Ga naar de inhoud
Stikstofbeleid op tafel

Topoverleg kabinet op Torentje over verkiezingsnederlaag: zes vragen en antwoorden

Hoekstra, Rutte en Kaag bij een verkiezingsdebat voorafgaand aan 15 maart. Beeld © Sem van der Wal

Premier Rutte en de vicepremiers Sigrid Kaag, Wopke Hoekstra en Carola Schouten bespreken vanavond in een speciaal overleg de monsterzege van de BBB en de nederlaag van de regeringspartijen bij de Provinciale Statenverkiezingen. Wat ligt daar op tafel? Onze politieke redactie beantwoordt de zes belangrijkste vragen.

1. Waarom komt het kabinet bijeen?

De regeringspartijen hebben tijdens de Provinciale Statenverkiezingen allemaal stevig verloren. In alle provincies is de BoerBurgerBeweging de grootste geworden. Ook in de Eerste Kamer is die partij veruit de grootste geworden. Die afrekening met de regeringspartijen en het debat op 4 april over de verkiezingsnederlaag zijn redenen voor het overleg vanavond.

De vraag ligt vanavond op tafel of er consequenties aan de stembusuitslag moeten zitten voor het kabinetsbeleid. De belangrijkste standpunten van BBB zijn dat het kabinet af moet zien van de verplichte halvering van de stikstofuitstoot in 2030 en van de gedwongen uitkoop van boeren die veel stikstof uitstoten.

Volgens het kabinet zou de verkiezingsuitslag niet alleen te verklaren zijn vanuit onvrede over het stikstofbeleid, maar ook vanuit de achterstelling van het platteland. Er wordt te weinig rekening gehouden met gebieden waar minder mensen wonen, zo zei Rutte gisteravond. Daar zou het onder meer het verdwijnen van voorzieningen, de toenemende armoede en het tekort aan woningen een rol in spelen.

Regeringspartijen
Lees ook:
Regeringspartijen toch om: 4 april Kamerdebat over uitslag verkiezingen

2. Wie zitten aan tafel?

Naast premier Mark Rutte (VVD) en de vicepremiers Sigrid Kaag (D66), Wopke Hoekstra (CDA) en Carola Schouten (ChristenUnie), nemen allen ook een partijgenoot mee. Het gaat om VVD-minister Mark Harbers, CDA-staatssecretaris Marnix van Rij, staatssecretaris Hans Vijlbrief (D66) en staatssecretaris Maarten van Ooijen (ChristenUnie).

Het lijkt op een team tijdens een kabinetsformatie: een partijleider met een secondant. Logisch, want dit gesprek en de vervolgafspraken hebben voor veel belangrijke onderwerpen van het kabinet. Toch bestrijden goed ingevoerde bronnen het beeld van een kabinetsformatie 2.0. "Dat is het pas als Johan Remkes op het Binnenhof verschijnt", aldus een ingewijde.

3. Wat ligt er op tafel?

Allerlei onderwerpen. Stikstof. Het landbouwakkoord. Wantrouwen tussen burger en overheid. De kloof tussen stad en platteland. Migratie. Op al deze onderwerpen moet deze coalitie het eens worden en het zijn thema's die worden genoemd door verschillende betrokkenen.

De komende weken staan ook de onderhandelingen gepland over aanpassingen in de begroting. Dat maakt het gesprek aan de ene kant moeilijker, maar het biedt volgens een kabinetsbron ook kansen: als regeringspartijen het eens worden over een nieuwe besluiten, dan geeft dat lucht aan de gespannen sfeer in de coalitie.

Dit
Lees ook:
Dit betekent de winst van BBB voor het stikstofbeleid

4. En wat betekent het concreet voor de stikstofplannen?

Drie regeringspartijen willen de stikstofplannen verzachten. CDA, VVD en ChristenUnie hebben op verschillende manieren laten blijken dat ze niet hechten aan de stikstofhalvering in 2030. Eerder zei CDA-leider Hoekstra al dat dat jaartal volgens hem niet heilig is. Ook de VVD-achterban heeft er moeite mee, bleek vorig jaar tijdens een partijcongres. Daar werd opgeroepen om tegen de stikstofplannen van het kabinet te stemmen. Ook de ChristenUnie zei dat er niet moet worden gefixeerd op jaartallen.

En na de verkiezingen is Hoekstra blijven zinspelen op een aanpassing van het beleid, maar weigert hij wel te zeggen wat dat dan moet zijn. D66 blijft intussen stevig achter de voorgenomen kabinetsaanpak van het stikstofprobleem staan. De partij voerde juist op dat punt campagne tijdens de Provinciale Statenverkiezingen.

D66 wijst er op dat er iets gedaan moet worden aan de stikstofuitstoot om de vergunningverlening zoals voor de bouw van huizen, weer op gang te helpen. Want de bouw ligt stil vanwege de slechte staat van de natuur. En er is een enorme vraag naar nieuwe woningen.

5. Wat is het grote probleem?

Dat de regeringspartijen het oneens zijn. Als D66 al bereid zou zijn om 2030 los te laten - en de grote vraag is als - dan wil de partij daar zeker iets voor terug. Daarnaast, zijn er veel meer partijen in de Tweede Kamer die de gevolgen van stikstofuitstoot willen aanpakken, net zoals D66. Zij wijzen er op dat de verkiezingsuitslag ook als een steun in de rug gezien kan worden voor juist die aanpak.

Een kabinetscrisis zit ook niemand op te wachten. Alle coalitiepartijen staan op verlies in de peilingen. Een nieuwe stembusgang zou een nieuwe nederlaag voor die partijen betekenen.

Partijbaronnen
Lees ook:
Partijbaronnen CDA achter Hoekstra, maar kabinetsbeleid moet anders

6. Gaan ze er vanavond uitkomen?

Vanavond komt er geen witte rook. De aanwezigen zullen naar huis gaan met huiswerk en andere overleggen zullen de komende tijd volgen. Er wordt in kabinetskringen niet verwacht dat er een uitkomst zal zijn vóór het Tweede Kamerdebat op 4 april.

En dat is niet verwonderlijk. Want of het nog niet ingewikkeld genoeg is: er komen ook nieuwe rapporten aan over de staat van de natuur. Die gaan ook invloed hebben op het stikstofbeleid. Voor de regeringspartijen is tijd kopen daarom nu van belang.