Jos Heymans

Kabinet verliest geloof bij afhandeling MH17

14 februari 2015 06:25

Mark Rutte probeert in een smoezelig zaaltje in Brussel de Nederlandse journalisten ervan te overtuigen dat de daders van de ramp met MH17 echt nooit amnestie zullen krijgen.

Midden in zijn betoog verschijnt op de sociale media de opening van De Telegraaf van de volgende dag: DADERS MH17 MOGELIJK VRIJUIT.  

Daar sta je dan met je goede gedrag. Je kunt als premier wel tien keer zeggen dat je een garantie hebt gehad van de Oekraïense president Porosjenko, dat Merkel en Hollande daarbij nadrukkelijk instemmend hebben geknikt, dat drie van de vier onderhandelaars bevestigen dat er geen amnestie komt; je wordt niet op je woord geloofd.

Nu is het nog maar de vraag of er überhaupt een amnestiewet komt. Daarvoor moet het akkoord over een bestand in Oekraïne eerst en langdurig worden nageleefd. De kans daarop wordt door iedereen sterk in twijfel getrokken. Zelfs mede-onderhandelaars Merkel en Hollande temperen elk optimisme. Het eerste Minsk-akkoord, op 5 september van het vorig jaar, hield nog geen 24 uur stand. 

Maar los daarvan heeft de aangekondigde amnestiewet veel emotie los gemaakt. Nabestaanden en Kamerleden van werkelijk alle partijen waren ontzet, verlangden onmiddellijk opheldering. Hoe zit dat? Kan dat? Dat pikken we toch niet? 

"Kennelijk was het in september, nog geen twee maanden na de ramp, 'not done' om het kabinet voor de voeten te lopen."

Opmerkelijk is dat in het akkoord van september ook amnestie was opgenomen. Het kabinet vroeg toen ook om opheldering en werd gerustgesteld, zei Rutte donderdagavond. Ook de Kamer was destijds op de hoogte, maar reageerde niet, zo vertelde SP’er Harrie van Bommel.

Kennelijk was het in september, nog geen twee maanden na de ramp, 'not done' om het kabinet voor de voeten te lopen. Het kon toen nog worden uitgelegd als politiek misbruik maken van een verschrikkelijke gebeurtenis. Aan Rutte, Timmermans en Opstelten mocht je toen niet komen. Die hadden voortreffelijk werk gedaan door alles op alles te zetten om slachtoffers en hun bezittingen naar Nederland terug te halen; een waardige terugkeer georganiseerd, een dag van nationale rouw afgekondigd en voortdurend contact gehouden met nabestaanden.

Ook internationaal viel het kabinet helemaal niets te verwijten. Rutte belde met de hele wereld, inclusief Poetin, om het rampgebied veilig te stellen. Timmermans imponeerde de VN-Veiligheidsraad met een gezagwekkend betoog. Nederland kreeg het voortouw in het internationaal onderzoek naar de oorzaak van de ramp en de opsporing van de daders. Dan haal je het als politieke partij in Nederland niet in je hoofd om kritische vragen te stellen.

Maar het tij is gekeerd. Timmermans blundert bij Pauw door te praten over een zuurstofmasker dat bij een van de slachtoffers is aangetroffen: informatie die niet bekend was bij de nabestaanden. Het bereiken van de rampplek duurt te lang, Maleisië stuurt eigen mensen. 

De Kamer begint zich te roeren, durft nu onder leiding van Omtzigt en Sjoerdsma wél kritische vragen te stellen. Waarom vlogen Nederlandse luchtvaartmaatschappijen wel boven oorlogsgebied en andere niet? Waarom is informatie over raketten die vliegtuigen konden neerschieten, drie dagen voor de ramp, niet gedeeld?

"De tijd dat de hele bevolking als één man achter het kabinet stond bij de afronding van de ramp is definitief voorbij."

Het kabinet wordt in het defensief gedrukt en geeft geen antwoord op cruciale vragen 'om het onderzoek niet te verstoren'. Er is ergernis over het uitblijven van het statement dat het vliegtuig door separatisten is neergeschoten, zoals andere landen wel doen. En nu wordt het kabinet niet geloofd als het zegt dat de daders geen amnestie krijgen.

De tijd dat de hele bevolking als één man achter het kabinet stond bij de afronding van de ramp is definitief voorbij. Om het vertrouwen terug te winnen, zal Rutte volstrekte openheid moeten geven en alle vragen volledig moeten beantwoorden. Hoe pijnlijk die antwoorden misschien ook zullen zijn.

@JosHeymans

Politiek columnist Jos Heymans over wat hem opvalt in de Haagse en Europese politiek.