Verkiezingsdebatten

Hoog, hard, laag, of drammerig: dit zeggen de stemmen van de lijsttrekkers

27 februari 2021 09:36 Aangepast: 27 februari 2021 20:13

Lijsttrekkers zijn gewaarschuwd. Wie denkt dat de kiezer alleen maar luistert naar wát er wordt gezegd heeft het mis. De manier waarop de boodschap wordt verkocht - iemands stemgeluid- heeft onbewust veel invloed. "Zegt iemand prachtige dingen maar is de stem irritant, dan kun je lullen wat je wilt."

Iedereen die denkt: ik heb mijn stem gekregen van onze lieve Heer en moet het er maar mee doen, heeft het mis. "Je kunt ontzettend veel doen aan je stem om hem mooier, geloofwaardiger en sterker te maken", zegt Elizabeth Ebbink. De voormalig operazangeres en psycholoog geeft al jaren stemtraining. 

Verkiezingsgeweld losbarstende

Ook de lijsttrekkers zullen dit in hun oren knopen nu ze hun beste beentje én stem naar voren willen brengen in debatten. Zondag is het grote RTL-televisiedebat. "Je moet de invloed van een stem niet onderschatten", wil Ebbink maar zeggen.

Dat blijkt ook uit wetenschappelijk onderzoek, weet Jos Hornikx, hoogleraar overtuigingskracht en argumentatie aan de Radboud Universiteit. "Als de luisteraar niet genoeg tijd heeft om iemand op inhoud te beoordelen, gaan we op context oordelen. Hoe staat iemand erbij en hoe klinkt de stem? Bij tv-debatten is er lang niet altijd tijd genoeg om iemand inhoudelijk te beoordelen." 

De deskundigen leggen in onderstaande video uit hoe het werkt:

Variatie in stem is belangrijk

De stem vergroot de persoon als het ware uit. Het gevoel dat je van een stem krijgt, is heel persoonlijk. "Er is een gouden regel. De ontvanger heeft altijd gelijk", zegt Hornikx. "Een stem die op je eigen stem lijkt, bijvoorbeeld vanwege hetzelfde accent, vinden we fijn. Onbewust zal je sneller op iemand stemmen die hetzelfde praat." 

Met een stem voelen we als het ware iemand, zegt zangcoach Ebbink. "Hoe dichter je met je stem bij mensen kan komen, hoe geloofwaardiger."

Trucjes

Het is dus zaak voor de lijsttrekkers om zo authentiek mogelijk te klinken. Hoe doe je dat? "Door variatie aan te brengen in je stem. Te laten zien dat je stem echt leeft. Wissel dus af met klein en groot. Boos en lief. Hard en zacht."

Er zijn politici die daar heel goed in zijn, zegt Ebbink. Donald Trump bijvoorbeeld. "Ongeacht wat hij zegt, zijn stem is wel 'alive'. Hij voelt heel echt en dichtbij. In tegenstelling tot de koele afstandelijke scherpe stem van zijn rivaal Hillary Clinton in 2016."

Ook Lilian Marijnissen (SP) heeft ervaring in het bedrijfsleven. Ze werkte ooit een jaar bij de Rabobank. Ook Lilian Marijnissen (SP) heeft ervaring in het bedrijfsleven. Ze werkte ooit een jaar bij de Rabobank.

Stemkoningin

Maar ook dichterbij huis zijn er goede voorbeelden. In onze Tweede Kamer klinkt Lilian Marijnissen goed, vindt de stemcoach. "Marijnissen spreekt luid en duidelijk, maar kan ook een persoonlijk contrast maken. Ze lijkt daardoor erg zichzelf. Ze brengt soms hoogte aan, dat zorgt voor contact en betrokkenheid. En soms laagte: dat associëren we vaak met inhoud."

Er zijn een paar algemeenheden. Zo staat een warme, zachte hese stem voor verbinden. Een scherpe stem zoekt juist de aanval. Hoge stemmen staan voor vriendelijk en lage voor zakelijk. Hoogleraar Hornikx: "Uit onderzoek blijkt dat mensen die snel spreken, meer vertrouwen opwekken. Al is een pauze innemen, soms wel fijn."

Staat haar mannetje

Zijn politici zich daar van bewust? De woordvoerder van SP-leider Marijnissen laat weten: "Voor Lilian is het gebruik van taal heel belangrijk. Duidelijk praten, gewoon Nederlands spreken, geen Haags jargon." Marijnissen stond vaak in verkiezingsdebatten als enige vrouw tussen de mannen. "Het is dan wel belangrijk om op je stem te letten als de mannen elkaar in de rede gaan vallen en harder gaan praten."

Hoogleraar Hornikx vult aan: "Stel je eens voor dat de SP-leider bekakt zou spreken. Dat zou heel onnatuurlijk zijn voor haar achterban. Het Brabantse accent van Marijnissen past goed bij de partij. "

Jos Hornikx Jos Hornikx

Te lage stem

De vrouwelijke tegenstander van Marijnissen, Sigrid Kaag, mag volgens stemcoach Ebbink wel wat meer variatie aanbrengen. "Kaag heeft een lage stem. Wijs, inhoudelijk, maar daardoor ook afstandelijk. Met af en toe een hoogtepiek, geeft ze een veel toegankelijker beeld van zichzelf."

Al worden vrouwenstemmen wel meer onder een vergrootglas gelegd. "Van vrouwen worden twee dingen verwacht: ze moeten inhoudelijk zijn, autoriteit uitstralen. Maar ook warmte uitstralen. Mannen beoordelen we daar minder op."

Bij de mannen

Bij de mannelijke politici valt de snelheid van CDA-leider Wopke Hoekstra bij Ebbink op. "Hij praat snel en vol energie. Dat associëren we met kracht en inhoud. Maar er is ook een gevaar. Omdat zijn zinnen zacht wegsterven, lijkt het allemaal niet zo belangrijk. In combinatie met het wat bekakte accent kan het lijken alsof hij zich er boven voelt staan. Alsof het een spelletje is. Daarmee kan Hoekstra ook irritatie opwekken en afstand creëren."

En zijn concurrent, demissionair premier Rutte? Ook hij is een vrij snelle prater, ziet Hornikx."Rutte is een opvallend goede spreker. Hij gaat moeiteloos door als vragen er worden gesteld en hakkelt weinig. Ook zijn taalgebruik is ontzettend goed. Duidelijk en het klinkt natuurlijk."

Wat je niet moet doen

Wat politici niet moeten doen tijdens de debatten? Ebbink: "In een groef belanden. Dus continu drammerig praten. Op een gegeven moment luisteren mensen dan niet meer." Jesse Klaver kan daar volgens de stemcoach soms last van hebben. "Zijn stem klinkt wat breekbaar en drammerig. Dan vind ik het moeilijker om naar hem te luisteren."

Een wet die voor iedereen geldt: een ontspannen stem klinkt persoonlijker. En dat vinden we prettiger. "Lijsttrekkers oefenen voor debatten, maar politici die te veel met een ingestudeerd verhaal komen en steeds hetzelfde liedje afspelen, vinden we onecht."

Hoe kies jij op 17 maart?

Behalve het stemgeluid spelen ook andere factoren mee bij het bepalen van onze stem, zegt politicoloog Jean Tillie. Grofweg drie dingen: 

1. De inhoud

Waar staat een partij voor en wat staat er in het verkiezingsprogramma? Tillie: "De kiezer kijkt grofweg naar twee dingen: sociaal economische aspecten (hoe kijkt een partij naar de verzorgingsstaat) en het migratiestandpunt. Wat zijn de standpunten als het gaat om vluchtelingen opnemen."

2. Macht en invloed van een partij

De invloed die een partij heeft, speelt ook mee. "Kiezers kijken naar hoeveel zetels een partij in de Tweede Kamer heeft en of de partij kans maakt om mee te regeren. Het belang van invloed wisselt per kiezer. Pragmatische kiezers willen meer dat hun stem effectief is dan idealistische kiezers. Deze laatste groep stemt vooral voor idealen en waarden." 

3. De anti-stem

Door corona is de anti-stem een belangrijker motief geworden om te stemmen, zegt Tillie. "De coronacrisis heeft er toe geleid dat mensen zich minder gehoord voelen en in een sociaal isolement zitten. Dat kan radicalisme en dus de anti-stem voeden. Corona vergroot voor een deel van de kiezers het radicalisme." 

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore