Reconstructie kinderpardon

Het piepte en kraakte: zo overleefde Rutte III eerste grote test

31 januari 2019 09:19 Aangepast: 31 januari 2019 11:25
Buma en Dijkhoff onderweg naar een overleg over het kinderpardon (archieffoto) Beeld © ANP

De tot nu toe zwaarste beproeving van Rutte III, werd door de fractievoorzitters zelf gesust. Premier Rutte bemoeide zich nauwelijks met de impasse rondom het kinderpardon, zeggen ingewijden tegen RTL Nieuws. Een reconstructie van een coalitie die langs de rand van de afgrond liep.

Kerst 2018. Op het bureau van D66-Kamerlid Maarten Groothuizen belandt een memo van het CDA. Het CDA wil wat met het kinderpardon. De D66'er is verbaasd: het CDA stond altijd heel streng in het kinderpardon. Jarenlang hield de partij vol: nee = nee. Maar nu stond de partij open voor een soepeler kinderpardon.

CDA'er Madeleine van Toorenburg (woordvoerder asielzaken) wil er graag met de D66'er over praten.

De draai

De draai van het CDA over het beleid rond asielkinderen kwam 1,5 week geleden voor velen als een verrassing, maar er was wel degelijk lang over nagedacht. Een lid van de CDA-top laat weten dat er een gevoel was ontstaan bij de christendemocraten 'dat het zo niet langer kon'. "Het drong tot ons door dat de asielkinderen die hier zitten, niet meer weg zouden gaan", zegt de hooggeplaatste CDA'er. "Dat het systeem niet meer werkte."

De rapporten van hoogleraren die waarschuwen voor trauma's die asielkinderen oplopen, de aandacht rondom Howick en Lili en de Armeense familie Hayarpi, maar ook de druk van CDA-leden om een soepeler beleid te gaan voeren, leidde bij de top van de CDA-fractie tot het inzicht dat een systeemverandering noodzakelijk was. 

Aan de slag

D66'er Groothuizen en CDA'er Van Toorenburg (gesouffleerd door oud-minister Ernst Hirsch Ballin) gingen aan de slag. Ze overlegden met asieladvocaten en allerlei deskundigen.

Van Toorenburg wist haar CDA-leider Buma ervan te overtuigen dat aanpassing van het kinderpardon onvermijdelijk was. Niet alle CDA-bewindspersonen werden daarover geïnformeerd; sommigen moesten de draai uit de krant vernemen.

Madeleine van Toorenburg, die voor het CDA de asielportefeuille beheert. Madeleine van Toorenburg, die voor het CDA de asielportefeuille beheert.

Pingelende telefoontjes 

Vrijdag 18 januari. De telefoon pingelt van Kamerlid Malik Azmani, woordvoerder asielzaken voor de VVD.  Bericht van CDA'er Van Toorenburg: 'We komen morgen samen met D66 met iets rond het kinderpardon.' Ook de andere regeringspartner ChristenUnie werd op die manier op de hoogte gebracht. "We waren verrast, maar ook zeer verheugd", vertelt een bron binnen de ChristenUnie. "Wij pleiten al zo lang voor een ruimhartiger beleid."

Een gealarmeerde VVD'er Azmani informeert ondertussen zijn VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff. Besloten wordt om rustig af te wachten waarmee de vrienden van CDA en D66 komen. "Dat valt mee", zegt een liberaal. In het AD van zaterdag 19 januari zeggen CDA en D66 dat ze het kinderpardon willen verruimen.

Een commissie die werkt aan snellere asielprocedures zou ook naar het kinderpardon moeten kijken. 'Denken mag', zeggen ze bij de VVD.  

Fractievoorzitter Klaas Dijkhoff (VVD) na het overleg over het kinderpardon. Fractievoorzitter Klaas Dijkhoff (VVD) na het overleg over het kinderpardon.

Spanning stijgt

De spanning stijgt als die maandag erop de ChristenUnie er een schep bovenop doet. Die partij steunt het CDA en D66 maar eist tegelijk dat totdat de commissie die onderzoek gaat doen, er geen kind meer het land mag worden uitgezet.

D66 en CDA zien de logica daarvan in, maar dat is tegen het zere been van de VVD. Zo gaat dat niet. De liberalen wijzen er de hele week op dat ze vasthouden aan het regeerakkoord. En daarin staat dat er niet getornd wordt aan het kinderpardon. De spanning binnen de coalitie neemt toe.

Overlegje hier en overleg daar

Er volgt een week van overlegje hier, gesprekje daar, maar het schiet niet op. De VVD ziet de wens van de andere drie regeringspartijen als een aanpassing van het regeerakkoord. De andere drie realiseren zich dat wijzigen van het regeerakkoord betekent dat ze de VVD ook wat terug moeten geven.

Het is de nieuwbakken fractievoorzitter van D66, Rob Jetten, die als eerste voorstelt samen een nieuwe asielparagraaf van het regeerakkoord te schrijven. Maar de anderen voelen daar nog niks voor. Het blijft bij rommelen in de marge waar helemaal niemand blij van wordt.

Rob Jetten is de nieuwe fractievoorzitter Rob Jetten is de nieuwe fractievoorzitter

Dit kan niet zo langer

VVD-fractievoorzitter Dijkhoff voelt aan zijn water dat dit zo niet door kan gaan. Afgelopen weekeinde overlegt hij daarom met onder andere premier Rutte over de vraag: wat doen we als de anderen mij wel vragen het regeerakkoord aan te passen? Constructief meedenken, spreken ze af.

Afgelopen maandag 28 januari is het zo ver. CDA-fractieleider Buma meldt in het wekelijkse coalitieoverleg op serieuze toon dat hij 'met iets moet komen'. Daarmee zet Buma extra druk op het gesprek en wordt het vuur flink aangewakkerd. Het is serious business, maar van een crisissfeer is geen sprake. "Wel was het spannend. Er stond nogal wat op het spel", zegt een ingewijde. De vier regeringspartijen willen er uitkomen en met een oplossing komen.

Wat helpt, is dat de VVD-top ziet dat de wens van de coalitiepartners niet bedoeld is om de VVD pijn te doen of een hak te zetten, maar dat de partijen serieus met het onderwerp worstelen. CDA, D66 en CU laten weten dat een totaalpakket rond asiel waarin ook zij moeten inleveren, bespreekbaar is.

Stroomversnelling

Dijkhoff wil zeker weten wat Buma bedoelt. Wil de CDA-voorman echt het regeerakkoord aanpassen? Ja, is het antwoord, dat Dijkhoff volgens ingewijden 'er uit moest trekken.'

Vanaf dat moment raakt het proces in een stroomversnelling. "Iedereen wil eruit komen, niemand zit te wachten op een bezoek aan de koning", zegt een ingewijde.

Het idee van Rob Jetten- om met een pakket te komen en het probleem breder te trekken- wordt dan wel omarmd. De VVD is bereid om op korte termijn te incasseren: de huidige 700 asielkinderen krijgen een pardon, maar voor de langere termijn wordt het beleid strenger zodat de prikkel voor uitgeprocedeerde asielzoekers te blijven er niet meer is. "1 punt ingeleverd, maar wel 3 punten gewonnen", luidt het bij de VVD.

Opluchting

Ook bij CDA, D66 en ChristenUnie heerst opluchting. Met dit pakket kunnen zij thuiskomen. Maandagavond is de deal over het kinderpardon zo goed als rond. Een Griekse maaltijd die nogal zout is, zorgt voor wat dorstige onderhandelaars, vertelt een bron.

Als rond 22:00 uur de onderhandelaars het ministerie van Veiligheid en Justitie verlaten, wordt afgesproken niets inhoudelijks te zeggen. 'Stappen gezet' en 'voortgang gemaakt' is de koers richting de journalisten.

Af lakken

Dinsdag wordt gebruikt om de afspraken af te lakken.

Rond 20:00 uur dinsdagavond komt het bericht naar buiten dat de deal rond is: er komt een acuut pardon voor de asielzoekers die al langer dan vijf jaar in Nederland zijn (een kleine 700 kinderen met hun ouders). De pardonregeling gaat van tafel voor nieuwe gevallen. De discretionaire bevoegdheid wordt verbouwd.

Dit voorstel lag volgens bronnen in de ChristenUnie ook bij de formatie van Rutte III op tafel, met uitzondering van de discretionaire bevoegdheid. Destijds kreeg dit van niemand steun, behalve van de ChristenUnie. 

 Fractievoorzitters Rob Jetten (D66), Sybrand Buma (CDA), en Klaas Dijkhoff (VVD) dinsdagavond na het overleg. Fractievoorzitters Rob Jetten (D66), Sybrand Buma (CDA), en Klaas Dijkhoff (VVD) dinsdagavond na het overleg.

Rol Rutte

Wat opvalt is dat geen van de hoofdrolspelers rept over premier Rutte. Hij blijkt zich zo goed als niet bemoeid te hebben met de oplossing van de spanning binnen de coalitie over het kinderpardon, zeggen bronnen.

"Het bleek niet nodig te zijn dat de premier zich er mee bemoeide", zegt een D66'er. "De fractievoorzitters konden het samen rooien, samen nadenken en dat versterkt de band." 

Een VVD-bewindsman vat het als volgt samen: "Ik heb altijd gedacht dat het goed zou komen. Er zit een elastiekje om deze coalitie en dat kan nog veel rek hebben."

RTL Nieuws / Agnes de Goede en Stephan Koole

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore