Politiek

Frans luisteren, Nederlands praten: Annemieke is tolk bij het Europees Parlement

18 mei 2019 09:23 Aangepast: 18 mei 2019 12:55
Tolk Annemieke Kuipers tijdens het spitzenkandidatendebat van 15 mei. Beeld © AK

Annemieke Kuipers had nooit gedacht aan een carrière als tolk, tot ze tijdens haar studie een proefproject deed waarbij ze live moest vertalen. "Toen wist ik: dit is het, dit wil ik doen." Sinds 1996 werkt ze als tolk Nederlands bij het Europees Parlement. Wat doet zo'n tolk en hoe word je dat?

Het zijn spannende tijden voor Europese politici. Komende week zijn de verkiezingen voor het Europees Parlement. Voor de vertalers en tolken in Brussel en Straatsburg is het juist wat rustiger, want het parlement vergadert niet tijdens de campagne.

24 officiële talen, 552 combinaties

Normaal gesproken werken tolken van maandagmiddag tot en met donderdagmiddag in de vergader- en commissiezalen in Brussel of Straatsburg. In zogenoemde 'cabines' zitten tolkteams dan klaar om ervoor te zorgen dat alle parlementariërs in elke gewenste Europese taal verstaanbaar zijn. De EU heeft 24 officiële talen en garandeert 552 combinaties, want elke taal moet in 23 andere talen vertolkt worden.

Deze week kwam Annemieke Kuipers nog in actie, tijdens het spitzenkandidatendebat. Ze vertaalde voor de liberale kandidate Margrethe Vestager en de linkse Nico Cue. Ze kan in vijf talen tolken, voor de Nederlandse en Belgische leden van het Europees Parlement en haar toehoorders. 

Breed inzetbaar met vijf talen

"Ik heb Engels en Italiaans gestudeerd. Daarna heb ik Frans toegevoegd. Daarna Pools, in het jaar 2000, vanwege de nieuwe lidstaten. En nu Duits", somt ze op. "Vijf is het streefaantal. Zeker als je Frans, Duits en Engels hebt, en dan nog een andere taal erbij, dan ben je heel breed inzetbaar. Maar dat is ook ongeveer het maximale wat je aankan in dit werk."

"Als je je eigen taal spreekt kun je zeggen wat je wilt zeggen. Als je een vreemde taal spreekt ben je beperkt tot wat je kunt zeggen."

Tolken is iets anders dan vertalen, gaat Kuipers verder. Bij het Europees Parlement werken ook vertalers, maar het zijn 'totaal gescheiden afdelingen'. "Vertalers zijn andere mensen. Rustiger, preciezer. Zij willen alles precies goed hebben, maar tolken hebben daar geen tijd voor. Tolken moeten een beetje durf hebben, om in zo'n cabine te zitten en het allemaal snel te bedenken. Dat is een andere insteek."

Luisteren en praten tegelijk

En tolk kunnen zijn: dat heb je, of dat heb je niet. "Dat je tegelijkertijd moet luisteren en iets anders moet zeggen. Dat is aangeboren. In de eerste paar lessen blijkt of je dat kunt of niet", weet Kuipers uit eigen ervaring.

Maar dat betekent niet dat je niet beter kunt worden. "Gaandeweg leer je wel trucjes. Dat je tussenwoorden als 'want' en 'daarom' even moet vasthouden. Je moet niet beginnen met een woord zonder dat je weet hoe de zin afloopt. Als een zin toch anders blijkt te gaan dan je dacht kun je je taal nog aanpassen", noemt Kuipers als voorbeeld.

Sommige parlementariërs spreken zelf al een aardig woordje over de grens. Frans Timmermans (PvdA) en Sophie In 't Veld (D66) staan bijvoorbeeld bekend als polyglotten. "Die twee spreken hun talen zo indrukwekkend goed. Dat is fabuleus. Maar dat geldt niet voor iedereen", zegt Kuipers, die het weleens jammer vindt als ze een lid hoort worstelen met een vreemde taal.

Beperkter over de bühne 

"Als je je eigen taal spreekt kun je zeggen wat je wilt zeggen. Als je een vreemde taal spreekt ben je beperkt tot wat je kunt zeggen. En dan komt je verhaal ook beperkter over de bühne. Leden die dat doen zijn vlakker, kleurlozer. Dat vinden wij een verlies."

Kuipers in actie. Kuipers in actie.

Extra intensief zijn de debatten die gaan over onderwerpen waar veel aandacht voor is. Neem de discussies over de pulsvisserij: een innovatieve techniek waar veel Nederlandse vissers graag mee zouden doorgaan, maar waar het Europees parlement onlangs een streep door zette.

Franse en Nederlandse pers

"Dat bereid je extra goed voor", zegt Kuipers, "want dat is voor Nederland heel belangrijk."

En ook voor Frankrijk, dat zich juist fel tegen de pulsvisserij keerde. "Daarom moet je erop letten dat het Frans goed wordt omgezet naar het Nederlands, want je weet dat de Nederlanders juist op hen zullen willen reageren. Ik zoek het dan op in de pers, welke woorden er worden gebruikt."

Niet alleen Nederlandse kranten, maar ook media uit Vlaanderen. Want Nederlanders gebruiken niet altijd dezelfde woorden als de zuiderburen. "Een fameus voorbeeld is tewerkstelling. In België is dat het woord voor 'werkgelegenheid', maar Nederlanders associëren dat met de Tweede Wereldoorlog. Ook afkortingen zijn anders. Waar wij mkb zeggen, hebben Belgen het over kmo: kleine en middelgrote ondernemingen. Dat moet je afwisselen."

Lezen, kijken, luisteren

Je moet dus ook nog eens weten waar je over praat, als tolk. Dat betekent: boeken lezen, talkshows kijken, radio luisteren, in alle talen die je tolkt. "Daar is maandag- en vrijdagochtend normaal voor", legt Kuipers uit.

Gaat het weleens fout? Vast wel, maar anekdotes schieten Kuipers eigenlijk niet te binnen. Een tolk schiet weleens in de lach, of maakt een vergissing. Maar het debat gaat door en de tolk dus ook. En achteraf nakaarten gebeurt ook nauwelijks. "Het zijn echt woorden in de wind", besluit Kuipers.

Zo word je tolk

Vanzelfsprekend moet je als tolk bij het Europees Parlement over de nodige talenkennis beschikken. Daarnaast moet je, net als Annemieke Kuipers, tegelijkertijd kunnen luisteren en praten.

De tolken in Brussel selecteren zelf nieuwe collega's. Kandidaten hebben allen een tolkopleiding afgerond en kunnen 'het' dus, maar dat is nog niet voldoende. De huidige tolken geven dan zelfgeschreven speeches, met onverwachte zinswendingen en uitdrukkingen.  "Veel mensen vallen nog af. Vaak op de kwaliteit van het Nederlands", vertelt Annemieke Kuipers.

"Je moet een hele rijke woordenschat hebben en zinnen makkelijk kunnen bouwen. Bijvoorbeeld zinnen met 'zijn' naar 'hebben' vervoegen en dan gemakkelijk een ander woord kunnen kiezen, zonder teveel haperingen. Daar schort het vaak aan."

Freelance tolken verdienen gemiddeld rond de 500 euro per dag dat ze in de cabines werken. Het bijhouden van je talenkennis en de actualiteit moet dan in de eigen tijd. Tolken in loondienst verdienen net als andere ambtenaren bij het Europees Parlement. "Juist omdat er zo weinig mensen zijn die dit kunnen wordt het goed betaald", zegt Kuipers.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`