Lage waterstand

Rivieren leggen hongerstenen en oeroude bossen bloot door droogte

15 augustus 2022 19:55 Aangepast: 16 augustus 2022 15:28
Laagwater in de Waal Beeld © ANP

Europese rivieren hebben zoveel last van de droogte dat van alles zichtbaar wordt wat eerst onder water lag. Van 'hongerstenen' met onheilspellende waarschuwingen over de lage waterstand tot oude Romeinse bruggen. Dat is volgens archeologen 'spectaculair', maar vooral zorgwekkend. "Als het water niet snel omhoog gaat zullen veel van dit soort vindplaatsen voorgoed verloren gaan."

Jaartallen en teksten als 'als je me ziet, ween dan': het is te lezen op de zogenoemde hongerstenen die door de lage waterstand zichtbaar worden in Duitse rivieren zoals de Rijn en de Elbe. "Ze zijn bedoeld als waarschuwing. Als je ze ziet heb je een groot probleem", zegt maritiem archeoloog Martijn Manders van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Een hongersteen in de Elbe die in 2018 zichtbaar werd Een hongersteen in de Elbe die in 2018 zichtbaar werd

Het is vooral een Tsjechisch en Duits fenomeen. In Nederland hebben we de stenen niet, zover Manders weet. "Ik ben ze in dertig jaar nooit tegengekomen", zegt hij. "We hebben ook niet van die rotsachtige bodems, meer slib en modder."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Grote zorgen om opgedroogde rivieren: 'Het gaat heel snel nu'

Wel worden er andere dingen zichtbaar, nu ook bij ons het water zo laag staat. "We vinden van alles en nog wat. Wrakken, kades en brugresten uit de Romeinse tijd, een paar kleine scheepjes uit de 18de en 19de eeuw, en in Friesland is zelfs een oeroud bos vrij komen te liggen", zegt de archeoloog.

En lugubere vondsten? "Ja, dat gebeurt weleens, maar daar bellen ze mij niet voor", zegt de archeoloog. "Het water discrimineert niet: er kan van alles in gevonden worden."

Bedreiging van het erfgoed

Al die vondsten, dat is voor een archeoloog natuurlijk mooi, maar Manders benadrukt ook de zorgelijke kant. "Het wordt direct bedreigd omdat de lucht erbij komt. We moeten dan maatregelen nemen zodat het niet gaat verrotten", zegt hij. Het gebrek aan water is een directe bedreiging van het erfgoed. "Als het water niet snel omhoog gaat zullen veel van dit soort vindplaatsen voorgoed verloren gaan."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Rivier paradijs voor magneetvissers door lage waterstand: 'Je kunt nu veel vinden'

Dat we hierdoor meer besef krijgen van de rivieren en wat daarin verscholen ligt, is in de ogen van de archeoloog dan wel weer positief. "Er was heel lang maar weinig historische aandacht voor die rivieren. De zee en grote schepen, dat was allemaal interessant. Ik ben blij dat mensen besef krijgen dat rivieren ook veel behelzen."

Daarbij helpt het dat dat erfgoed opeens bereikbaar is. "Als het droog komt te liggen, zie je dat mensen komen kijken en dat ze meehelpen. Je raakt meer geïnteresseerd in je eigen verleden en dan ben je ook meer geneigd om het te beschermen."

Snelwegen

Want het beschermen van onze rivieren is wat Manders betreft noodzakelijk. "We moeten ons realiseren hoe zuinig we moeten zijn op dat water. Rivieren waren vroeger snelwegen binnen Europa, alles moest over de rivier gaan", vertelt hij. "Het zijn de aders van Nederland. Als die kapot gaan..."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore