Komen niet van de grond

Gepruts bij de overheid: van de toeslagenaffaire tot de mislukte sancties

02 april 2022 10:01 Aangepast: 04 april 2022 16:30
Protest door gedupeerden toeslagenaffaire en het jacht van de Rus Abramovich. Beeld © ANP

Of het nu gaat over de toeslagenaffaire of de Russische sancties. De politiek heeft veel wensen, de minister belooft een oplossing, maar het lukt niet. Waarom gaat het elke keer mis bij de overheid? "De regie mist."

In het debat donderdagavond was Wopke Hoekstra zichtbaar nerveus. De Kamer was woedend en had het debat uren geschorst. Waarom komen de sancties tegen Rusland niet goed van de grond? Straks hebben alle rijke Russen hun bezittingen gered. Hoekstra stond te worstelen: het beleid was op papier prachtig, maar de uitvoering hapert.

Volgens minister van Buitenlandse Zaken Wopke Hoekstra is het opleggen van sancties complex, omdat er zo veel verschillende ministeries bij betrokken zijn. Zo is het ministerie van Infrastructuur verantwoordelijk voor het aan de ketting leggen van Russische jachten, gaat het kadaster over de beslaglegging op een tweede huis en gaat De Nederlandsche Bank achter de bankrekening van rijke Russen aan.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Kamer wil nog zwaardere sancties tegen Rusland: olieboycot in Europa

Het resultaat is dat, hoewel de oorlog al 38 dagen gaande is, er slechts 516 miljoen euro aan Russisch geld is bevroren in Nederland. In België stonden ze halverwege maart al op 10 miljard euro.

Telkens gaat het mis

"In Nederland leunen we de hele tijd op systemen, we geloven daar blind in", zegt oud-Tweede Kamerlid Andre Bosman, die namens de Tweede Kamer voorzitter was van een onderzoekscommissie die uitvoeringsproblemen bij onder meer de Belastingdienst en het UWV onderzocht.

"We moeten niet de hele tijd vertrouwen op de systemen, er moet in dit soort crisissituaties juist snel iets gedaan worden. Er is actie nodig. Maar je ziet dat de regie dan mist. Dat zag je ook in bij de afhandeling van de aardbevingsschade in Groningen en de toeslagenaffaire. Er is een crisismanager nodig, die in tijden van crisis doorzettingsmacht heeft, dus zelfstandig belangrijke besluiten mag nemen."

Ook Tweede Kamerlid Pieter Omtzigt, die de misstanden door de overheid in de toeslagenaffaire aan het licht bracht, vindt dat noodzakelijk. Hij ziet ook overeenkomsten met de aanpak van de coronacrisis. "Daar werd in Nederland ook heel traag op gereageerd. Het duurde meer dan een maand na de uitbraak in China dat hier echt iets werd gedaan door het kabinet."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Hoekstra: voorlopig geen EU-sancties voor Russische energie

Geen draaiboek

Omtzigt zag dat daar, en hier opnieuw, niet één iemand verantwoordelijk wordt gemaakt. "Het is duidelijk dat het kabinet geen draaiboek had klaarliggen voor als er sancties worden  opgelegd. En op pagina 1 van dat draaiboek had moeten staan wie er verantwoordelijk is. Wie gaat er achter de tweede huizen aan, wie gaat er achter de boten aan? Het is gewoon slecht voorbereid."

Hoekstra coördineerde de sancties binnen het kabinet. Inmiddels heeft hij een externe coördinator voor de sancties aangekondigd. Want volgens de Kamer gebeurde er door Hoekstra niet genoeg. Bosman wijst ook op het belang van een speciale crisismanager. "Misschien moet hij zeggen tegen andere bewindslieden: 'ik wil volgende week van je horen wat je hebt gedaan en hoe je het gaat aanpakken'."

Gegevens Belastingdienst

Omtzigt, die de Belastingdienst goed kent door zijn werk in de toeslagenaffaire, ziet iets opmerkelijks rond het sanctiebeleid. "Er wordt gezegd dat de Belastingdienst geen gegevens mag uitwisselen. Jullie kunnen dat zo goed, maar ze kunnen het nog steeds niet voor de oligarchen. Iemands belastingdossier uitpluizen lijkt me het eerste wat je moet doen. Er zijn bij dit soort vermogende Russen rulings gedaan door de Belastingdienst, dus die informatie is bekend. En er mogen in noodgevallen uitzonderingen worden gemaakt op de belastingwet. Dit lijkt me zo'n geval. "

Privacywet ligt dwars

Bosman wijst ook op de AVG, de privacywetgeving, waardoor het kabinet zegt dat het uitwisselen van gegevens over Russen op de sanctielijsten, niet mag. "Dat is een goed voorbeeld van het systeem dat iets niet toestaat."

Omtzigt is daar ook erg verbaasd over. "We mogen bepaalde dingen niet van de AVG, de Europese privacywetgeving, zegt Hoekstra. Maar daar hebben België en Frankrijk ook last van en die hebben miljarden bevroren, dus hoe kan dat? Het laat maar weer eens zien dat die AVG de Belastingdienst en rijke oligarchen beter beschermt dan de gemiddelde burger. Elke lokale amateurvoetbalclub komt in de problemen vanwege de AVG als ze een foto van een speler op hun website zetten. Maar rijke Russische oligarchen worden er goed door beschermd."

Op zijn wekelijkse persconferentie werd premier Rutte doorgevraagd op de problemen met de sancties en de toeslagenaffaire. Hij beloofde beterschap op beide dossiers. "Maar of het goed gaat, weet ik niet."

RTL Nieuws dossier toeslagenaffaire

Dossier Toeslagenaffaire

Het blootleggen van de misstanden bij de Belastingdienst in de Toeslagenaffaire, is terug te lezen in de artikelen en video's die RTL Nieuws hierover heeft gepubliceerd. Bekijk het hele dossier.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore