Algemene Beschouwingen

Het belangrijkste debat van het jaar: 'Ik ging faliekant onderuit'

18 september 2019 07:05 Aangepast: 18 september 2019 08:12
De Algemene Beschouwingen in de Tweede Kamer. Beeld © ANP

De dag na Prinsjesdag begint het voor fractieleiders pas echt: tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen debatteren zij met de premier over de kabinetsmaatregelen. Hét moment om van je te laten horen. Hoe bereidden oud-fractieleiders Emile Roemer, Alexander Pechtold, Bram van Ojik en Harry Wijnschenk zich daarop voor, én hoe blikken zij terug?

"Het is altijd spannend", zegt Emile Roemer, SP-leider van 2010 tot en met 2017. "Het eerste jaar is niet erger dan mijn laatste jaar. Elk jaar staat op zichzelf. Je hebt een gezonde dosis spanning omdat je nooit weet wat er gebeurt tijdens het debat."

"Een finale aan het begin van de wedstrijd", noemt oud-D66-leider Alexander Pechtold de aftrap van het politieke jaar. Het tweedaagse debat met de premier over de begroting is volgens Pechtold 'allesbepalend'. "Daar kan je als politicus en partij je aandachtspunten claimen."

Beginnen in de loop van de zomer

"Je komt uit het zomerreces en begint na het circus rond de Troonrede direct groot", zegt Pechtold, die ruim 12 jaar leider was van D66 en net zo vaak het woord voerde namens zijn partij tijdens de Algemene Beschouwingen.

Veel fractieleiders beginnen met de voorbereiding voor het debat in de loop van de zomer, als de Tweede Kamer nog met vakantie is. Elke leider krijgt veel spreektijd, tot wel 40 minuten, veel meer dan bij andere debatten. Dat is exclusief de tijd die het neemt om vragen van andere politici te beantwoorden. Een partij heeft daardoor ruim de tijd om uit te leggen wat er volgens hen niet klopt aan het verhaal van het kabinet en welke andere keuzes er gemaakt moeten worden.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Hoezo privé? Kinderen spelen hoofdrol in politieke beschouwingen

"De voorbereidingen zullen per partij verschillen, maar wij waren er met een klein team vaak al een flink deel van de zomer mee bezig. Als je een ingeving hebt, schrijf je die op", zegt Pechtold. Bram van Ojik legde ter voorbereiding ook veel werkbezoeken af. "Ik bezocht sociale werkvoorzieningen en asielzoekerscentra. Daar zie je de problemen van mensen uit eerste hand. Dat kan je goed gebruiken."

Breedsprakig en slechte presentatie

Van Ojik was fractievoorzitter van GroenLinks tijdens de APB in 2013 en 2014 en begreep dat er tijdens het debat na Prinsjesdag ook veel voor hem op het spel stond. Van Ojik was sinds oktober 2012 partij- en fractieleider maar kreeg in de eerste maanden veel kritiek in de media over zijn optredens: te breedsprakig en een slechte presentatie.

De kritiek was niet helemaal onterecht, zegt Van Ojik nu. "Het klopte wel. Fractieleider zijn is ook echt een vak dat je moet leren. Maar op een gegeven moment merkte ik wel dat het beter ging. Ik werd ook zelfverzekerder." Dat merkte hij bij zijn eerste politieke beschouwingen in september 2013.

Onverstandige keuzes

Er zijn volgens Van Ojik drie zaken die belangrijk zijn tijdens de Algemene Beschouwingen. "Je moet een goed verhaal hebben waarmee je duidelijk maakt waar je partij voor staat. Je hebt veel meer spreektijd dan tijdens andere debatten. Daardoor heb je tijd om je verhaal als partij goed neer te zetten. Ik sprak over de in onze ogen onverstandige keuze van het kabinet om in slechte economische tijden fors te bezuinigen en hield een pleidooi om juist te investeren in mensen en werkgelegenheid."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Algemene Beschouwingen: trucjes, clichés en het spraakgebrek van Wilders

Een ander belangrijk punt is volgens Van Ojik om van tevoren te bedenken welke aanpassingen aan het beleid belangrijk zijn. Welke concrete resultaten moeten worden binnengehaald? Door met moties kleine aanpassingen te doen aan de begroting, is het voor oppositiepartijen mogelijk om extra geld binnen te halen voor zaken die zij belangrijk vinden. Politieke overwinningen waarmee aan de eigen kiezers kan worden getoond dat de partij een verschil maakt.

"Ik haalde samen met Diederik Samsom 100 miljoen euro extra binnen voor de kinderopvang, om mannen en vrouwen te stimuleren meer te werken", zegt Van Ojik.

Belangrijke interrupties

Toenmalig SP-leider Roemer wist na jaren strijd te hebben gevoerd, het doorbetalen van ziek personeel voor middenstanders te verlagen van twee jaar naar zes maanden. "Dat was ons al jaren een doorn in het oog. Dat heb ik tijdens de Algemene Beschouwingen geregeld met VVD'er Halbe Zijlstra."

Het derde wat belangrijk is tijdens het debat zijn de interrupties. Misschien wel het belangrijkste, zegt Pechtold. "Je kan heel erg je best doen op je algemene verhaal, maar 's avonds in de televisie-uitzendingen zitten alleen maar de interrupties. Dat is ook leukere tv, minder voorgekauwd en meer spontaan."

Bedacht

De oud-D66-leider zegt dat hij erg oefende op zijn algemene verhaal, maar niet op zijn interrupties. Die waren niet van tevoren bedacht, benadrukt Pechtold. "Je doet het spontaan, op je intuïtie." De beroemde interruptie met de hoge stapel rapporten waarmee Pechtold in 2010 zwaaide en die eindigde met zijn opmerking 'zal ik er een nietje doorheen slaan?', was volgens Pechtold een uurtje daarvoor bedacht.

Alexander Pechtold: Zal ik er een nietje doorheen slaan?

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Algemene Beschouwingen: 'Een verkiezingsdebat van ruim 12 uur'

Roemer oefende naast zijn tekst en de reacties ook zijn interrupties. "Je bereidt je tot in den treure voor: je probeert je voor te bereiden op alle vragen en opmerkingen die te verwachten zijn. En op wie richt ík mijn pijlen tijdens interrupties, bij welk onderwerp doe ik dat?"

Roemer zocht de graag VVD op in het debat. "Daarmee leg je de ideologische verschillen goed bloot. Dat deed ik tijdens het bespreken van de zorg, waar je bij de VVD kan laten zien wat de gevolgen zijn van de marktwerking."

Zes keer dezelfde vraag

Bij de interrupties liggen ook risico's, zoals Roemer merkte tijdens zijn betoog voor een nationaal zorgfonds. Pechtold vroeg hoeveel dat zou kosten. "Hij aarzelde", zegt Pechtold over dat moment. "Hij was niet op die vraag voorbereid."

Roemer ontkent dat hij was verrast. "Mijn plan was een raamwerk. Als de partijen wilden dat we het verder ontwikkelden, kon ik ze vertellen wat het getal onder de streep zou zijn. Maar dan moesten ze dat zeggen. Dat is daarna geframed als dat ik het niet wist. Iedereen duikt erop als het lijkt dat je het niet weet. Dan stellen zes personen bij de interruptiemicrofoon opeens dezelfde vraag."

Interne machtsstrijd

Dat er ook veel te verliezen is tijdens de algemene beschouwingen weet ook LPF-fractievoorzitter Harry Wijnschenk. De allereerste keer dat hij überhaupt sprak in de plenaire zaal van de Tweede Kamer was tijdens de Algemene Beschouwingen, in september 2002.

Dat zat zo: Wijnschenk was slechts enkele weken daarvoor, na een interne machtsstrijd binnen de LPF, boven komen drijven. "Ik wist dat ik het in zo'n korte tijd niet gingen redden om goed beslagen ten ijs te komen. Ik vroeg Tweede Kamervoorzitter Frans Weisglas of we iets anders mochten doen tijdens de APB. Ik wilde met een powerpointpresentatie opnieuw voor de 1,6 miljoen kiezers van de LPF neerzetten waar wij voor stonden." Weisglas weigerde. "Achteraf onterecht", zegt Wijnschenk. Hij moest zijn verhaal over de begroting alsnog voorbereiden.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

SP-leider Emile Roemer treedt af: 'Tijd om stokje over te geven'

"Het was al eind augustus begin september, vreselijk laat. Ik vroeg alle 26 Kamerleden van de LPF om inhoudelijke input te leveren. Maar die waren allemaal veel te druk met zichzelf."

Als gevolg daarvan, zegt Wijnschenk, ging het helemaal mis. "De eerste dag ging het nog redelijk, de tweede dag ging ik faliekant onderuit. Live op tv. En je staat ook in je eentje achter het spreekgestoelte, moederziel alleen."

Allereerste debat

"Het was mijn maidenspeech, mijn allereerste debat in de plenaire zaal. Dat is natuurlijk helemaal bizar. Dat maakte het voor mij niet makkelijker. Daarom werd ik wellicht ook wel een beetje met rust gelaten door enkele 'zware jongens', politici zoals Gerrit Zalm, Maxime Verhagen en Paul Rosenmöller. Maar op dag twee was dat wel voorbij."

Wijnschenk ging na de beantwoording van de premier in de fout door opnieuw te vragen om geld voor extra agenten op straat. Dat geld was daarvoor al door de premier toegezegd. Wijnschenk zorgde door verkeerde informatie vanuit zijn eigen fractie dat het geld twee keer werd uitgegeven.

Superhard onderuit

"Ik ging superhard onderuit. Ik dacht al dat er iets niet klopte toen ik het voorlas. Ik zag direct Maxime Verhagen van het CDA naar de interruptiemicrofoon lopen. Die vroeg of ik niet kon rekenen. Dat was een vervelend en pijnlijk moment. Daar red je je niet uit. Je kan het alleen toegeven en uithuilen."

Wijnschenk gaf daarna en ook nu weer ruiterlijk toe dat hij een fout maakte. "Ik werd door de LPF-fractie gekozen als leider, zij dachten dat ik geschikt was. Dat was zonder goede voorbereiding en ondersteuning van de fractie dus niet mogelijk. Maar ik heb het met alle goede intenties geprobeerd."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Alexander Pechtold stopt als partijleider van D66

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`