Ga naar de inhoud
Zondaginterview

Elke dag een leven redden: Bram maakt er zijn beroep van

Beeld © Raffaella Ammazzini

Hij had een droombaan bij de NS, het bedrijf waarvan hij zeker wist dat hij er tot zijn pensioen zou werken. Maar op een nacht luisterde Bram Schaper (38) naar een podcast die zijn leven veranderde. Hij nam ontslag en probeert nu zijn ultieme ambitie waar te maken: zoveel mogelijk mensen- en dierenlevens redden.

Op een steenworp afstand van Leiden Centraal, in een jaren ’70 flat op de zevende verdieping, woont Bram Schaper samen met zijn vriendin Carine. Eigenlijk wilde hij helemaal niet weg uit Amsterdam, toen ze dertien jaar geleden besloten te gaan samenwonen, maar dit appartement maakte de keus wel makkelijker: je hebt er geweldig uitzicht over het station en de treinen die er dag en nacht voorbij denderen. En laat de liefde voor het spoor nou net bij Bram door de aderen stromen.

Treinen als troost

Hij groeide op in Hoorn, op nog geen 100 meter van het spoor. "Mijn ouders hebben me weleens verteld dat ik 's nachts veel huilde als baby. Op een avond liep mijn vader radeloos met mij op z’n arm door het huis, in de hoop me stil te krijgen. We belandden op zolder, waar het raam openstond en er net een trein voorbij kwam. De bellen van de slagbomen die sloten, de wagons die voorbij denderden. Tegen de tijd dat de slagbomen weer open waren, was ik gestopt met huilen. Vanaf dat moment was dat het vaste ritueel om me rustig te krijgen."

En dat gevoel ging nooit meer weg. Zijn eerste woordje was 'mama', zijn tweede woordje 'tjein'. Als hij in de vakantie bij familie logeerde, bracht hij uren door op station Gouda, terwijl zijn tante zat te vernikkelen op het perron. Hij spaarde twee jaar lang al zijn geld op om één bepaalde modeltrein te kunnen kopen.

Misschien trok het spoor wel zo, omdat het leven voor de rest vaak niet zo leuk was.

"Aan mijn schooltijd heb ik maar weinig goede herinneringen. Ik was het buitenbeentje van de klas. Ik werd geplaagd, soms ook wel echt gepest. Die keer dat ik door de prikkelstruiken werd gesleept bijvoorbeeld, en thuiskwam met een jas vol gaten. We hadden het in die periode niet breed, geld voor een nieuwe (tweedehands) jas was er niet. Dus dan naaide mijn moeder er allemaal patches op, waar ik de volgende dag natuurlijk weer mee gepest werd." In groep 7 veranderde hij van school, waar het wel goed ging. Maar op de middelbare is hij weer het mikpunt. "Ik werd niet in elkaar geslagen, maar leuk was het ook niet."

Illegaal in de locomotief

Gelukkig had hij Laurens, nog altijd een van zijn beste vrienden. Die doet hem in die tijd een bijzondere ervaring cadeau voor zijn verjaardag. "Hij had op het station rondgehangen en allerlei machinisten benaderd: of ik een keer mee mocht in de locomotief. Dat is eigenlijk verboden, dus hij moest flink zoeken. Maar op mijn verjaardag kreeg ik een briefje met een nummer: een machinist die ik kon bellen voor een afspraak."

Een paar weken later mocht hij – illegaal, 'nu zou het echt niet meer kunnen' – voor het eerst een trein besturen. "Een gevoel van totale extase. Zo’n groot, machtig apparaat met honderden mensen achterin, en dat dan allemaal met één pookje vooruit krijgen. En dan dat prachtige Hollandse landschap dat aan je voorbij trekt. Voorin de cabine zitten is zo’n serene ervaring, zo mooi!" Maar hij besluit ook: machinist word ik pas aan het eind van mijn carrière. "Iedere dag acht uur lang een trein besturen zou voor mij te eentonig worden. Dan zou ik er op uitgekeken raken en dat zou zonde zijn."

Baas van alle treinen

En dus koos hij na school voor een hbo-opleiding in de ICT, met later nog bedrijfskunde ernaast. Langzaamaan herwon hij het zelfvertrouwen dat hem in zijn schooljaren werd afgepakt. Toen een mentor op zijn stage hem meegaf dat hij één doel moest stellen, zette hij hoog in: baas worden van alle treinen. Hij studeerde cum laude af, maar zijn eerste sollicitatie als managementtrainee bij de NS werd afgewezen: hij moet een papiertje van de universiteit hebben. Aan de bak dan maar. Waar hij ooit als jongetje mavo-advies kreeg, rondde hij nu zijn master af en werd alsnog aangenomen bij zijn droombedrijf.

Baas worden van alle treinen was nog steeds zijn doel, maar tijdens zijn traineeship moest hij dat nog breder trekken. "Ik kwam uiteindelijk uit op 'meer mensen gelukkiger maken'. Maar dan wel bij de NS graag."

Na een paar jaar leiding ging geven aan alle machinisten in Amsterdam, 360 man sterk, besloot hij zelf ook zijn 'blauwe rijbewijs' te halen. "Ten eerste leek het me zinvol als ik hen kon laten zien dat ik écht geïnteresseerd was in het vak. En in de tweede plaats was het mijn jongensdroom." Hij besteedde er een jaar lang al zijn vrije tijd aan. "Stond ik hier in de keuken de risotto te roeren en intussen het seinenboek uit m’n hoofd te leren." Toen hij zijn papiertje eenmaal op zak had, reed hij zichzelf regelmatig in de trein van en naar werk, altijd keurig in uniform. "Dan liep ik hier op station Leiden naar de machinist en vroeg ik of ik 'm zelf naar Amsterdam mocht rijden."

Slapeloze nacht

Brams carrière ging als een speer. Op zijn 35e was hij manager van alle 1400 servicemedewerkers van de stations. Een baan met heel veel verantwoordelijkheid, niet in de laatste plaats omdat er gereorganiseerd moest worden. "Er moesten zeker 250 mensen uit, ik was er dag en nacht mee bezig. Om het malen te stoppen, liet ik me graag in slaap praten door een podcast. Dat werkte altijd prima."

Behalve die ene nacht, nu drie jaar geleden. "Daar lag ik, in het donker, met Carine naast me, en op mijn koptelefoon een podcast met Stijn Bruers, een Vlaamse moraalfilosoof die sprak over 'effectief altruïsme'. Als je bijvoorbeeld een brandweerman op zijn sterfbed zou vragen naar het meest betekenisvolle moment in zijn leven, zei Bruers, dan zou die waarschijnlijk vertellen over die ene keer dat hij een kindje uit een brandend huis had gered. Dat klonk voor mij ontzettend logisch. En toen ging hij verder en zei: 'Als je in een Westers land woont en je verdient modaal, dan behoor je al tot de rijkste 3,5 procent op aarde. Verdien je iets meer, dan zit je al snel bij de top 1 of 2 procent. Als je een klein deel van dat geld effectief doneert, kun je ieder jaar wel een leven redden'."

Tien
Lees ook:
Tien procent van Robins salaris gaat naar goede doelen: 'Koop ik maar wat minder'

Het verhaal van Bruers was niks minder dan een openbaring voor Bram. "Ik was hooked. Ik dacht: hoe werkt dat dan, en waarom wist ik dit nog niet? Mijn hart klopte in m’n keel." In plaats van lekker rustig in slaap te vallen volgde er een rusteloze nacht. Hij ontdekte dat er een hele community bestaat van mensen die zich allemaal afvragen hoe je zo effectief mogelijk aan een betere wereld werkt. Dat er wetenschappelijke instituten zijn die goede doelen beoordelen op hun effectiviteit. "Tegen half vier vond ik mezelf terug achter de computer: ik zocht uit of ik een studie moraalfilosofie zou kunnen doen en had twee boeken over het onderwerp besteld."

Toen een paar uur later om 06:00 uur de wekker weer ging, moest hij gewoon weer aan de bak. "Maar ik wist wel: als ik het ooit iets rustiger krijg op werk, dan moet ik hier iets mee."

Drie potjes

In de tussentijd besloot hij al een aantal waarden van het effectief altruïsme in zijn eigen leven toe te passen. "De filosofie is dat je je inkomen verdeelt in drie potjes. Het eerste potje is voor jezelf, voor je vaste lasten, maar ook voor wat je nodig hebt voor een gelukkig en gezond leven. Ik had bij NS een topsalaris, verdiende veel meer dan ik wenste op te maken. Dus zette ik voor mezelf het eerste potje op 2500 euro netto. Dat is genoeg voor de hypotheek, maar ook om af en toe op vakantie te gaan of een keer uit eten."

In het tweede potje gaat geld voor goede doelen waar je een emotionele band mee hebt, ongeacht hoe effectief ze zijn. "Voor mij is dat bijvoorbeeld stichting Jarige Job, die zorgen dat kinderen uit arme gezinnen toch hun verjaardag kunnen vieren. Omdat wij zelf thuis ook een moeilijke periode hebben gekend, voel ik daarin mee en vind ik het belangrijk om hen wat te geven."

Het derde potje is puur rationeel: geld dat je doneert voor een zo groot mogelijk positief effect op de wereld. "Dan hebben we het over levens redden, niet over verjaarscadeautjes voor kinderen. Je gaat voor de meeste waarde voor iedere euro die je erin steekt."

Sterfdag als mooiste dag

Zijn levensdoel stelde hij in die tijd ook bij, van 'meer mensen gelukkiger maken' naar 'zoveel mogelijk levens redden, van mensen en dieren'. "Ik dacht: mijn carrière wordt alleen maar groter, ik ga alleen nog maar meer verdienen. Het komt met bakken binnen en ik geef er bijna niets van uit. Het geld dat overblijft ga ik sparen of beleggen of in ieder geval laten groeien. En op de dag dat ik doodga, komt al dat geld vrij voor de meest effectieve goede doelen en kunnen er talloze levens worden gered. Daarmee zou mijn sterfdag de mooiste dag van mijn leven worden."

Een nobel streven, maar toen nam zijn carrière een onverwachte wending. "Ongeveer een jaar geleden kreeg ik het daadwerkelijk rustiger op mijn werk. Ik wilde eens kijken of ik me niet een paar uur per week kon inzetten voor de stichting Doneer Effectief. Die was toen net in oprichting: een club slimme, talentvolle professionals, die zich vrijwillig inzetten om doneren aan effectieve goede doelen makkelijker te maken. Daar wilde ik wel bij helpen. Ik nam contact op met de bestuursvoorzitter, Andrea de Wildt en ging bij haar op bezoek om kennis te maken."

Meer
Lees ook:
Meer donaties voedselbank: '190 euro of veelvoud daarvan'

De afspraak zou een uurtje duren, maar toen Bram uiteindelijk vier uur later weer vertrok, had hij een aanbod voor een baan op zak. "Andrea vertelde dat ze een directeur zochten, of dat niets voor mij was? Ik dacht meteen: ja, dat wil ik. En ik dacht ook: o jee, dan moet ik weg bij de NS. Maar als ik dit kan doen, kan ik zoveel impact maken. Het was natuurlijk al een paar jaar aan het sudderen. Ik vond het mooi, ik vond het logisch, ik vond het integer en ik wilde het gewoon heel graag."

De 10 procent-belofte

Vanaf dat moment ging het snel. Tot verbijstering van zijn collega’s, zegde hij zijn baan bij de NS op. "Iedereen had gedacht dat ik tot mijn pensioen zou blijven, ik natuurlijk zelf ook. Maar ik kreeg een prachtig afscheid en ze zijn zelfs nog met de pet rondgegaan om geld in te zamelen om effectief te doneren."

Per 1 augustus is Bram officieel directeur. "Dat was ook de dag dat ik de 'ten percent pledge' heb getekend, een belofte om voortaan ten minste 10 procent van mijn inkomen aan effectieve goede doelen te geven." Met de stichting bieden ze een podium voor alleen díe goede doelen waarvan wetenschappelijk bewezen is dat je met je gedoneerde geld zo veel mogelijk positief effect bereikt. En ze adviseren (potentiële) donateurs die dat belangrijk vinden.

Maar wat maakt een goed doel een effectief goed doel? "We kijken naar problemen op wereldniveau. Voor ons zijn dat armoede & gezondheid, klimaat en dierenwelzijn & de voedseltransitie. Op die vlakken valt de meeste winst te behalen. Voor ieder van die aandachtsgebieden bestaat een onafhankelijk, wetenschappelijk onderzoeksinstituut dat doorrekent welke goede doelen het beste resultaat behalen met het geld dat ze binnenkrijgen. Het ene doel redt bijvoorbeeld een leven voor 5000 euro, terwijl een ander doel daar 3500 euro voor nodig heeft."

Gratis
Lees ook:
Gratis bh's voor vrouwen in armoede: 'Ze komen stralend naar buiten'

"Ze kijken dan natuurlijk naar kosteneffectiviteit, maar ook naar ruimte voor groei. Veel goede doelen krijgen meer geld binnen dan ze kunnen uitgeven, dan staat het maar op de bank, en dat is niet effectief. Transparantie is ook belangrijk: zijn goede doelen niet alleen open over hun resultaten, maar ook over de fouten die ze maken? Uiteindelijk blijft er maar een select groepje organisaties over die het meeste effect sorteren."

En het verschil met het gemiddelde goede doel is enorm. "Volgens een conservatieve schatting, zijn de door ons geselecteerde goede doelen zo’n 100 keer effectiever. Dat betekent dat je als je ieder jaar 100 euro doneert aan goede doelen gebaseerd op emotie – bijvoorbeeld aan kankeronderzoek omdat een bekende daaraan overleden is – en 1 euro op basis van ratio aan een effectief goed doel, je met beide bedragen even veel goeds voor de wereld doet. Daarmee is die ene euro bij de door ons geselecteerde goede doelen zeker 100 euro waard. Kun je nagaan als je meer geeft."

Jongensdroom

De stichting groeit snel. "Ik zie soms letterlijk de donaties binnenstromen en dan denk ik: Yes! Weer een mensenleven, en nog een, en nog een." Daarmee komt zijn ultieme doel steeds een stapje dichterbij. "Ook dankzij ons geweldige team, dat uit gedreven professionals bestaat die allemaal geïnteresseerd zijn in dit gedachtegoed en belangeloos hun tijd hierin steken." Bram wordt zelf betaald uit een fonds dat wordt verstrekt door een wereldwijde organisatie voor altruïsme. "Zo kunnen donateurs er zeker van zijn dat 100 procent van hun gift ook echt bij het goede doel van hun keuze terecht komt."

En zijn eerste jongensdroom, om machinist te worden? Die staat nog altijd op de planning voor de laatste jaren van zijn carrière. Maar eerst maar eens al die levens redden, samen met iedereen die mee wil doen. 

Zondaginterview

Elke zondag publiceren we een interview in tekst en foto's van iemand die iets bijzonders doet of heeft meegemaakt. Dat kan een ingrijpende gebeurtenis zijn waar hij of zij bewonderenswaardig mee omgaat. De zondaginterviews hebben gemeen dat het verhaal van grote invloed is op het leven van de geïnterviewde.

Ben of ken jij iemand die geschikt zou zijn voor een zondaginterview? Laat het ons weten via dit mailadres: zondaginterview@rtl.nl

Lees hier de eerdere zondaginterviews.