RTL-verkiezingsdebat vanavond

Na weken voorbereiding voor eerste tv-debat: 'De druk op politici is enorm'

07 maart 2019 06:25 Aangepast: 07 maart 2019 20:13
De fractievoorzitters in de Rode Hoed. Beeld © ANP

Hoe Thierry Baudet, Jesse Klaver, Geert Wilders en de andere fractievoorzitters zich voorbereiden voor het verkiezingsdebat van vanavond wordt zorgvuldig stil gehouden. Maar oud-campagnestrategen Jack de Vries, Henri Kruithof en Simon den Haak willen best vertellen hoe de voorbereidingen voor zo'n belangrijke avond eruitzien.

VVD-spindoctor Henri Kruithof en campagnestrateeg Simon den Haak moeten allebei – los van elkaar – lachen als ze horen dat Jack de Vries ontkent de inmiddels gevleugelde uitspraak van Jan-Peter Balkenende tegen Wouter Bos te hebben bedacht. De toenmalig CDA-fractieleider zei in 2006 tegen Bos in een debat: "U draait en bent niet eerlijk." Volgens velen een cruciale slag in de tot dan toe kop-aan-koprace om het premierschap tussen de CDA'er en de PvdA'er.

Kruithof en Den Haak zeggen er zeker van te zijn dat die opmerking uit de koker kwam van De Vries. De CDA'er ontkent. "Die formulering hebben we nooit precies zo bedacht. Wel was uit peilingen duidelijk geworden dat de kiezers Balkenende betrouwbaarder vonden dan Bos. Dus daar hadden we wel wat over voorbereid."

Balkenende tegen Bos: 'U draait en u bent niet eerlijk'

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Baudet, Dijkhoff, Jetten en Marijnissen voor het eerst in live tv-debat

Gratis publiciteit

Volgens De Vries is zo'n debat als vanavond – de eerste van een reeks in aanloop naar de Provinciale Statenverkiezingen – erg belangrijk voor politici. "Politieke partijen hebben weinig geld en reclame is duur. Dit soort 'free publicity' is dan heel erg welkom." Maar dat is niet het belangrijkste van een tv-debat, zegt De Vries. "Mensen vormen hun mening tijdens zo'n avond over de politici."

Het debat wordt daarom door de drie politieke professionals met interesse bekeken. "Het eerste debat én het laatste tv-debat zijn erg belangrijk", legt De Vries uit. "De eerste bepaalt hoe de wedstrijd eruit gaat zien. Het laatste debat laat een belangrijke indruk achter van de politicus zo vlak voor het uitbrengen van de stem."

Jack de Vries en Jan-Peter Balkenende. Jack de Vries en Jan-Peter Balkenende.
Henri Kruithof. Henri Kruithof.

Bepalende momenten

Kruithof relativeert het belang van de tv-debatten. "Verkiezingsdebatten worden overschat. Ze zijn niet zó belangrijk. Een duidelijke winnaar kan alleen zorgen voor een vliegwieleffect. Het versterkt soms de populariteit van de politicus, of juist het negatieve beeld."

De VVD-spindoctor weet zich – ondanks zijn relativering – wel een paar bepalende momenten te herinneren. Naast het moment tussen Balkenende en Bos, denkt de VVD'er terug aan een debat in 2012 tussen VVD-leider Mark Rutte en SP-fractievoorzitter Emile Roemer. "Roemer zei dat de VVD van Rutte het eigen risico zou verhogen. Rutte ontkende dat ten stelligste. Verschillende keren. Volgens Rutte ging het om de eigen bijdrage, en daarmee bleef het beeld hangen van Roemer die zijn dossiers niet goed kende."

Ook PvdA-strateeg Simon den Haak, actief geweest bij de campagnes van Wouter Bos en later Diederik Samsom, herinnert zich dat moment goed. "Daarmee stak Rutte Roemer de loef af. Van dat beeld dat Roemer weinig van de details weet, is hij nooit meer afgekomen." De SP hield altijd vol dat de bewering van Roemer klopte en dat Rutte goochelde met termen.

Roemer tegen Rutte over eigen risico

Oneliners

Volgens Den Haak ging het toen inderdaad om bluf bij Rutte. "Rutte kan zaken met heel veel stelligheid beweren, ook als hij ernaast zit. Daar bereidden wij ons toen samen met Diederik Samsom op voor. In een debat beweerde Rutte dat de staatsschuld door de plannen van de PvdA zou stijgen. Dat was niet waar. Samsom reageerde door te zeggen: 'Nu doet u het weer', verwijzend naar die onwaarheid. Ook bij een andere bewering van Rutte herhaalde hij dat. Dat bleef hangen."

CDA'er De Vries kan zich dat voorbeeld ook goed herinneren. "Dat is geleend van een Amerikaanse presidentsdebat, waarin Reagan zei 'There you go again' tegen tegenstander Mondale."

Naar de VS wordt goed gekeken, zegt De Vries. "Ter inspiratie. Het benadrukken van het draaien van meningen door Wouter Bos hadden wij ook uit Amerika, waar de Democratische presidentskandidaat John Kerry in 2004 als een draaikont werd weggezet."

Samsom tegen Rutte: 'Nu doet u het weer'

Alle drie politieke professionals ontkennen dat de debatten worden geoefend met collega's die andere fractievoorzitters naspelen. "Balkenende deed geen rollenspellen. Wel werd één-op-één geoefend", zegt De Vries.

Den Haak moet lachen om de vraag over de rollenspellen. "In Amerika bouwen ze podia van een tv-debat helemaal na om te oefenen. Dat doen wij niet." Of er wel wordt geoefend met anderen wil hij niet zeggen. "Dat is het geheim van de smid."

Simon den Haak. Simon den Haak.

Echte venijn

VVD'er Kruithof zegt dat er wordt geoefend, 'maar met één of hooguit twee anderen'. "Je kunt toch nooit voorspellen hoe het gaat lopen. Het echte venijn zit altijd in de niet-voorspelbare aanvallen."

Alle specialisten vertellen dat de voorbereiding begint zodra de thema's en stellingen bij de partijen bekend zijn, een paar weken voor het debat. Ze weten ook tegen wie ze waarover moeten debatteren. "Zodra dat bekend is, kun je beginnen met voorbereiden", zegt Kruithof. "Je moet zorgen dat je elk detail over dat onderwerp in je vingers hebt. Zodat je op echt op alles over dat onderwerp kunt reageren. Je moet de dossiers helemaal kennen."

Den Haak vergelijkt het met voetbal. "Voor een wedstrijd tegen Real Madrid moet je ook heel veel trainen." De PvdA' er benadrukt het achterliggende belang. "Het gaat over het bestuur van een land, dat is een serieuze zaak. Daar moet je je ook serieus op voorbereiden."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Irritatie bij politici om klimaatuitspraken Dijkhoff: 'Is dit een verkiezingsstunt?'

Rutte doet vanavond niet mee aan het door Frits Wester en Daphne Lammers geleide debat in de Rode Hoed. Fractievoorzitter Klaas Dijkhoff zal voor de VVD aantreden. Hij is één van de maar liefst vier debutanten voor het tv-debat. Naast Dijkhoff zijn dat Forum voor Democratie-leider Thierry Baudet, D66-fractievoorzitter Rob Jetten en SP-leider Lillian Marijnissen.

"Vier ervaren types (PVV'er Geert Wilders, PvdA'er Lodewijk Asscher, CDA'er Sybrand Buma en GroenLinkser Jesse Klaver, red.) en vier nieuwe. Ik ben heel benieuwd.", zegt Kruithof. "Ik ben natuurlijk erg geïnteresseerd hoe Klaas Dijkhoff het gaat doen. Zijn sterke kant zijn z'n kwinkslagen. En ik ben benieuwd naar de strijd om het leiderschap op links, die denk ik vooral zal gaan tussen Klaver en Asscher."

Wedstrijd rechts ver plassen

Den Haak verwacht tussen Baudet en Wilders 'een wedstrijdje wie het verst rechts kan plassen' en vraagt zich af of het niet wat druk is met zo veel politici op een podium. "De vraag is of het geen kakafonie wordt met acht deelnemers."

Hoe het met de zenuwen zit de laatste momenten voor zo'n debat? Alle drie benadrukken dat een goede voorbereiding belangrijk is. Op het laatst hoeft er dan niets meer te worden gelezen of te worden besproken. En goed uitgerust zijn. "De druk is enorm", zegt Den Haak. "Als politicus moet je het uiteindelijk toch alleen doen. Dat is heel erg spannend. Veel mensen onderschatten hoeveel druk op hen staat. Er zijn miljoenen ogen op hen gericht."

Het RTL Verkiezingsdebat is vanavond om 20:30 uur live te zien bij RTL 4. Rondom het televisiedebat doet RTL Nieuwspresentator Antoin Peeters verslag op de Facebookpagina van RTL Nieuws. 

Vier debutanten in de arena van het RTL Verkiezingsdebat

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`