook al die anderen die dit niet doen. Dit is zo’n privéaangelegenheid. Dat is ook de reden dat we op de redactie van RTL Nieuws uitgebreid hebben besproken of ik hierover nabestaanden wel vragen zou gaan stellen. Wat was het doel en hoe stellen we die vragen?

Het doel is helder. Vanaf het moment van de vliegramp ben ik bezig met journalistiek onderzoek naar de repatriëringsmissie, het terugbrengen van de lichamen van de 298 slachtoffers. Op 18 juli verklaarde de premier deze missie tot topprioriteit. Nu de winter is ingevallen in Oekraïne en de zoekmissie voorlopig gestaakt, is de vraag relevant: is 't gelukt?

ZIE OOK: Hoe gaan MH17-nabestaanden met die onzekerheid om?

De voortekenen waren niet gunstig. Toen begin augustus het nieuws nog werd bepaald door koppen als 'belangrijkste delen rampgebied doorzocht' en 'merendeel van de lichamen geborgen' publiceerden wij dit onderzoek: slechts 6 procent van de crash site bleek doorzocht. Daarna ontdekten we fouten bij de zoektocht van de Nederlandse missie en dat grote delen van het rampgebied nog door niemand doorzocht waren. Vervolgens kwamen berichten over de terugkeer van – vier maanden na de ramp – nog elf kisten met stoffelijke resten. En ook deze week was er opnieuw nieuws over menselijke resten op de rampplek en in de wrakstukken die inmiddels in Nederland zijn.

'We stelden nabestaanden de vraag: 'Hoeveel stoffelijke resten zijn er van jouw kind gevonden?'

Wij besloten nabestaanden de vraag te stellen. Hoeveel stoffelijke resten zijn er van jouw kind gevonden? Van jouw vader of moeder, opa of oma, neef of nicht? Hoe stel je zulke persoonlijke vragen? Ik bedacht het volgende. Ik stel de vraag aan mijzelf. Wat als mijn zoon of dochter zo'n ramp zou overkomen, slechts een lichaamsdeel zou zijn gevonden en een journalist zou daarnaar vragen? Mijn antwoord: ik weet het niet. Maar ik weet wel dat je ook 'nee' kunt zeggen, 'nee, ik doe hier niet aan mee'. 

En zo legden we het ook voor, aan een kleine groep nabestaanden met wie we al contact hadden of via hun advocaten contact hadden. De meesten vertelden het – anoniem. Een deel niet. Wie het niet vertelde, zei nooit: 'Wat een ongepaste vraag'. Misschien dachten ze het. Wie het wel vertelde, vond dat dit bekend moest worden. Deze nabestaanden voelen zich dubbel slachtoffer van deze ramp, zij verloren én hun geliefden én hebben hen nog steeds niet terug.

De missie om alle 298 lichamen terug te brengen is nog niet geslaagd, blijkt uit het onderzoek dat we vandaag publiceren. Een grote groep nabestaanden heeft de lichamen min of meer intact terug. Maar zeker tien families niet. Vier slachtoffers zijn vermist, van hen is niets gevonden. Van zeker zes anderen slechts één of enkele lichaamsdelen of delen van lichaamsdelen. Hoeveel slachtoffers nog meer niet bij hun familie terug zijn, maakt de zoekmissie niet bekend. "Uit respect voor en piëteit met de nabestaanden."

ZIE OOK: MH17: Een doodlopend onderzoek? 
 
"Jij bent bezig met het grote geheim van de identificatie", vertelt een bron dicht bij het identificatieteam. Het grote geheim? Waarom? De meeste nabestaanden hebben wel hun geliefden terug. Waarom moet het geheim blijven dat dat bij een deel van de families niet zo is? 

Een kleine groep nabestaanden staat nu op en vraagt zich af waarom de verantwoordelijke bewindslieden keer op keer wel melden wat er wél lukt (weer een identificatie, weer resten gevonden) maar niet vertellen wat er niet is gelukt. Voor hen houdt het terugbrengen van de lichamen meer in dan alleen een identificatie.

'Ze staan aan de vooravond van een moeilijke beslissing: wanneer stop je en ga je toch begraven?'

Deze nabestaanden raken gefrustreerd, vertelt een van hun advocaten. Zij staan aan de vooravond van de onvoorstelbaar moeilijke beslissing: wanneer stop je en ga je toch begraven? Van de overheid horen ze volgens hem te weinig over de zoekmissie. En dat vertellen ze mij ook. Ze wachten en wachten en willen ondertussen weten: waarom is er zo weinig gevonden, waar is gezocht, hoe, wanneer, en hoe nu verder?

Ik stelde daarom een reeks vragen aan minister Opstelten van Veiligheid en Justitie. Er kwamen nauwelijks antwoorden. Ik hoorde vooral wollige antwoorden. En een verwijzing naar een Kamerbrief, die nog zou volgen. Nog een keer vragen dan. En dat leverde meer op.

Het is de omgekeerde wereld. Waarom moet ik deze vragen stellen en komt de informatie dan pas? Waarom moeten Kamerleden dat doen? De mensen om wie het gaat hebben als geen ander recht op openheid, ook als die boodschap niet zo fijn is.

ZIE OOK: Nabestaande MH17: Hoe begraaf je een stukje heup? 

Ik denk terug aan de oproep van de moeder van Bryce, direct na de ramp. "Mister Putin, give us our children back." Niet om dat zinnetje, dat de wereld overging: een intens verdrietige moeder in een oneerlijke strijd met een grootmacht. Nee, om haar woorden die volgden: "I want a funeral. I want to bury my children. I don't have them now." Hier sprak gewoon een moeder die haar kinderen wil begraven. 

Vertel haar en haar familie (en al die andere families) waar is gezocht, hoe en wanneer. Ook in de moeilijke tijd die komen gaat. En vertel hen ook: wat is niét gelukt, wat zal nooit lukken en waarom niet? Zodat zij hun Daisy en Bryce kunnen begraven.

Reageren? Twitter: @Hester_RTL of mail: hester.van.yperen@rtl.nl