Vervolg van toeslagenaffaire

Geheime notulen ministerraad straks openbaar? 'Niet-informeren Kamer is politieke doodzonde'

22 april 2021 18:40 Aangepast: 22 april 2021 22:15
Een bijeenkomst van de ministerraad in de Treveszaal. Beeld © ANP

Het kabinet-Rutte hield doelbewust informatie achter voor de Tweede Kamer over de toeslagenaffaire. Hoogleraar staatsrecht Wim Voermans zegt dat dat een schending is van de grondwet. "Als het waar is, is dit zeer ernstig", aldus de Leidse hoogleraar.

RTL Nieuws meldde gisteren op basis van geheime notulen van de ministerraad dat het inmiddels demissionaire kabinet-Rutte in de toeslagenaffaire doelbewust informatie heeft achtergehouden voor het parlement. Zo moesten onder meer de verantwoordelijke, hoge ambtenaren en politici uit de wind worden gehouden.

Klagen over Omtzigt

Ook blijkt er uitgebreid geklaagd te worden over Kamerleden, vooral over CDA’er Pieter Omtzigt. En er wordt binnenskamers erkend dat onschuldige burgers de dupe zijn van een meedogenloze Belastingdienst, maar wil het kabinet 'precedentwerking' voorkomen.

Deze directe tegenwerking van het parlement is vastgelegd in de officiële verslagen van die vergaderingen van het kabinet, bevestigen bronnen die toegang hebben tot de notulen van de ministerraad aan RTL Nieuws.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Geheime notulen: hoe de ministerraad steen en been klaagde over kritische Kamerleden

Eenheid van regeringsbeleid

En dat is bijzonder, want die verslagen zijn 'zeer geheim', zegt hoogleraar staatsrecht Voermans. In het Reglement van orde voor de ministerraad staat in artikel 26 dat er geheimhoudingsplicht bestaat over wat er daar wordt besproken. De notulen van de ministerraad worden pas na 20 jaar openbaar.

"De reden daarvoor is dat Nederland een coalitieland is. Regeringen bestaan uit coalities van verschillende partijen die moeten samenwerken. De regering moet met één mond spreken, de eenheid van regeringsbeleid. Als er door openbaarheid van notulen duidelijk wordt dat bepaalde ministers bedenkingen hebben bij besluiten, dan wordt het moeilijk om te regeren. Dan kunnen de tegenstellingen in een regering worden gebruikt door de tegenstanders."

Geen klokkenluider

Het overtreden van die geheimhouding, het lekken uit de ministerraad, is dan ook een misdrijf, waar zelfs maximaal een jaar gevangenisstraf op staat of een maximale boete van 21.750 euro. Voermans is er principieel in, hij vindt dat er naar elk lek uit de ministerraad onderzoek moet worden gedaan door de Rijksrecherche. "Er kunnen ook vitale staatsbelangen worden geschaad door het lekken uit de ministerraad."

Dat er sprake zou zijn van een klokkenluider, die een misstand in de ministerraad aan de kaak wil stellen, is geen verzachtende omstandigheid, zegt Voermans. "Je mag een misstand aantonen, maar dit openbaren is iets anders. Dat zijn verschillende dingen."

Hoe nu verder?

Het reces wordt volgende week onderbroken voor een debat, maar eerst moet het demissionaire kabinet een brief met uitleg naar de Tweede Kamer sturen. "De grote vraag is: maakt dit kabinet alle notulen openbaar of slechts een gedeelte, een samenvatting? Of komt er alleen een brief met antwoorden? Hoe meer geheim wordt gehouden, hoe meer vragen volgende week bij het debat", zegt politiek verslaggever Fons Lambie.

"Voorlopig staat de formatie ook weer even in de wachtstand. Informateur Herman Tjeenk Willink wilde eigenlijk volgende week woensdag zijn eindverslag presenteren, maar moet nu sowieso wachten op het debat. De kans dat de potentiële regeringspartijen nu snel om tafel gaan, lijkt nu ook uitgesloten."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Kabinet hield informatie toeslagenaffaire doelbewust achter voor Tweede Kamer

Openbaar maken

Oppositiepartijen in de Tweede Kamer willen, nadat duidelijk werd dat het kabinet informatie heeft achtergehouden, de notulen van de ministerraad zien. Maar daar is nog geen Kamermeerderheid voor. Daar is de steun van minstens een van de regeringspartijen voor nodig. En die hebben nog geen besluit genomen.

Door het openbaar worden van de stukken zou te zien zijn wat er is gezegd over bepaalde Kamerleden en hoe er wordt gedacht over het niet-geven van informatie aan de Kamer door ministers van diezelfde regeringspartijen. Zo is het bijvoorbeeld lastig voor CDA-bewindslieden zoals minister Hoekstra, die niet ingrepen toen er werd geklaagd over zijn partijgenoot Pieter Omtzigt, die zich inzet voor ouders die gedupeerd zijn in de toeslagenaffaire.

Schenden grondwet

Maar waarom is het zo erg dat de ministerraad heeft besloten om de Tweede Kamer geen informatie te geven? "Als het waar is, dan schenden ze artikel 68 van de grondwet", zegt de Leidse hoogleraar. In artikel 68 van de grondwet staat dat het kabinet de Tweede Kamer juist en volledig moet inlichten.

"De informatie van het kabinet is het zuurstof van de Tweede Kamer. Zonder dat kunnen Kamerleden de regering niet controleren. Als je dat niet doet dan trek je de tanden van het parlement. Dan worden ze tandeloos. Dat is heel ernstig. Het niet goed informeren van het parlement is een politieke doodzonde. Als dat grondwetsartikel wordt geschonden, dan kan het parlement daar de ultieme consequentie aan verbinden - het vertrouwen opzeggen in de bewindspersoon. Die moet dan opstappen. Zelfs een demissionaire bewindspersoon moet dan weg volgens het staatsrecht."

Bekijk ook: Rutte over onthulling toeslagenaffaire: 'Niets vreemds gebeurd'

Rutte wilde gisteravond weinig zeggen over de onthulling van RTL Nieuwse: 'Niets vreemds gebeurd'

Voermans ziet dat de kabinetten-Rutte al langere tijd 'steeds meer onder het informeren van de Kamer proberen weg te kruipen'. "Dat weigeren van informatie kan alleen in zeer zeldzame gevallen. Dat kan echt alleen als het belang van de staat in het geding is."

Strategie van laatste kabinetten

Voermans deed onderzoek naar het onvolledig inlichten van de Tweede Kamer en schreef er een boek over, 'Het land moet bestuurd worden'. "Tussen 2000 en 2020 is de Kamer 69 keer onjuist of onvolledig geïnformeerd door de kabinetten. Maar je ziet dat het na 2010 steeds vaker voorkomt. Tussen 2010, het aantreden van Rutte als premier, gebeurde dat 43 keer. Dat is een toename van 65 procent", zegt Voermans.

"Bewindspersonen uit die kabinetten verzuchtten de afgelopen jaren steeds dat ze geen tijd hebben voor het beantwoorden van 'al die Kamervragen' en dat ze door die vragen niet aan besturen toekomen. Maar uit mijn onderzoek blijkt dat ze maar zo'n twee Kamervragen per week hoeven te beantwoorden. Dat klagen maakt allemaal onderdeel uit van de strategie om zo weinig mogelijk informatie te delen met de Tweede Kamer."

RTL Nieuws dossier toeslagenaffaire

Dossier Toeslagenaffaire

Het blootleggen van de misstanden bij de Belastingdienst in de Toeslagenaffaire, is terug te lezen in de artikelen en video's die RTL Nieuws hierover heeft gepubliceerd. Bekijk het hele dossier.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore