Ga naar de inhoud
'Dubbel gevoel'

'Nederland moet zich klaarmaken voor Oekraïners die willen blijven'

Oekraïense vluchtelingen in Nederland gingen op hun Onafhankelijkheidsdag de straat op. Beeld © ANP (archieffoto)

Hoeveel Oekraïners hier straks permanent zullen blijven, weten we niet, maar de inschatting is dat het minstens 25 procent is. Experts zeggen dat de overheid met een langetermijnvisie moet komen voor deze mensen. Met vooral antwoord op de vraag: waar gaan ze wonen?

Alina heeft één heel duidelijke prioriteit: haar 12-jarige dochtertje een goed leven geven. Ze kwamen samen naar Nederland, in juli, en lieten hun thuisland Oekraïne achter. De vele bombardementen bij hun woonplaats Poltava hadden het leven daar onmogelijk gemaakt.

"Ik ben gevlucht", vertelt ze, en dat deed ze niet voor zichzelf, maar voor haar dochter. "Ik ging naar Nederland omdat ik hoorde dat de mensen hier zo vriendelijk zijn, dat dingen hier goed geregeld zijn, dat het onderwijssysteem goed werkt."

Onzekerheid

Ze heeft – net als de rest van de wereld – geen idee hoelang de oorlog nog duurt. En hoe het leven daarna, in vrede, zou zijn. Staat haar huis er nog? Kan ze er werken? Kan haar dochter naar school? 

Het zijn allemaal redenen waarom Alina steeds meer overweegt om langer in Nederland te blijven. "Het is geen makkelijke keuze, in Oekraïne staat mijn huis, daar is mijn familie. Maar hier gaat mijn dochter naar school, heb ik werk, leren we Nederlands. Het is een dubbel gevoel."

Met
Lees ook:
Met 57 Oekraïners en een hond in een oude school in Best, zo gaat dat eraan toe

En er zijn vermoedelijk meer Oekraïners in Nederland zoals Alina, die nu de oorlog zo voortsleept, voorzichtig met het idee beginnen te spelen: misschien blijf ik hier wel. Het instituut Clingendael doet veel onderzoek naar de langetermijnperspectieven van Oekraïense vluchtelingen. De schatting is dat ongeveer 25 procent van de Oekraïners straks permanent in Nederland zal blijven.

Geworteld in Nederland

"Daar spelen twee belangrijke factoren bij mee", legt Monika Sie uit, directeur van Clingendael. "Vóór de oorlog wilde een op de vier Oekraïners eigenlijk al migreren, zo weten we uit onderzoek. Hoe langer het conflict duurt hoe meer mensen hier wortelen." Volgens Sie speelt vooral de bijzondere status van Oekraïners mee met het feit dat ze hier relatief snel wortelen: ze mogen hier al werken en naar school en hoeven niet te wachten op een verblijfsvergunning, zoals vluchtelingen uit veel andere landen. 

Correspondent Olaf Koens gaf in onderstaande video antwoord op zes vragen over de oorlog in Oekraïne, en hoe lang die nog gaat duren: 

'Hoe lang gaat de oorlog in Oekraïne nog duren?' Zes vragen aan correspondent Olaf Koens

04:20

Er zijn nu 80.540 Oekraïners die zich sinds de oorlog hebben ingeschreven in Nederland, zo blijkt uit cijfers van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Uitgaande van de schatting van Clingendael, zou dat betekenen dat er zeker 20.000 na de oorlog in Nederland blijven.

De verwachting is dat er de komende tijd nog meer Oekraïners deze kant op vluchten. Er komt een strenge winter aan en veel vluchtelingen vanuit grenslanden zullen deze kant op komen als de oorlog langer duurt. Daarmee zal het aantal van 20.000 Oekraïners ook stijgen, zo verwacht Clingendael.

Mede daarom trok de Adviesraad Migratie vorige maand aan de bel: er moeten dingen veranderen in Nederland zodat het voor Oekraïners makkelijker wordt om hier een leven op te bouwen. De raad stelt onder meer dat '(jong)volwassenen op passend niveau' de opleiding in Nederland moeten kunnen afmaken die ze in Oekraïne zijn gestart.

Nederland
Lees ook:
Nederland schenkt extra raketten aan Oekraïne

Ook moeten vrijwillige inburgeringscursussen worden aangeboden en zouden Oekraïners niet afhankelijk moeten zijn van inschrijving in de Basisregistratie Personen om medische zorg te krijgen. Daarnaast moet het volgens de adviesraad makkelijker worden voor Oekraïners om als zzp'er aan de slag te gaan.

Grote uitdaging

Ook Clingendael roept de overheid in een rapport op om met een langetermijnplan voor deze mensen te komen. Monika Sie stelt dat de overheid 'op alle vlakken' aan de slag moet gaan. Denk aan onderwijs, werkgelegenheid, integratie, huisvesting. En het moet ook beter worden geregeld voor Oekraïners dan de overheid nu doet, stelt het onderzoeksinstituut. "Vooral de huisvesting wordt, vanwege de huidige krapte op de woningmarkt, een grote uitdaging", vreest Sie. 

Veel gemeentes bieden woningen aan voor korte tijd, zoals een jaar of korter, als een soort noodopvang. Soms zijn dat hotels of leegstaande gebouwen. In bijvoorbeeld Best werden gezinnen in een oud schoolgebouw opgevangen. Of op cruiseschepen zoals in Rotterdam (zie foto hieronder).  

Sommige van die plekken zijn maanden terug al opgeheven: gemeenten hebben soms hele korte contracten gesloten met hotels en moesten dus alweer op zoek naar een ander alternatief. Er zijn ook gemeentes die wel, zoals de Adviesraad Migratie en Clingendael adviseren, naar de langere termijn kijken. Zoals gemeente Lansingerland in Zuid-Holland. Daar zijn ze naar eigen zeggen al maanden bezig om een plek te vinden voor flexwoningen waar Oekraïners zeker een paar jaar kunnen blijven wonen.

Neuzen dezelfde kant op

"En het is nu gelukt", vertelt burgemeester Pieter van de Stadt, "begin volgend jaar komen er 150 woningen voor Oekraïners en 80 voor spoedzoekers uit de gemeente zelf." Hij moet wel toegeven dat het regelen de gemeente tegenviel: "Het was moeilijk dit te realiseren."

Het stuk grond dat eerst werd aangewezen als geschikt, wilde de provincie later niet afgeven omdat er windmolens moesten komen. "We stuitten bovendien vaak op vertraging omdat het aansluiten van kabels- en leidingen lang duurde."

Wat burgemeester Van de Stadt ervan heeft geleerd, is dat zo'n plan als dit alleen gerealiseerd kan worden als iedereen meewerkt. Als alle neuzen dezelfde kant op staan. 

Staatssecretaris bezig met plan

Nog voor het herfstreces komt staatssecretaris Van der Burg, van Justitie & Veiligheid, met zijn langetermijnbeleid voor Oekraïners. Dat beloofde hij vrijdagavond aan de Tweede Kamer. 

Alina woont nu in Zaanstad, in de gemeentelijke opvang: tientallen Oekraïners wonen daar tijdelijk op een cruiseschip. "We voelen ons echt welkom", zegt ze. Ze heeft werk, haar dochtertje gaat naar school. Maar de toekomst is onzeker voor haar. Waar gaat ze straks heen? Hoe lang kan ze op dit schip blijven?

"We hebben geen idee hoe lang het nog oorlog blijft. En als er vrede is, weet ik ook niet hoe het leven in Oekraïne zal zijn."

Noodopvanglocatie
Lees ook:
Noodopvanglocatie komt in Zoutkamp, plek voor honderden asielzoekers