Goed podium tijdens corona

Talkshows bomvol politici: 'Ze maken dealtjes om niet af te gaan op tv'

17 februari 2021 09:23 Aangepast: 17 februari 2021 20:16
Beeld © ANP

Lijsttrekkers vechten om een plekje aan tafel bij een talkshow, nu normaal campagnevoeren vanwege corona niet kan. Het miljoenenpubliek lonkt, maar daar zit ook het gevaar: afgaan in campagnetijd is dodelijk. Campagneteams zitten met samengeknepen billen en achter de schermen worden dealtjes gesloten. "De talkshow kreeg weleens de keuze: die eruit, of wij eruit."

Je kunt de tv niet aanzetten, of er is wel een politicus te zien. En dat zal nog wel even blijven. "In campagnetijd zijn politici niet weg te slaan bij de talkshows", zegt Birte Schohaus, in 2017 gepromoveerd aan de Rijksuniversiteit Groningen op politici in talkshows. 

"Door corona is die overkill mogelijk nog groter. Flyeren, de straat op is moeilijk en spreken voor volle zalen is nu al helemaal niet mogelijk. Met een talkshow heb je in een klap een miljoenenpubliek."

Birte deed onderzoek naar politici in talkshows Birte deed onderzoek naar politici in talkshows

Talkshow M

Wheelen en dealen hoort er bij in talkshowland. RTL Nieuws benaderde de redacties van Jinek, M en OP 1.  Alleen M, het praatprogramma met Margriet van der Linden, wilde meewerken. "Talkshows laten zich liever niet in de keuken kijken, ze zijn bang 'het geheim van de kok' te verraden", zegt Schohaus.

M had de afgelopen weken maar liefst zes lijsttrekkers op bezoek. "Dat gaat erg goed", zegt hoofdredacteur Nico Arends. Om politici aan tafel te krijgen leggen de politieke redacteuren al in de zomer contacten in Den Haag, vertelt Arends, 'zodat ze elkaar weten te vinden als het nodig is'.

'Samen tot iets te komen'

Door goed contact is het mogelijk om 'samen tot iets te komen'. "Bijvoorbeeld als staatssecretaris  Paul Blokhuis komt met een plan over de aanpak van de geestelijke gezondheid rond de coronacrisis. Dan overleggen we daar van tevoren over en op de dag van de presentatie van het plan, zit hij dan bij ons."

Natuurlijk speelt de actualiteit een grote rol in het uitnodigingsbeleid. "Dan gebeurt er iets op de dag en dan wil je een politicus graag hebben. Het gebeurt dat de politicus met andere mensen aan tafel zit, dan het plan was. Soms zijn we bereid dat in te willigen."

M-presentator Margriet van der Linden. M-presentator Margriet van der Linden.

Even shinen

Een talkshow biedt een enorm podium voor een politicus, maar op dat podium kan het ook vreselijk misgaan. Schohaus: "De angst van iedere politicus zijn onvoorspelbare tafelgasten. Een verkeerde opmerking en je bent ongewild het gesprek van de dag."

Voorbeelden genoeg: oud-premier Jan Peter Balkenende werd ongemakkelijk van een brutale Ali B die hem 'een relaxte kerel' noemde. En premier Rutte had veel moeite om cabaretier Theo Maassen een weerwoord te bieden bij Pauw en Witteman.

Aan dat optreden ging nog een verhaal vooraf, zegt Jaap Jansen. Hij was destijds politiek redacteur van Pauw en Witteman en heeft nu de goed beluisterde podcast Betrouwbare Bronnen. "We hadden namelijk eerst cabaretier Freek de Jonge uitgenodigd. Maar Rutte wilde niet met hem aan een tafel, 'omdat hij altijd zo zuur was.' We hebben toen voor cabaretier Theo Maassen gekozen. Maar die was zo fel, dat Rutte daar ongetwijfeld geen goed gevoel aan over zal hebben gehouden."

Wie wel en wie niet

Volgens Jaap Jansen is er één gouden regel die geldt in campagnetijd: als een politicus in de problemen is, wil iedere talkshow hem hebben, maar wil de politicus niet. En als de politicus graag aan tafel wil, dan wil de talkshow hem meestal weer niet.

Jansen zag de aanbiedingen van politici binnenstromen. "Iedereen wil aan tafel. Politici verpakken hun oude verkiezingscadeautjes graag opnieuw in. Maar op ellenlange vergezichten en nietszeggende proefballonnen zit natuurlijk niemand te wachten."

Boeien

Het gesprek moet van begin tot eind boeien, zegt Frits Barend, jarenlang presentator van het legendarische Barend en Van Dorp. "Mijn favoriete politieke gasten waren Pim Fortuyn en Jan Marijnissen. Niet omdat ik het met hen eens was. Integendeel. Maar wel omdat ze oprecht waren. Zo vertelde Fortuyn dat ie naar darkrooms ging. Geweldige tv natuurlijk."

Volgens Barend is het geheim van een goed gesprek goed luisteren en uitstekend voorbereid zijn. "Het is als een voetbalwedstrijd. Je moet topfit zijn. Maar de wedstrijd ligt nooit vast. Een politicus kan een opmerking maken en dan loopt het gesprek al totaal anders. Acht van de tien gesprekken liepen anders dan gepland. Zowel voor ons, als voor de politicus."

Meest gewilde politicus

De meest gewilde politicus aan de talkshowtafel? Schohaus deed daar onderzoek naar. "Geert Wilders. Maar die zie je bijna nooit. Mede daarom is hij zo gewild." Waarom hij niet komt? "Omdat er voor hem niets te winnen valt."

Ook bij M zouden ze Wilders graag zien. "Maar Wilders wil ook niet bij ons aan tafel aanschuiven", zegt Arends. Ook grote namen - zoals de premier - zijn favoriet. Hoe hoger de functie, hoe aantrekkelijker voor de show. Maar een Rutte staat niet altijd te springen. Schohaus: "Ook de grote politici maken kans om af te gaan. De gewone burger aan tafel blijft onvoorspelbaar. En het probleem van die burger, kan de politicus vaak ook niet oplossen. 'Nee verkopen' doet de politicus niet graag op tv.'"

Toenmalig politiek redacteur Jansen weet nog goed hoe oud-staatssecretaris Henk Bleker destijds afging. "Bleker zat met de Angolese jongen Mauro, die na jaren ons land uit moest, aan tafel. Bleker gaf hem tijdens de uitzending een briefje. Of hij nog een keer mee wilde naar een voetbalwedstrijd. 'Mooi niet', zei Mauro. Een vrij dodelijk moment voor Bleker."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Waar blijft het Kaag-effect? 'Met een campagne op sneakers kom je er niet'

Wheelen en dealen

"Natuurlijk wordt er gewheeld en gedeald tussen talkshows en voorlichters van politici", zegt een oud-directeur Communicatie van een ministerie. "Soms wilde een talkshow een bewindspersoon op tv in debat laten gaan met een Kamerlid. Daar deden wij niet aan mee. Bewindspersonen debatteren in de Kamer met een Kamerlid, niet op tv. Dus dan was het kiezen of delen. Of je nodigt de minister uit, of het Kamerlid."

Al snel na opkomst van het fenomeen talkshow bleek dat het voor een politicus veel uitmaakte wie er nog meer aan zo’n talkshow tafel zat, vervolgt de oud-directeur. "Laten we zeggen dat je van een huisarts en een directeur van een fabriek als medegasten vaak minder te vrezen had dan van een cabaretier of een misdaadverslaggever. Dus ook dan kreeg de talkshow wel eens de keuze: die eruit, of wij eruit."

Vragen niet delen

Toch zijn er zeker ook grenzen voor de talkshows. Lang niet alle wensen worden ingewilligd. Zo krijgen politici de vragen niet van tevoren. "Alleen de thema's of het onderwerp dat we willen bespreken", zegt Arends. 

Oud-presentator Frits Barend: "Ik zei altijd tegen de politici: het is onze thuiswedstrijd. Wij bepalen de vragen, u gaat over de antwoorden en speelt de uitwedstrijd. U bent gewaarschuwd: een uur lang moet u scherp zijn. Wie indut, verliest."

Bekijk ook: Stemmen gaat er heel anders uitzien

Stemmen in coronatijd? Het gaat er volgende maand heel anders uitzien.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore