Nieuw kabinet?

Hoe staat het ervoor met de formatie? 'Kern van het kabinet is al wel duidelijk'

28 mei 2021 07:34 Aangepast: 28 mei 2021 07:37
Rutte, met op de achtergrond Hoekstra en Segers. Beeld © ANP

De verkiezingen zijn inmiddels alweer twee maanden geleden, toch is een nieuw kabinet nog niet erg dichtbij. Hoewel er veel is gebeurd, lijkt er weinig vooruitgang te zijn. Maar is dat wel zo? Wat is de stand van zaken en wanneer zal een nieuw kabinet zich samen met de Koning kunnen posteren op het bordes? We zetten het op een rijtje en politiek commentator Frits Wester legt uit hoe het verder gaat.

Bijna twee weken geleden trad Mariette Hamer (PvdA) aan als informateur. Zij volgde Herman Tjeenk Willink op, die informateur geworden na een roerige periode in het formatieproces. Dat begon door het uitlekken van aantekeningen van gesprekken, toen Kajsa Ollongren gehaast vertrok van het Binnenhof omdat ze was besmet met het coronavirus.

Functie elders

In die uitgelekte aantekeningen werd gesteld dat er een functie elders gezocht moest worden voor het kritische CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt. De CDA'er maakte zich de afgelopen jaren hard voor de gedupeerden van de toeslagenaffaire. Daar was het kabinet niet blij mee.

De aantekeningen suggereerden dat Rutte een kritische parlementariër wilde wegpromoveren. Dat leidde tot woedende reacties. Andere politici zagen daarin hoe er werd omgegaan met Kamerleden die zich niet wilden schikken naar het kabinetsbeleid.

Geen vertrouwen in Rutte

Premier Mark Rutte ontkende over Omtzigt gesproken te hebben, maar moest later toegeven dat hij dat wel degelijk had gedaan. Die leugen zette de verhoudingen tussen de verschillende partijen en Rutte op scherp. Veel partijen in de Kamer steunden een motie van wantrouwen tegen Rutte, maar die overleefde het politiek nipt. Wel noemde Rutte de situatie zelf ook 'een puinhoop'.

Partijen zoals de ChristenUnie en de SP gaven daarna aan niet meer met hem in een kabinet te willen.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Aantekeningen verkenner Ollongren per ongeluk zichtbaar: 'Omtzigt, functie elders'

Vertrouwen herstellen

De politieke veteraan Tjeenk Willink werd ingevlogen om in kaart te brengen hoe het verder moest met de formatie. Hij concludeerde in zijn eindverslag eind april, dat de soep niet zó heet werd gegeten. Alleen de PVV, SP en BIJ1 sloten op voorhand deelname aan een nieuw kabinet uit, als VVD'er Mark Rutte daar deel van uitmaakt.

De meerderheid van de partijen wil het vertrouwen vooral herstellen door het eens te worden over belangrijke politieke thema's, te beginnen met de coronacrisis. Alle fractievoorzitters wilden daarnaast af van dichtgetimmerde regeerakkoorden. Dat zou te weinig ruimte laten voor inbreng van de Tweede Kamer.

Geen achterkamertjes

In de nieuwe bestuursstijl in Den Haag moet meer ruimte zijn voor dualisme in de Kamer. Dat  betekent dat álle partijen in de Kamer het kabinet controleren, en aanpassingen aan beleid kunnen maken, en dat er zo weinig mogelijk afspraken in achterkamertjes worden gemaakt door regeringspartijen waar niets meer aan te doen valt.

Tjeenk Willink stelde in zijn eindverslag voor om de inhoud voorop te stellen en eerst de grootste problemen aan te pakken. Daar is zijn opvolger, informateur Mariette Hamer, sinds 14 mei mee begonnen. Het gaat om het herstelplan en de grote thema's die het nieuwe kabinet moet aanpakken, zoals het klimaat en de maatregelen om de rechtsorde te versterken. Pas daarna wordt gesproken over welke partijen willen meedoen aan de vorming van een nieuw kabinet.

Terugblik: zo bracht Omtzigtgate Rutte aan het wankelen

Demissionair premier Mark Rutte overleefde maar net een marathondebat. Het vertrouwen in hem is flink beschadigd. Dit is hoe één foto heeft geleid tot een politieke crisis in Den Haag.

Eerst herstelplan

Hamer zei 'redelijk optimistisch' te zijn dat ze met de politieke partijen snel een akkoord zal bereiken over het herstelplan voor na de coronacrisis. Over de voorgaande strubbelingen in de formatie zei ze: "Het is soms even nodig dat het ontploft, dat je daarna verder kunt gaan." Dat moet nu ook snel gebeuren omdat het land in een 'grote crisis' zit.

Zij sprak de afgelopen weken met vertegenwoordigers van verschillende groepen uit de samenleving. En natuurlijk met de fractievoorzitters, eerst individueel, en sinds deze week ook groepsgewijs. Daar werd dus gesproken over de ideeën voor het herstel van Nederland,  niet over de samenstelling van een nieuw kabinet, benadrukte CDA-leider Wopke Hoekstra. "Het is niet zo dat zij heeft voorgesteld dat deze zeven partijen maar een kabinet moeten vormen."

Ook D66-leider Sigrid Kaag zei dat het nog niet over de details ging. "Ze heeft onze ideeën verzameld over wat dan het herstel- en transitiebeleid heet", vertelde SP-leider Lilian Marijnissen na afloop over het gesprek met Hamer.

Verder wilden de partijen weinig kwijt, omdat is afgesproken 'daar maar een beetje stil over te zijn', verklaarde Mark Rutte (VVD). "De informateur heeft ook nadere gesprekken, zal zich dan over de verschillende gesprekken beraden en komt dan met vervolgstappen."

Tempo maken

Hoekstra noemde het een belangrijke zaak 'dat we de komende tijd een beetje tempo maken'.  Marijnissen noemt het 'onvoorstelbaar' dat de formatie zich meer dan twee maanden na de verkiezingen nog in de beginfase begint.

CDA-leider Hoekstra had een meevaller deze week. Omtzigt kondigde aan zich de komende 16 weken te laten vervangen in de Tweede Kamer. Dat zou Hoekstra de mogelijkheid geven om instemming te krijgen van de voltallige CDA-fractie voor deelname aan een kabinet met VVD-leider Rutte. Naar verluidt zou Omtzigt moeilijk kunnen instemmen met deelname aan een kabinet met de VVD-leider.

Hamer heeft de tijd gekregen tot 6 juni. Voor die deadline moet ze ook kijken welke partijen zullen aanschuiven om de nieuwe regeringscoalitie te vormen.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Formatie kan volgende fase in, nieuw premierschap Rutte dichterbij

Frits Wester: 'Kern van het kabinet is al wel duidelijk'

Politiek commentator Frits Wester constateert dat de formatie nog even duurt. "Het is nu nog kijken naar groeiend gras. Maar als de fase van inhoudelijk inventariseren voorbij is, komt de onvermijdelijke vraag 'wie gaat echt met wie om tafel'. Voorlopig cirkelen de partijen daar nog wat omheen. En dat staat nog los van de partijen die andere partijen uitsluiten, of, zoals de SP, samenwerking met Mark Rutte. Ik verwacht dat de kern van het kabinet toch wordt gevormd door VVD, D66 en het CDA. En het is duidelijk dat VVD en CDA geen zin hebben in een kabinet van vijf partijen. Zij zullen er dan ook alles aan doen om PvdA en GroenLinks, op basis van de inhoud, van elkaar los te weken. Dat gebeurt dan op inhoudelijke punten waar die partijen net iets anders over denken."

RTL Nieuws aanmelden nieuwsbrief

Dagelijkse update

Wil jij iedere middag een selectie van het belangrijkste nieuws en de opvallendste verhalen in je mail? Meld je dan nu aan voor de dagelijkse update.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore