Ga naar de inhoud
Debat Najaarsnota

Bezuinigen of belastingen omhoog: gat in schatkist moet worden gedicht

Het debat vanmiddag in de Tweede Kamer met minister Kaag. Beeld © ANP

Moet de belasting omhoog of moet er worden bezuinigd? Dat is de vraag na alle miljarden euro's die het kabinet uitgeeft aan energiesteunmaatregelen voor huishoudens, bakkers, sauna's, zwembaden en culturele instellingen. Vandaag spreekt de Tweede Kamer daarover met minister van Financiën Sigrid Kaag. Politiek verslaggever Roel Schreinemachers beantwoordt de vijf belangrijkste vragen over de overheidsfinanciën in deze onzekere tijden.

Hoe staat het ervoor met de staatskas?

Iedereen weet het wel: meer geld uitgeven dan er binnenkomt, dat hou je niet lang vol. Dat geldt ook voor onze schatkist. Door de uitzonderlijke economische omstandigheden stapelen de uitgaven zich op, waardoor er veel meer uitgaat dan er binnenkomt.

Dat is dan voor de tweede keer in korte tijd, want tijdens de coronacrisis gingen ook alle registers al open om bedrijven draaiende te houden en te voorkomen dat mensen massaal hun baan zouden kwijtraken. Dat kan niet eindeloos zo doorgaan.

Afromen
Lees ook:
Afromen winst stroomproducenten moet 1,8 miljard opleveren

Waar gaat al dat geld naartoe?

Boven op de gebruikelijke uitgaven zijn er kostenposten die een gat slaan van miljarden euro’s in de schatkist. Het instellen van een prijsplafond voor de energierekening alleen al kost miljarden euro’s. Verder heeft het kabinet de portemonnee getrokken om bakkers, sauna’s en andere energie-intensieve mkb-bedrijven te hulp te schieten. Zwembaden en culturele instellingen krijgen steun.

De totale rekening voor alle energiesteun bedraagt zeker 7 miljard euro en kan nog verder oplopen als de energieprijzen verder zouden stijgen. Daarnaast is ook de tijd van ‘gratis’ geld voorbij: door de oplopende rente zijn we miljarden euro’s extra kwijt aan rente-uitgaven.

Zijn er ook meevallers geweest?

Hogere prijzen zorgen ook voor hogere schatkistinkomsten, bijvoorbeeld via een hogere accijns- en btw-opbrengst. Een deel van die meevallers is dit jaar ook al gebruikt voor extra uitgaven. Verder blijven miljarden euro’s op de plank liggen omdat het niet lukt om alle plannen uit te voeren waarvoor wel geld was gereserveerd. Denk bijvoorbeeld aan infrastructurele projecten die vertraging oplopen omdat er geen personeel te vinden is.

Gebruikelijk is om dit apart te houden om op een later moment alsnog uit te kunnen geven. Maar er gaan nu ook stemmen op om dit geld – vanwege de grote financiële problemen – te laten terugvloeien in de schatkist.

Bekijk ook: 'Bezuinigen om het bezuinigen is geen doel'

01:14
CPB:
Lees ook:
CPB: koopkracht daalt in 2022 en 2023 ondanks prijsplafond energie

Al die extra uitgaven, hoe betalen we dat?

Simpelweg zijn er drie opties: bezuinigen, belastingen verhogen, of de staatsschuld laten oplopen. Vanwege de uitzonderlijke economische situatie en de onzekerheid over hoe de energieprijzen zich ontwikkelen, wil het kabinet pas in het voorjaar de knoop doorhakken over hoe het miljardengat in de begroting wordt gedicht. Dat belooft weer een stevig robbertje vechten te worden, want de meningen over hoe de rekening moet worden betaald, lopen sterk uiteen.

Is de Tweede Kamer verdeeld?

Ja, de VVD heeft al een duidelijke streep in het zand getrokken: de partij is tegen belastingverhogingen en zet liever het mes in de uitgaven. Met andere woorden: de partij wil liever bezuinigen. Maar waar dan precies minder geld aan moet worden uitgegeven, dat wil financieel woordvoerder Eelco Heinen van de grootste regeringspartij ondanks aandringen van andere partijen vanmiddag tijdens het debat niet zeggen.

Andere partijen – zoals GroenLinks en de PvdA – zijn daar faliekant tegen en vinden het een slecht idee om in economisch moeilijke tijden het mes in de overheidsuitgaven te zetten. "Wij gaan niet meewerken aan bezuinigingen", zegt GroenLinks-leider Jesse Klaver. "We moeten zorgen dat mensen kunnen overleven." Binnen de coalitie zijn de meningen ook verdeeld. D66 bijvoorbeeld pleit wel voor hogere belasting op vermogens, en staat daarmee lijnrecht tegenover coalitiegenoot VVD.