Nu of later?

Samenwerking PvdA en GroenLinks, maar wat zijn de kansen van een fusiepartij?

29 mei 2022 08:34 Aangepast: 29 mei 2022 12:37
GroenLinks-leider Jesse Klaver en PvdA-fractieleider Attje Kuiken tijdens een bijeenkomst over de samenwerking tussen beide partijen. Beeld © ANP

De PvdA en GroenLinks nemen de eerste stappen voor een intensievere samenwerking. Mogelijk leidt dat – op termijn – tot een fusiepartij. Maar wat zijn de kansen van zo'n nieuwe partij en waar hangt succes vanaf? En hoeveel zetels kan dat uiteindelijk opleveren? "Als het te snel gaat kan het heel schadelijk zijn en beide partijen kapotmaken."

"Tussen 22 en 28 zetels", zegt Peter Kanne, onderzoeker van I&O research, over het mogelijke aantal Tweede Kamerzetels van zo'n linkse fusiepartij. Kanne heeft verschillende onderzoeken gedaan naar het potentieel van een samenwerking tussen GroenLinks en de PvdA.

"We hebben het een aantal keer gemeten. Het zijn de huidige Kamerzetels van de twee partijen, plus 5 tot 10 procent extra. Dat betekent dat ze uit moeten kunnen komen tussen 22 en 28 zetels."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Meer samenwerking tussen GroenLinks en PvdA? Nog niet alle leden zijn zo ver

Die zetels halen ze volgens Kanne bij links-progressieve kiezers. "Het is een aantrekkelijke partij voor mensen die op D66, de Partij voor de Dieren of Volt stemmen. Maar minder voor SP-stemmers. Die zijn wel links, maar niet progressief op het gebied van het klimaat of over de rol van Europa."

Logische kandidaat

Dat is het potentieel, benadrukt Kanne. Of daar aan wordt voldaan is door een groot aantal onbekende factoren lastig te voorspellen. Zoals wie de nieuwe leider wordt van zo'n partij. "Beide bloedgroepen moeten zich in die nieuwe lijsttrekker herkennen. Eurocommissaris Frans Timmermans zou daarvoor een hele logische kandidaat zijn."

Maar Maurits Meijers, docent politicologie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, twijfelt aan diens geschiktheid. "Niet alle GroenLinks-stemmers zullen op Timmermans zitten te wachten. Die zijn niet vergeten dat hij een paar jaar geleden nog in een kabinet zat met de VVD. En daarmee ook verantwoordelijk was voor de meer liberale koers van de PvdA."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

GroenLinks houdt ledenreferendum over samengaan met PvdA in Eerste Kamer

Kanne wijst juist op het duidelijke PvdA-imago van Timmermans, én diens 'groene' klimaatprofiel door zijn werk als Eurocommissaris. "Dat zijn dé twee thema's waar zo'n nieuwe partij zich op zal richten: het verkleinen van inkomens- en welvaartsverschillen en het klimaat. Alle andere standpunten van zo'n fusiepartij, zoals het versterken van de Europese Unie of op het gebied van veiligheid, vloeien daaruit voort."

Woningmarkt of flitsbezorgers

Ook Meijers denkt dat dat dé thema's zullen zijn. "Daar zit een groot kiezerspotentieel. Maar dan moeten D66-stemmers wel overstappen naar zo'n links alternatief. Dat kan lukken door het over de grote sociaal-economische problemen van dit moment te hebben, zoals de bestaanszekerheid van zelfstandigen, de problemen op de woningmarkt, flitsbezorgers of schijnzelfstandigheid. Op dat gebied is D66 ook kwetsbaar", zegt Meijers.

Een nieuwe groen-rode partij moet zich volgens beide experts niet proberen te onderscheiden op het gebied van migratie of op antiracisme. Een nieuw standpunt innemen over immigratie, zoals de sociaaldemocraten in Denemarken enkele jaren geleden deden, is volgens hen af te raden. Die Deense partij pleitte voor strengere regels rond immigratie. "Maar dat is geen standpunt waar déze partij extra kiezers mee zal trekken", zegt Kanne.

Partijprominenten steunen eerste stap samenwerking

GroenLinks en de PvdA laten hun leden begin juni beslissen over een belangrijke stap in de verdere samenwerking. Het gaat dan om de fusie van de twee fracties in de Eerste Kamer, na de Provinciale Statenverkiezingen volgend jaar.

De leden van GroenLinks mogen zich daar tot 11 juni via een ledenreferendum over uitspreken. De leden van de PvdA stemmen daar over op het congres op 11 juni.

Afgelopen week pleitten een aantal prominente leden van beide partijen in een open brief voor de fusie van de Eerste Kamerfracties. De brief is onder anderen ondertekend door voormalig PvdA-leiders Diederik Samsom, Job Cohen en Wouter Bos en GroenLinks-leiders Bram van Ojik en Jolande Sap.

Meijers vult aan: "Het onderwerp migratie is in de ogen van kiezers 'eigendom' van rechts-conservatieve partijen. Als je daar als nieuwe linkse partij een thema van maakt, dan maak je die andere partijen juist sterker. Dan kiezen mensen voor het origineel." Bovendien wijzen beiden erop dat er binnen deze twee partijen überhaupt geen draagvlak is voor strengere regelgeving op dit gebied.

Niet te snel

Meijers waarschuwt voor een te snelle fusie van PvdA en GroenLinks. Hij schreef met enkele collega-onderzoekers op verzoek van de PvdA een rapport over de kansen en gevaren van zo'n fusie. Daarin wordt geconcludeerd dat er flinke risico's zijn. "Er zijn op dit moment twee duidelijk andere partijculturen, met heel erg verschillende kiezers. Als je van bovenaf oplegt dat die moeten samengaan, en ze dus gewoon bij elkaar gooit, is dat zeer riskant. Het opeens omgooien van het roer kan bij partijleden voor grote wrevel zorgen."

Daarnaast kan zo'n fusie volgens Meijers ook op veel manieren mislukken. Bijvoorbeeld door een verkeerde lijsttrekker, een verkiezingscampagne die om andere thema's draait, of door het uitbreken van een crisis, waardoor kiezers weer op de huidige premier stemmen. En dan kan zo'n nieuwe fusiepartij uiteindelijk kleiner eindigen dan hoe die begon. "En dan heb je beide partijen kapotgemaakt."

RTL Nieuws aanmelden nieuwsbrief

Dagelijkse update

Wil jij iedere middag een selectie van het belangrijkste nieuws en de opvallendste verhalen in je mail? Meld je dan nu aan voor de dagelijkse update.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore