Ga naar de inhoud
Van hoogleraar tot voorzitter

Rutte voor de klas als hij geen premier meer is? Dit deden zijn voorgangers

Studenten van het ROC Mondriaan spraken in 2017 met Rutte voor het programma De Klas Kiest van Editie NL. Beeld © ANP (archieffoto)

Als premier Mark Rutte stopt met zijn premierschap, dan wil hij gaan lesgeven: "Dat vind ik superleuk", zei hij. Maar hoe realistisch is dat: een oud-premier voor de klas? En wat zijn Ruttes voorgangers eigenlijk gaan doen?

Mark Rutte geeft een paar uurtjes per week les op de Johan de Witt Scholengroep in Den Haag. Dat vertelde de premier dit weekend bij het radioprogramma Spuigasten op Den Haag FM. En, zo vertelde hij ook: als hij stopt met zijn baan als minister-president, gaat hij lesgeven. Hij heeft al gekeken welke opleiding hij moet volgen ('ik heb het al helemaal uitgezocht'). 

"In het leven moet je dingen doen waar je 's avonds niet van denkt: was het nuttig?", zei de premier erover. "In de politiek is er nog wel eens een dag dat je 's avonds denkt: was dit nou allemaal nuttig? Maar een leraar hoeft zich die vraag nooit te stellen."

Speculaties

Hoe realistisch is het: een oud-premier voor de klas? Volgens politiek verslaggever Fons Lambie is het niet de eerste keer dat Rutte het over zijn onderwijsambities heeft. "Rutte geeft dit antwoord de laatste tijd vaker. En daarmee heeft hij eindelijk een antwoord op al die speculaties en vragen over een mogelijke internationale topfunctie."

Maar, benadrukt Lambie: het blijft speculeren. "Rutte kan de switch naar het onderwijs maken, gewoon omdat hij het leuk vindt om voor de klas te staan. Maar oud-premiers zijn gewild bij de Europese Unie, de NAVO, de Verenigde Naties of het bedrijfsleven. En zéker iemand met zo veel ervaring als Rutte. Hij kan op veel plekken terecht. Dus of hij ook echt alleen maar gaat lesgeven, weten we pas als hij de deur van het Torentje definitief dichttrekt."

Als we kijken naar andere premiers, ligt inderdaad een functie in het bedrijfsleven, of de politiek, toch iets meer voor de hand. Een overzicht.

1. Jan Peter Balkenende (premier van 2002 tot 2010)

Na zijn premierschap lastte oud-premier Jan Peter Balkenende een sabbatical van een paar maanden in. Daarna werd hij hoogleraar aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, waar hij nog altijd lesgeeft op het gebied van 'Governance, Institutions & Internationalisation'. Een onderwijsfunctie, dus, zoals Rutte ook ambieert, maar dan wel in de collegezalen met studenten. 

Daarnaast was Balkenende sinds 2011 vijf jaar lang partner bij Ernst & Young, zo valt er te lezen op zijn LinkedInpagina. Daar was hij onder andere kartrekker van een samenwerkingsverband van meerdere multinationals die zich willen inzetten voor duurzame groei. Toen hij daar mee stopte, werd Balkenende lid van de Raad van Commissarissen van ING. Onlangs is hij benoemd tot 'minister van Staat': een eretitel voor oud-politici.

2. Wim Kok (premier van 1994 tot 2002)

Kok leidde twee kabinetten, Paars I en Paars II. Toen Balkenende hem opvolgde, trok Kok zich terug uit de politiek. Na zijn aftreden werd hij actief in verschillende commissariaten in het bedrijfsleven. Hij zat onder meer in commissariaten van grote bedrijven als de ING, TPG Post, de KLM en Shell.

Daarnaast had hij enkele adviesfuncties en was hij vier jaar voorzitter van de Club van Madrid, een organisatie met tientallen oud-regeringsleiders die de democratie wereldwijd willen beschermen en bevorderen. 

In 2003 werd Kok benoemd tot minister van Staat. In 2018 overleed hij aan een hartkwaal, op 80-jarige leeftijd. In onderstaande video werd de oud-premier herdacht: 

'Wim Kok was een reus': oud-premier herdacht in Amsterdam

01:16
'Wim Kok was een reus'

3. Ruud Lubbers (premier van 1982 tot 1994)

Toen Ruud Lubbers na twaalf jaar premierschap afzwaaide, ging hij vijf jaar lang parttime aan de slag als hoogleraar globalisering aan de Katholieke Universiteit Brabant (nu Tilburg University), en hij was ook zogenoemd 'visiting professor' aan de Harvard Universiteit in Cambridge. Daar gaf hij eens per maand een college. 

Er waren ook andere functies die Lubbers op zich nam, die onder andere met natuurbeheer en milieu te maken hadden. Zo was hij onder meer vicevoorzitter van de Independent World Commission on the Oceans en voorzitter van het World Wildlife Fund (in het Nederlands het Wereld Natuur Fonds).

Ook is Lubbers voorzitter geweest van de Nederlandse Organisatie voor Toegepaste Natuurwetenschappelijk Onderzoek (beter bekend als TNO) en van de Adviesraad Internationale Vraagstukken van kennisinstituut Cingendael. Ook Lubbers is benoemd tot minister van Staat: dat gebeurde in 1995. De oud-premier overleed in 2018 op 78-jarige leeftijd.

4. Dries van Agt (premier van 1977 tot 1982) 

Toen in 1982 nieuwe verkiezingen waren uitgeschreven, stelde Dries van Agt, die toen al vijf jaar premier was, zich opnieuw verkiesbaar als lijsttrekker van het CDA. Maar kort daarna trok hij zich toch terug. 

Van Agt werd daarna benoemd tot Commissaris van de Koningin in Noord-Brabant en trad na een paar jaar weer af om een diplomatieke baan bij de Europese Gemeenschap, waar hij vertegenwoordiger was in Japan, en daarna in de VS. Ook is Van Agt een jaartje hoogleraar geweest op het gebied van internationale betrekkingen in Japan.

Van Agt liet zich door de jaren heen geregeld horen in de media en in het publieke debat. Hij was fel tegenstander van een eventuele samenwerking tussen 'zijn' CDA en de PVV, en ook over het conflict Israël-Palestina deelde hij vaak zijn mening. In 2021 verliet hij het CDA zelfs omdat hij vond dat zijn partij een te pro-Israëlische koers had gekregen. Van Agt kampte toen ook met gezondheidsproblemen: in datzelfde jaar vertelde hij aan het Algemeen Dagblad over zijn zware hersenbloeding. "Ik ben een oud baasje geworden."

5. Joop den Uyl (premier van 1973 tot 1977) 

Joop den Uyl heeft na zijn premierschap nog bijna tien jaar in de politiek gezeten. Hij voerde, nadat hij afzwaaide als minister-president en Van Agt premier werd, de oppositie (namens de PvdA). Dat deed hij tot 1981. 

Bij het tweede kabinet onder leiding van Van Agt werd Den Uyl minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, en ook werd hij vicepremier. Toen dat kabinet (na nog geen jaar) viel, werd in 1982 weer een nieuw kabinet gevormd, en werd Den Uyl fractieleider. In 1986 werd hij opgevolgd door Wim Kok.

Een jaar later, in 1987, stierf Den Uyl aan de gevolgen van een hersentumor. Hij is 68 geworden. 

'Tassendrager'
Lees ook:
'Tassendrager' of toekomstig VVD-leider: kan Sophie Hermans Mark Rutte opvolgen?