Zeldzame gebeurtenis

Oekraïense president Zelenski spreekt Tweede Kamer toe: dit wil hij bereiken

31 maart 2022 05:54 Aangepast: 31 maart 2022 06:29
Een toespraak van Zelenski vorige week in het Franse parlement. Beeld © SIPA

De Oekraïense president Volodimir Zelenski spreekt straks via een videoverbinding de Tweede Kamer toe. Hoe uniek is het dat een buitenlands staatshoofd het Nederlandse parlement toespreekt? En wat wil de oorlogspresident hiermee bereiken? Diplomatiek expert Robert van de Roer legt het uit.

Komt het vaker voor dat een buitenlands staatshoofd de Kamer toespreekt?

"Het komt zelden voor. Winston Churchill sprak in 1946 de Eerste en Tweede Kamer toe, net als koning Hoessein van Jordanië in 1997 en de Israëlische president Shimon Peres in 2013. Het unieke is dat het hier midden in een oorlog gebeurt. We hebben het immers in de recente geschiedenis niet eerder meegemaakt dat een groot land op het Europese continent wordt binnengevallen door een buurland.''

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Zelenski gaat Tweede Kamer toespreken: 'Zijn eigen initiatief'

Waarom doet Zelenski dit?

"Zelenski heeft via de Oekraïense ambassadeur in Nederland het toespreken van de Tweede Kamer zelf aangeboden. Hij sprak de afgelopen weken al vele parlementen in de wereld toe, in Europa, maar ook in de Verenigde Staten, Israël en Japan. Hij maakt in feite een soort tournee.

En het is ook logisch dat hij het doet. Hij wil de internationale steun voor zijn land maximaliseren. En dat doet hij met dit soort public diplomacy. In zijn toespraken voert hij de druk op politici en hun geweten op. Hij houdt ze de spiegel voor: doen jullie genoeg voor Oekraïne?

Daarna krijgt hij meestal overal een staande ovatie van de parlementariërs. Zelenski waardeert hun steun, maar zal ze toch ook zien als Chamberlains, die Poetin te weinig weerwerk bieden. Net zoals de Britse premier Chamberlain in 1938 met Hitler deed. Zelenski vindt dat westerse landen niet genoeg doen om zijn land te helpen. Veel landen hebben wel wapens geleverd en zelf of via de EU sancties tegen Rusland afgekondigd, maar hij wil meer. Meer materieel en betrokkenheid van de NAVO en een no-flyzone boven zijn land."

Bekijk ook: Hoe Zelenski landen weet te bespelen voor hulp

De Oekraïense president Zelenski de Tweede Kamer toe. De afgelopen tijd heeft hij meerdere landen toegesproken. Die speeches waren vaak scherp en kritisch. Zelenski lijkt voor ieder land een tactiek te hebben bedacht om zoveel mogelijk hulp los te krijgen

Wat valt er te vertellen over Zelenski?

"Het is opmerkelijk hoe Zelenski nu nationaal en internationaal in zijn nieuwe rol groeit. Tot aan Poetins invasie was hij een politicus waar ook de geur van corruptie en nepotisme omheen hing. Hij posteerde familie en vrienden op cruciale plekken, zoals in zijn kabinet. Daarnaast had hij ook een dunne huid als het ging om kritiek op zijn beleid. Hij lag daarom ook meerdere keren in de clinch met de media in zijn land.

Maar in een maand tijd is hij de populairste politicus van Europa geworden. Hij is ineens het symbool van vrede en vrijheid. Hij vecht voor westerse normen en waarden. En daarin zit de bewondering van westerse politici. Hij verslaat elke andere leider op het punt van onverzettelijkheid."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Dit is Volodimir Zelenski: president, grappenmaker en Poetins doelwit nummer één

Waarover zou zijn toespraak kunnen gaan?

"Zijn redevoeringen zitten slim in elkaar. Hij levert per land maatwerk en probeert steeds het geheugen of de zenuw van een natie te raken. Zo citeerde hij in zijn toespraak tot het Britse parlement zowel Churchill als Shakespeare. En in zijn rede tot het Japanse parlement wees hij op het gevaar van een kernramp tijdens de oorlog in Oekraïne, waarmee hij indirect Japans eigen herinnering aan de kernramp in Fukushima opriep. Het zou me niet verbazen als vandaag in Nederland een directe of indirecte verwijzing in zijn toespraak komt naar MH17, die is neergeschoten boven Oekraïne.

Maar hij doet het ook op een andere, desnoods confronterende manier, zoals bij zijn toespraak bij de EU-top vorige week. Daar bedankte hij elk land voor zijn bijdrage aan Oekraïne in de strijd tegen de agressor. Aangekomen bij Hongarije vergeleek hij bloedige momenten uit de Hongaarse geschiedenis met de verwoesting van Marioepol en zei hij recht op de man af tegen premier Orbán: 'Jíj́ aarzelt of je sancties kunt steunen, wapens kunt doorlaten en handel kunt drijven met Rusland? Dit is geen tijd om te aarzelen, maar om te beslissen. Jij moet zelf kiezen aan welke kant jij staat.' 

Zelenski leunt in zijn toespraken op zijn ervaring als acteur en komiek, hij richt zich op zijn publiek en maakt op een effectieve manier duidelijk wat hij wil. Zijn centrale thema’s zijn het onderstrepen van Oekraïnes onverzettelijkheid en doorzettingsvermogen, wat er ook gebeurt. En hij doet emotionele oproepen: doen jullie mee, steunen jullie meer wapenleveringen en meer sancties tegen Rusland?

Met dit soort public diplomacy weet hij leiders en parlementen onder druk te zetten om meer te doen. Zelenski mobiliseert de publieke opinie, dat zie je nu ook terug in het gedrag van de grote westerse bedrijven. Die vertrekken massaal uit Rusland. Het gaat erom aan welke kant van de geschiedenis je belandt."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

FvD niet naar toespraak Zelenski in Tweede Kamer: 'Standpunt bekend'

Is het geen probleem dat een buitenlands staatshoofd ons parlement toespreekt?

"Dit is niet het moment voor formalisme, maar het moment voor solidariteit met Oekraïne. Dit is een uitzonderlijke oorlogssituatie. Het is honderd procent logisch dat Nederland de kant kiest van het land dat wordt binnengevallen, het slachtoffer. Deze agressie moet door alle westerse democratieën veroordeeld worden. 

Wij kennen in het Europa van nu geen leider zoals Zelenski. Zijn land wordt aan gort gebombardeerd. Hij is een oorlogspresident tegen wil en dank. Met alle reserves uit het verleden die je kunt hebben bij de persoon Zelenski, op dit moment is hij een held.''

Premier Rutte mocht er eerst niet bij zijn van partijen in de Tweede Kamer.

"Dat is weer een voorbeeld van pupillenvoetbal op het Binnenhof. Het is natuurlijk compleet logisch dat Rutte, Hoekstra en Ollongren als meest betrokken kabinetsleden bij zijn toespraak aanwezig zijn. Dat vind ik juist correct.''

Wat haalt Zelenski uit zo'n toespraak?

"Hij wil de bereidheid om steun te verlenen aan Oekraïne vergroten. Dat is zijn doel. En bij elke toespraak staat veel op het spel. Daarom zal hij naast eventueel MH17 misschien ook het door hem zo gewenste EU-lidmaatschap van Oekraïne in de toespraak aanstippen, direct of indirect. Nederland is daar kritisch over. Volgens Nederland heeft het land geen democratie en geen markt, is het corrupt en straatarm. Gaat Zelenski daar iets over zeggen of danst hij daar gracieus omheen? Als je kijkt naar al zijn toespraken, is hij nooit bang. De vraag is alleen hoe subtiel en elegant hij dat vandaag vormgeeft.''

De toespraak van president Zelenski in de Tweede Kamer is vanaf 10.15 uur live te volgen op RTL Z en via deze site en app.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore