Laatste fase voor verkiezingen

Rutte lijkt onaantastbaar, maar 'campagne had niet veel langer moeten duren'

13 maart 2021 15:12 Aangepast: 14 maart 2021 10:00
Hoekstra, Rutte en Wilders tijdens het RTL-debat. Beeld © ANP

Een uitglijder op het ijs van Wopke Hoekstra. Een mondige burger die het Rutte even moeilijk maakte, en opvallende girlpower. Deze verkiezingscampagne was vlak en gemankeerd, maar bovenal historisch, omdat het coronavirus als een klamme deken over alles heen lag. Drie deskundigen over de campagne die zijn eindfase nadert.

Maandag gaan de stembussen open en in deze laatste fase van de verkiezingscampagne lijkt demissionair premier Mark Rutte nog altijd onaantastbaar. Kan de campagne nog ontvlammen, en wat viel nog meer op? We vroegen het politiek commentator Frits Wester, campagnestrateeg Bianca Pander en debatdeskundige Roderik van Grieken. 

Met welke woorden is de campagne samen te vatten?

Met de woorden wonderlijk en vlak, zegt Frits Wester. "Het is een wonderlijke campagne omdat-ie zich helemaal in de media heeft afgespeeld. En 'vlak' omdat de campagne weinig nieuws heeft toegevoegd aan wat we al wisten." Was het dan saai? Nee, dan doe je de campagne tekort, vindt Bianca Pander. "De campagne was eerder gemankeerd omdat er relatief veel nieuwe lijsttrekkers waren, altijd lastig voor een partij. En ingewikkeld, vanwege de coronacrisis. Eigenlijk is de campagne nooit helemaal van de grond gekomen."

Wat was hét thema?

Debatdeskundige Roderik van Grieken ziet de coronacrisis als het overkoepelende thema. "Partijen hebben nog wel geprobeerd het over andere dingen te hebben, maar dat is niet gelukt." Wester sluit zich bij Van Grieken aan. "Daardoor was het lastig voor bijna alle partijen om te shinen en zich te onderscheiden. Mark Rutte  ging als premier voorop."

Bekijk ook: Dit waren de hoogtepunten van het RTL-debat

Op 28 februari werd in Amsterdam het RTL-verkiezingsdebat gehouden met zes lijsttrekkers.

Wie had daar het meest profijt bij? 

Pander: "Andere partijen konden Rutte niet echt aanvallen. Op de PVV en Forum na. Dat komt omdat in de aanpak van corona iedereen er toch wel een beetje hetzelfde in staat. Rutte bleef, verstandig, in zijn hok. Hij is nooit echt de arena in gestapt, maar lijkt de verkiezingen daarmee wel te gaan winnen." Volgens Wester kon Rutte volop de premierskaart spelen. "Dat zie je ook bij zijn partij, de VVD, die hebben de hele campagne rond Rutte gebouwd."

Ook Van Grieken zag de regeringspartijen en de VVD profiteren. "Eigenlijk was het logisch geweest dat het meer zou gaan over wat Nederland moet doen als de samenleving langzaam weer opengaat en de economische crisis zich aandient. Maar geen enkele partij durfde die boodschap aan. Dan ben je toch de doemdenker. Zo wil je niet bekendstaan."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Wopke Hoekstra door het stof na rondje schaatsen in Thialf

Wie had het moeilijk?

"Het CDA en de nieuwe leider Wopke Hoekstra kwamen niet helemaal uit de verf", zeggen Van Grieken en Pander. "Los van het feit dat er een paar fouten werden gemaakt, zoals het plan over de WW, werd ook maar niet duidelijk wat het CDA voor boodschap wilde uitdragen."

Ook Wester zag de worsteling van Hoekstra. "Dan zie je dat een futiliteit, zoals dat verkeerde schaatstochtje in Thialf, een enorm gedoe wordt."

Van Grieken vindt dat die fout óók bij het campagneteam van de partij ligt. "Zo'n campagne is voor de eerste keer zo zwaar en zo anders. Hoekstra is zichzelf gebleven en heeft niets heel geks gedaan. Toch ging het fout. Het campagneteam doet het dan ook niet goed, door geen duidelijk antwoord te hebben op de vragen rond de WW."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Van debat naar interview naar talkshow: hoe blijven lijsttrekkers wakker?

Wat was een hoogtepunt?

Er waren weinig hoogtepunten op politiek vlak, vindt Wester. "Wat wel bijzonder is, ook voor mij persoonlijk, is dat het RTL-debat, hoewel het geen gamechanger was, toch de hele campagne een rol bleef spelen. Zoals de manier waarop D66-leider Sigrid Kaag uit het debat kwam."

Pander vond de aanvaring met burgers een hoogtepunt. Zoals die met toeslagenouder Kristie en de premier. "Opeens werd het spannend. Rutte had het moeilijk. Eindelijk." Ook Van Grieken noemt het verkiezingsdebat als een mooi moment in deze campange. Maar ook het debat in Pauw tussen Lilianne Ploumen en Sigrid Kaag, vond de debatexpert bijzonder. "Daar stonden twee vrouwen uit te leggen wat ze vonden vanuit gemeenschappelijkheid. Een verrassende frisheid."

Wie is de grote verrassing?

Sigrid Kaag, klinkt het volmondig. "Ik denk dat haar optredens, vooral aan het begin van de campagne, na het RTL-debat, iedereen positief verbaasd hebben", zegt Wester. "Kaag stond er als powervrouw." Ook Van Grieken vond dat knap. Hij benadrukt dat Kaag op tijd heeft ingezien dat de jonge hippe campagne, met sportschoenen, niet bij haar paste. "Ze heeft dat op tijd veranderd en was daarna volledig zichzelf."

Wester heeft nog wel wat kritiek: "De wens van veel partijen, zoals die van Kaag en ook van GroenLinks-leider Jesse Klaver om premier te worden, én steeds te roepen dat daar kansen voor zijn, begon kolderiek aan te doen." Meer vrouwen vielen positief op, vindt Pander. "Naast Kaag, ook Esther Ouwehand en Lilian Ploumen."

Van Grieken vond ook de campagne van Forum  verrassend slim. "Zij hebben een compleet ander standpunt over corona. Zij trekken daarom als enige partij ook met een karavaan door het land."

Wie voerde het best campagne?

Wester: "Ik denk Mark Rutte. Alle aanvallen, of ze nou gingen over nieuw leiderschap of over de ellende van de afgelopen tien jaar, raakten hem nauwelijks." Die brief van Rutte aan alle Nederlanders was volgens Pander misschien wel de beste zet in deze campagne. "Daarmee trok hij alle Nederlanders toch even naar zich toe. Verder bleef hij in zijn hok zitten."

Van Grieken voelt ook wel wat voor de campagne van de VVD. "Hij heeft gedaan wat hij moest doen: geen grote fouten maken. Zelfs als Rutte het in een debat matig doet, scoort hij nog altijd een 7,5", zegt de debatexpert. "Maar de campagne had geen twee weken langer moeten duren." Want? "Als jouw voornaamste taak tijdens de campagne is om de ballen tegen te houden die op je worden geschoten, is de kans steeds groter dat je op enig moment een bal doorlaat. Eigenlijk zit iedereen daarop te wachten."

Daarnaast roemt Van Grieken ook D66. "Die hebben Rutte neergezet als een manager zonder visie. Daar hebben ze Kaag gezet, die die visie wel heeft."

Wat verbaasde nog meer?

"De partijen op links, PvdA, GroenLinks en SP", zegt commentator Wester. "Die partijen hebben ervoor gekozen behoorlijk gezamenlijk op te trekken en het elkaar niet al te moeilijk te maken. Dat heeft ertoe geleid dat geen van de partijen op links zich echt heeft kunnen onderscheiden."

Pander viel nog iets op: de rol van de nieuwkomers "Partijen als Volt gaan misschien best wel een paar zetels halen."

Wie heeft het slechtst campagnegevoerd?

Wester: "Dat is met stip 50PLUS. De partijleden slaagden erin elkaar compleet de tent uit te vechten, nog voordat ze in de Kamer zijn gekozen." Van Grieken: "50PLUS wist het voor elkaar te krijgen om op het hoogtepunt van de campagne de nummer 1 en 3 rollend over straat te laten gaan over de pensioenleeftijd. Niet best."  

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Verkiezingsquiz: welke partij wil 140 km/u en van wie mag je porno kijken vanaf 18?

Kan het nog spannend worden? 

Alles kan, zegt Wester. "Maar ik verwacht het niet. De standpunten zijn nu wel duidelijk. Ik verwacht niet dat er nu nog iets gebeurt waardoor een enorme groep kiezers opeens anders gaat stemmen." Ook Pander ziet dat niet gebeuren. "Al weet je het nooit. Maar ik verwacht eerder nog wat kleine verschuivingen."" 

En... wat wordt de uitslag?

Van Grieken denkt dat de VVD de grootste wordt. "Het gat is te groot om Rutte nog voorbij te gaan. Dat zal niet gebeuren. Ik denk wel dat D66 nog gaat verrassen. Die partij kon best nog weleens de derde partij worden, na VVD en PVV. En ik denk dat Forum hoger gaat scoren dan die vier, vijf zetels nu in de peiling. Dat zal ergens uitkomen tussen de zeven en acht."

Ook Wester denkt dat de VVD wint. "Wie de grootste wordt, is niet zo spannend meer. Het is vooral spannend op plek nummer twee. Die gaat tussen Wilders, het CDA en mogelijk toch nog D66."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore