Mee met Vera Bergkamp

Met de voorzitter in de nieuwe Tweede Kamer: veel lijkt hetzelfde, alles is anders

11 september 2021 08:53 Aangepast: 11 september 2021 13:09
Bergkamp met Rutte tijdens het eerste debat in de Tweede Kamer. Beeld © ANP

Sinds deze week zit de Tweede Kamer in een nieuw gebouw. Een historisch moment noemt Tweede Kamervoorzitter Vera Bergkamp het. Nog nooit vergaderde de Kamer níet rond het Binnenhof. Bergkamp zorgde er de afgelopen maanden voor dat de verhuizing zo probleemloos mogelijk verliep. RTL Nieuws volgde haar tijdens de eerste dag in het nieuwe pand en sprak haar over de verhuizing, maar ook over vertrouwen in de politiek en omvallende Kamerleden.

Het is dinsdagmorgen 07.45 uur als Vera Bergkamp thuis aan de ontbijttafel in Amsterdam de ochtendkranten doorneemt. Het is het begin van een bijzondere Tweede Kamerdag: voor het eerst in de Nederlandse parlementaire geschiedenis zal de Tweede Kamer niet aan het Binnenhof vergaderen.

Binnen de tijd

Het nieuwe gebouw moet voor vijfenhalf jaar het onderkomen van het parlement zijn. Daarna moet de renovatie zijn afgerond en iedereen weer terug naar het Binnenhof. Althans, als alles volgens plan verloopt. Het zal niet het eerste overheidsproject zijn dat meer tijd in beslag neemt (of duurder uitvalt).

"Ik heb natuurlijk ook geen idee wat bij de werkzaamheden nog tevoorschijn komt", zegt Bergkamp. "Maar we moeten het als doel houden. Het is raar om bij de start al te zeggen dat het allemaal niet binnen de tijd gaat lukken. Het zou ook mooi zijn om als overheid het tegendeel te laten zien."

"In het vorige gebouw kon je, als je verdwaald was, altijd wel iemand de weg vragen. Nu kent helemaal niemand de weg."

Om de komende periode in de nieuwe Kamer te markeren, zal Bergkamp even later een klok onthullen bij de opening van het nieuwe gebouw en het parlementaire jaar. Om 08.45 uur loopt ze de grote, hoge centrale hal binnen. De ruimte heeft, net als alle commissiezalen, dezelfde naam als in de oude Kamer, de Statenpassage.

Nog net geen schoolreisje

Er klinkt een licht opgewonden geroezemoes in het gebouw. Microfoons worden getest, een strijkje stemt de instrumenten en bodes zetten koffiekopjes en leggen petitfourtjes op schaaltjes. De twee roltrappen die leiden naar de publieke tribune van de plenaire vergaderzaal, op de tweede verdieping, zijn de blikvanger – net als in het oude gebouw.

"Het is nog nét niet de sfeer van een schoolreisje", zegt Bergkamp over de 'buzz' in het nieuwe gebouw. "Maar het schept ook wel weer een band. In het vorige gebouw kon je, als je verdwaald was, altijd wel iemand de weg vragen. Nu kent helemaal niemand de weg. Of zoals Jesse Klaver het zei: het zorgt ook wel weer voor een soort verbinding."

Het nieuwe onderkomen van de Tweede Kamer is het oude ministerie van Buitenlandse Zaken. Het nieuwe onderkomen van de Tweede Kamer is het oude ministerie van Buitenlandse Zaken.

Bergkamp staat een cameraploeg van ontbijtprogramma Goedemorgen Nederland te woord. De verslaggever vraagt Bergkamp hoe ze zich voelt. "Een spannende dag, maar het is op tijd af. En vandaag is er een groot en belangrijk debat." De Kamer zal na het traditionele Vragenuurtje die middag debatteren over de formatie.

Iets na negenen beginnen de gasten binnen te druppelen. Onder hen de burgemeester van Den Haag, Jan van Zanen, de vicevoorzitter van de Eerste Kamer, Joris Backer, en het oudste Tweede Kamerlid in dienstjaren, Kees van der Staaij. Maar ook acht winnaars van een wedstrijd op sociale media, van politiek geïnteresseerde jongeren tot een dochter die vroeger door haar vader werd meegenomen naar het Binnenhof en nu, jaren later, haar vader wil trakteren op een bezoek aan het nieuwe parlementsgebouw.

Alles nagebouwd

De verhuizing van alle partijen en Kamermedewerkers was een flinke klus. Het oude ministerie van Buitenlandse Zaken, naast Den Haag Centraal, moest flink worden onder handen worden genomen en de plenaire zaal van de Tweede Kamer is bijna exact nagebouwd. "Die zaal is nagenoeg hetzelfde gebleven", zegt Bergkamp als ze de genodigden toespreekt.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Kabinetten die vielen, huilende ministers, marathondebatten: eind van een tijdperk

"De tafeltjes en stoelen staan allemaal op precies dezelfde plek en de afstand ertussen is ook bijna overal hetzelfde. Alleen het spreekgestoelte, dat vanochtend pas werd geplaatst, is iets smaller dan in het oude gebouw."

Tijd afbakenen

Ook is er een lekkage in het nieuwe gebouw: bij de zogeheten 'patatbalie' in de buurt van de vergaderzaal staan twee emmertjes. Journalisten haalden opgelucht adem: het lekt nog steeds. "Sommige Haagse gebruiken zijn gewoon hardnekkig", zegt Bergkamp tegen de genodigden. "Onze tijd hier markeer ik met een klok. Enerzijds om de bijzondere tijd aan te duiden dat we hier samen mogen zijn, anderzijds om de tijd echt af te bakenen."

Na de formele openingshandelingen neemt Bergkamp met burgemeester Van Zanen en ondervoorzitter van de Eerste Kamer Backer een kijkje in de vergaderzaal. Dan worden ook de eerste kinderziekten van een nieuw pand duidelijk: de elektronisch beveiligde draaideuren blijven dicht voor Van Zanen. Hij heeft geen pasje. Na interventie van de beveiliging kan de burgemeester toch de zaal bewonderen.

Nieuwe Kamerleden

Om 11.00 uur heeft Bergkamp een informele kennismaking met nieuwe Kamerleden. Zij zullen die middag direct na het Vragenuurtje worden beëdigd. Drie VVD'ers en twee CDA'ers zullen de taken overnemen van partijgenoten die naar het kabinet vertrokken. Een van de CDA'ers is Joba van de Berg. Zij zwaaide af na de verkiezingen in maart, maar vervangt nu al maandenlang partijgenoot Harry van der Molen.

Want CDA-Kamerlid Van der Molen is al enkele maanden uit de roulatie en blijft dat ook tot het einde van het jaar, vanwege een burn-out. Ook het inmiddels bij het CDA vertrokken Kamerlid Pieter Omtzigt, die een belangrijke rol speelde in het onthullen van de toeslagenaffaire, moest de afgelopen maanden noodgedwongen een stap terugdoen vanwege oververmoeidheid. Net als D66-Kamerlid Rens Raemakers, die vorig jaar terugkeerde na een burn-out.

"Ik probeer niet elk debat tot diep in de nacht te laten duren. Ik wil ook meer voorspelbaarheid van de agenda."

Bergkamp maakt zich zorgen over de hoge werkdruk. "Het is heel heftig dat mensen uitvallen, dat raakt mij ook." Om daar iets aan te doen, én om controlerende taken en het vertrouwen in het parlement te versterken, stelde Bergkamp snel na haar aantreden een werkgroep aan onder leiding van SGP-Kamerlid Kees van der Staaij. Die commissie moet onder meer voorstellen doen om de Kamer te versterken. En daar hoort het vraagstuk van de werkdruk bij.

"Ik maak me daar zorgen over. Ik probeer daar echt wat aan te doen door daarnaar te kijken en niet elk debat tot diep in de nacht te laten duren. Natuurlijk moet je urgente zaken wel gewoon blijven doen, maar ik wil ook meer voorspelbaarheid van de agenda."

Bedrijfsarts en psycholoog

Naast duidelijkheid over de agenda van de debatten vindt Bergkamp het belangrijk dat Kamerleden tijd hebben om zelf nieuwe wetgeving te kunnen maken. Daarnaast moet ook voor Kamerleden zoveel mogelijk worden geprobeerd de vakantieperiode vrij te houden. Sinds het uitbreken van de coronacrisis werden recessen regelmatig onderbroken voor ingelaste debatten. "Het reces is ook nodig om te kunnen herstellen."

Om de werkdruk te verminderen, wil Bergkamp zelf nu al meer doen aan preventie. "We zijn er mee bezig om hier een bedrijfsarts en een psycholoog aan te stellen."

Bergkamp wordt geïnterviewd door een cameraploeg voorafgaand aan de opening van het parlementaire jaar. Bergkamp wordt geïnterviewd door een cameraploeg voorafgaand aan de opening van het parlementaire jaar.

Na het gesprek met de nieuwe Kamerleden is het voor Bergkamp tijd om de vragen van Kamerleden te selecteren die die middag tijdens het Vragenuur worden gesteld aan een minister of staatssecretaris. Zij doet dat samen met vijf griffiers.

Urgente vragen

"Elk Kamerlid mag een vraag insturen over iets dat speelt en waar ze opheldering van het kabinet over willen. Wij wegen af of het urgent genoeg is, of een onderwerp niet kortgeleden al aan de orde is gekomen hier, of er bijvoorbeeld niet ook binnenkort een vergadering over dat onderwerp is gepland, en of alle partijen aan de beurt komen. Ook kijken we naar schriftelijke vragen die nog steeds niet beantwoord zijn door een bewindspersoon. Die kunnen dan ook worden gesteld", legt ze uit.

Toen de D66 zelf nog 'gewoon' Kamerlid was, maakte ze niet zo vaak gebruik van het Vragenuur om ministers te dwingen tot het beantwoorden van urgente vragen, memoreert een van de griffiers. "Nee, ik pakte dat vaak op een andere manier aan", zegt Bergkamp.

Bijzonder moment

Als ze na de lunch naar de plenaire zaal loopt voor de eerste vergadering in het nieuwe gebouw, staan de cameraploegen in de rij om haar iets te vragen over het bijzondere moment. Onder het geklik van fotocamera's herhaalt Bergkamp dat ze erg trots is op het nieuwe tijdelijke onderkomen en op het harde werk dat in zo'n korte tijd is verzet.

"Laten we kijken hoe we mensen en parlement dichter bij elkaar kunnen brengen en zo de gevoelde afstand verkleinen."

Bij de opening van de eerste vergadering staat Bergkamp kort stil bij de speciale gelegenheid. Dan gaat ze over tot de orde van de dag. GroenLinks stelt een vraag aan minister van Landbouw Carola Schouten over het verplicht onteigenen van boeren.

Menselijke maat

Na afloop van het Vragenuur worden de vijf nieuwe Kamerleden beëdigd door de Kamervoorzitter. Ook voor hen wordt het hard werken, of zoals Bergkamp het eerder op de dag zei in haar toespraak. "Corona is nog steeds een ongewenste kostganger, er staan twee parlementaire enquêtes op het programma en er is nog steeds geen nieuw kabinet. En ondertussen broeit ook de roep om vernieuwing."

De wetgevende taak mag versterkt worden en 'de menselijke maat moet terug in ons denken en doen', vindt Bergkamp. "Onze informatiepositie kan beter. Meer transparantie en meer dualisme. En nu we ook letterlijk afstand nemen van de vertrouwde omgeving, geeft het ons dus de kans om anders te kijken naar het werk, te innoveren. Laten we kijken hoe we mensen en parlement dichter bij elkaar kunnen brengen en zo de gevoelde afstand verkleinen."

Bergkamp en de griffiers bespreken de selectie van de vragen die worden behandeld in het Vragenuur. Bergkamp en de griffiers bespreken de selectie van de vragen die worden behandeld in het Vragenuur.

Iets na 16.30 uur begint het debat over de kabinetsformatie. VVD-leider Rutte en D66-leider Kaag worden stevig bevraagd over de vastgelopen gesprekken voor een meerderheidskabinet en de onderlinge verhoudingen. Rutte heeft besloten niets te zeggen over de stekelige toespraak van de avond daarvoor van Kaag in zijn richting.

In het debat komt de verkiezing van Kamervoorzitter Bergkamp verrassend genoeg ook nog aan bod. PVV-leider Wilders – die graag het woord wil, maar het niet krijgt omdat hij door zijn toegestane aantal interrupties heen is – begint vanuit de Kamerbankjes 'corruptie' te roepen in de richting van de voorzitter.

Geen nachtwerk

De PVV'er beschuldigt Rutte en Kaag ervan die verkiezing van Bergkamp samen hebben bekokstoofd. Rutte roept Wilders op de beschuldiging terug te nemen. Wilders weigert. Kaag noemt de uitlatingen van Wilders 'onbetamelijk' en 'stuitend'. Bergkamp naderhand over de aantijging van corruptie rond de verkiezing van de Kamervoorzitter: "Ik weet dat dit onzin is. Dat iets regelmatig herhaald wordt, maakt het nog niet waar. Dit is helaas ook een kant van de politiek."

Aan het einde van het debat neemt een Kamermeerderheid het voorstel aan om Johan Remkes aan te wijzen als de nieuwe informateur, die op zoek moet naar een minderheidskabinet. Het debat over de formatie op de eerste Kamerdag eindigt daarmee om 22.30 uur. Het is deze keer geen nachtwerk geworden.

RTL Nieuws aanmelden nieuwsbrief

Dagelijkse update

Wil jij iedere middag een selectie van het belangrijkste nieuws en de opvallendste verhalen in je mail? Meld je dan nu aan voor de dagelijkse update.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore