'Flinke kortsluiting'

Kiezer ziet SP niet meer zitten, partij wil weten waarom: 'Dringend nieuw repertoire nodig'

22 juni 2019 10:10 Aangepast: 22 juni 2019 20:54
Een leeg spreekgestoelte bij een bijeenkomst van de SP. Beeld © ANP

De SP komt vandaag bijeen om te bedenken hoe het verder moet na de desastreuze Europese verkiezingsuitslag. De partij behaalde geen enkele zetel in het Europees Parlement. SP-leider Lilian Marijnissen kondigde na het vertrek van voorzitter Ron Meyer al aan dat het 'anders moet'. Maar hoe dan?

Bij de verkiezingen in mei voor de Provinciale Staten verloor de SP en ging ze in de Eerste Kamer terug van negen naar vier zetels. In Europa haalde ze nul zetels. En er zijn niet alleen slechte verkiezingsuitslagen – ook in de strijd tegen het pensioenakkoord leed de SP een pijnlijke nederlaag.

Marijnissen had FNV-leden opgeroepen om in het referendum tégen het akkoord te stemmen. Desondanks stemde liefst 75 procent vóór de pensioenplannen van het kabinet. En dat in een vakbond waar de SP goed was vertegenwoordigd.

"Het potentieel van de SP ligt rond de twaalf, veertien zetels. Ze leggen de lat structureel te hoog."

Het is een proces dat al langer gaande is, zegt hoogleraar Gerrit Voerman. De SP-watcher wijst op de stembusgang voor de Tweede Kamer in 2017, waarbij de partij er ook flink van langs kreeg. "Zelfs in het jaar dat de PvdA naar een historisch lage uitslag ging van negen zetels, wist de SP daar niet van te profiteren. Die verloor zelfs een zetel."

Geen winst

Volgens de wetenschapper is dat opmerkelijk. De SP heeft niet geprofiteerd van de economische crisis, terwijl die mede een gevolg was van waar de partij zich altijd tegen verzette: deregulering en privatisering. Ook de crisis in de PvdA, een partij waarvan de kiezers ideologisch eenvoudig naar de SP zouden kunnen overstappen, leidde niet tot winst.

Peilingen dramatisch voor SP

In de Tweede Kamer heeft de partij van Lilian Marijnissen nu veertien zetels. In de meest recente peilingen van Maurice de Hond staat de partij op slechts zeven zetels. "Dat is dramatisch", zegt Gerrit Voerman. "De partij haalde ooit op het hoogtepunt in 2006 onder Jan Marijnissen 25 zetels. Sinds die tijd denken ze dat ze altijd zoveel zetels kunnen halen, dat dat het potentieel van de SP is. Maar dat is helemaal niet zo. Dat ligt meer rond de twaalf tot veertien zetels. Ze leggen de lat structureel te hoog."

"Reden is dat de SP zich alleen focust op sociaal-economische zaken, met hun zorgplan, en geen oplossingen heeft voor sociaal-culturele zaken, zoals immigratie en de vluchtelingenstroom. En juist dat was hét thema van de verkiezingen."

Twee stromingen

Dat komt volgens Voerman doordat de partij het daar intern maar niet over eens wordt. "Er zijn twee stromingen, de ene voor een ruimhartiger beleid in het toelaten van vluchtelingen. De andere stroming wil juist voor de Nederlandse arbeiders opkomen en is voor een strikt toelatingsbeleid. Dat laatste zie je ook in kiezers die wisselen tussen de SP en de PVV. Deze richtingen zijn een dilemma voor de partij."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

SP worstelt met zware nederlaag: 'Marijnissen-effect' blijft uit

En dan is er ook nog eens de strijd over de partijdemocratie. De kritiek is dat alles wordt bepaald door slechts een heel klein groepje in het partijbestuur. Dat wordt zichtbaar bij het invullen van functies zoals het voorzitterschap of fractieleiderschap. Kandidaten worden 'voorgekookt' door de partijleiding.

Partijapparaat

Dat werd volgens de hoogleraar duidelijk in 2015, toen toenmalig SP-Kamerlid Sharon Gesthuizen – toevalligerwijs ook voorstander van een ruimhartiger houding tegenover vluchtelingen – zich verkiesbaar stelde voor het voorzitterschap. "De partijleiding wilde dat kandidaat Ron Meyer het zou worden en gooide het volle gewicht van het partijapparaat achter zijn kandidatuur", zegt Voerman.

Frits Wester: 'Klassieke achterban gelooft het wel'

"Het is duidelijk dat de SP dringend aan nieuw repertoire moet gaan werken", zegt politiek commentator Frits Wester. "Het huidige liedje kennen de mensen wel en spreekt geen brede groep meer aan. Sterker nog, ook de klassieke achterban van vakbondsleden lijkt het wel te geloven. Bij de FNV-ledenraadpleging negeerde het overgrote deel van de leden het negatieve stemadvies van de SP. Ook daar is inmiddels sprake van een flinke kortsluiting."

Ron Meyer werd gekozen met 59 procent van de stemmen, maar het opvallende was dat Gesthuizen het vertrouwen kreeg van maar liefst 41 procent van de SP-leden. Die leden voelden dus duidelijk niets voor het advies van de partijleiding.

Voerman is benieuwd wat de partijleiding doet bij de opvolging van Meyer, die opstapte na de desastreuze Europese verkiezingsuitslag. "Dit najaar wordt de nieuwe voorzitter gekozen. De vraag is of er een kandidaat komt van het partijbestuur."

"Terug naar de SP 1.0 uit de 20ste eeuw: dat is altijd de reflex binnen de partij."

Meyer en Marijnissen stonden samen voor een activistische, anti-elitaire koers, zegt Voerman. "Een voorbeeld is het populistische filmpje van Hans Brusselmans. Dat kwam als een boemerang terug." Maar het activisme is de koers waarmee in het verleden zoveel succes werd behaald, tijdens de hoogtijdagen van de SP onder Jan Marijnissen.

Gemiste kans

Voerman vindt het een gemiste kans dat de SP niet bereid is wat meer verantwoordelijkheid te nemen. Door de kleine meerderheid van het kabinet in de Tweede Kamer en de minderheid in de Eerste Kamer, is voor een kleinere partij relatief veel binnen te halen door zaken te doen met het kabinet. Voerman: "Elke partij kan nu meedoen, maar dan moet je die ruimte wel willen pakken."

Hij verwacht niet dat de SP dat gaat doen. "Die is groot geworden met de activistische stijl en daar zal ze steeds weer naar teruggrijpen. Terug naar de SP 1.0 uit de 20ste eeuw. Dat is altijd de reflex binnen de partij."

`