Ga naar de inhoud
Zoeken naar buitenlandse hackers

AIVD mag in nieuwe wet op grote schaal internet aftappen

Het kantoor van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) in Zoetermeer Beeld © ANP

De AIVD mag in de toekomst mogelijk op grote schaal het internetverkeer van Nederlanders aftappen, op zoek naar Chinese of Russische hackers. Een wet die dat regelt is vandaag naar de Tweede Kamer gestuurd. Die moet er nu over oordelen. Daarbuiten klinkt kritiek. Zoals van een oud-toezichthouder: "Is het gevaar zo groot dat de diensten ook jouw internetverkeer een half jaar lang mogen bewaren om te zien of er iets interessants tussen zit?"

Volgens de inlichtingendiensten is de wet nodig om beter onderzoek te doen naar hackers uit Rusland, China, Iran of Noord-Korea. De AIVD en MIVD mogen sinds vier jaar van de wet op grote schaal internetverkeer aftappen, maar in de praktijk komt dat niet van de grond.

Het middel was vanaf het begin omstreden: tegenstanders spraken van het uitgooien van een 'sleepnet', waarbij internetverkeer van miljoenen onschuldige Nederlanders in handen van de geheime diensten zouden komen. De wet die dat regelde werd door activisten daarom de 'sleepwet' genoemd.

'Zo gericht mogelijk'

Een nieuwe toezichthouder moest tegemoet komen aan deze zorgen. De Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) wil dat de geheime diensten bij een grote tap 'zo gericht mogelijk' te werk gaan. Dat moet ervoor zorgen dat er minder bijvangst is van internetverkeer van onschuldige Nederlanders. Dat verdwijnt in de nieuwe wet.

Een lid van de TIB stapte in september op uit onvrede over deze plannen: Bert Hubert vindt dat de wet veel te ver gaat. "De AIVD mag straks het internet in een wijk aftappen en een half jaar bewaren om te kijken of er iets interessants tussen zit", zegt hij.

Toezichthouder
Lees ook:
Toezichthouder geheime diensten weg uit onvrede over nieuwe inlichtingenwet

"Het is mij een mysterie waarom deze wet nodig is", zegt oud-toezichthouder Hubert, die de aftap- en hackverzoeken van de AIVD en MIVD ruim anderhalf jaar van dichtbij heeft gezien. "Je kan zeggen dat je niets te verbergen hebt, maar als de AIVD in alle cafés een microfoon plaatst of meeschrijft op jouw huisfeestje, ga je toch een ander gesprek voeren."

Spionage

Hubert staat lijnrecht tegenover zijn voorganger. Voormalig TIB-lid Ronald Prins is juist groot voorstander van de wet. We hebben de geheime diensten om ons te beschermen, benadrukt hij. "Ze tappen niet omdat ze het alleen maar leuk vinden, maar kijken naar mensen die voor hen interessant zijn. De Chinezen willen weten wat wij uitvinden, zodat ze het kunnen namaken. De Russen doen aan technische en diplomatieke spionage. Dáár zit het risico."

RTL Nieuws sprak de twee oud-toezichthouders over het wetsvoorstel.

Oud-toezichthouders
Lees ook:
Oud-toezichthouders verdeeld over nieuwe wet die AIVD meer ruimte geeft

Het wetsvoorstel moet nu voor akkoord langs de Tweede en Eerste Kamer. Daarin kunnen delen van de wet nog wijzigen. Als beide Kamers akkoord gaan, kan de wet in werking treden. Dat gebeurt op zijn vroegst in 2023.

Mensenrechten beschermen

Mensen afluisteren, hacken, internetverkeer aftappen: de AIVD en MIVD mogen ver gaan. Daarom is effectief toezicht belangrijk, zegt Katina Yiannakas van het College voor de Rechten van de Mens. "Er moet een evenwicht zijn tussen wat de geheime diensten mogen en het toezicht, zodat zij daar geen misbruik van maken. Dat betekent grote inbreuken op de privacy compenseren met sterke waarborgen en controles."

Daarom is het belangrijk om dit goed te regelen, zegt Yiannakas. "Tegen mensen die zeggen dat zij niets te verbergen hebben, vraag ik wat ze ervan vinden dat we camera's ophangen in jouw huis, maar ook beloven dat we er niet naar zullen kijken. Als je mensen vraagt of je in hun telefoon mag kijken, zal niet iedereen dat goed vinden. Uiteindelijk vinden mensen het toch een onprettig idee dat iemand mee kan kijken en privédingen te weten kan komen."