Menselijke maat mist

Duizenden euro's of helemaal niks: ambtenaren roepen op tot aanpassing leefgeld Oekraïners

30 juni 2022 19:33 Aangepast: 01 juli 2022 09:53
Oekraïense vluchtelingen komen aan op een vakantiepark in West-Grafdijk. Beeld © ANP

Oekraïense vluchtelingen in Nederland hebben sinds 1 april recht op leefgeld: een maandelijkse vergoeding die de overheid uitkeert. Maar gemeenten vinden dat het leefgeld voor Oekraïners nu niet goed in de wet geregeld is. Het leefgeld kan oplopen tot duizenden euro's per gezin. De gemeente Apeldoorn heeft de stoute schoenen aangetrokken en er zelfstandig een maximum opgezet.

Al snel nadat de gemeente Apeldoorn was begonnen met het uitkeren van leefgeld, werd zichtbaar dat er allerlei onwenselijke situaties ontstonden. Dat gold niet alleen voor de eigen inwoners, maar ook voor Oekraïners. Burgemeester Ton Heerts: "We hebben gezien dat sommige mensen met elkaar gaan wonen in de particuliere opvang, bij gastgezinnen. Dan kan het bedrag tot soms wel 3000 euro per woning oplopen."

Niet eerlijk tegenover bijstand

"Het is natuurlijk vreselijk wat er in Oekraïne gebeurt, maar we willen geen onderscheid. Het moet eerlijk en rechtvaardig zijn naar álle inwoners", legt burgemeester Heerts uit.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Nog steeds problemen bankrekeningen Oekraïners: nu heeft één ambtenaar een oplossing

De gemeente Apeldoorn besloot daarom een maximum te stellen aan het gedeelte van het leefgeld dat Oekraïners in de particuliere opvang krijgen als woonvergoeding. 

Daarmee wijkt de gemeente af van een regeling die door het ministerie is opgesteld en die uitgevoerd wordt door gemeenten. Burgemeester Heerts vertelt dat hij hun aanpassingen heeft gemeld bij het ministerie. Hij hoopt dat bij de evaluatie van deze regeling, die eigenlijk tot 1 juli loopt, zijn kritiek wordt meegenomen. 

Hoe werkt het leefgeld voor Oekraïners?

Sinds 1 april hebben Oekraïense vluchtelingen zonder werk recht op leefgeld vanuit de overheid. Hoeveel een vluchteling krijgt verschilt per situatie:

  • Een Oekraïense vluchteling in de gemeentelijke opvang krijgt maximaal 260 euro per maand, voor eten, kleding en persoonlijke verzorging.
  • Een vluchteling in de particuliere opvang krijgt maandelijks nog iets extra's voor eventuele woonlasten. In totaal krijgt een volwassen Oekraïense vluchteling in de particuliere opvang daarmee 475 euro per maand. 

Wat doet Apeldoorn anders?

De gemeente Apeldoorn heeft een grens gesteld aan de leefgeldvergoeding voor woonlasten in de particuliere opvang: in plaats van 215 euro per volwassene en 55 euro per kind geeft die gemeente maximaal 500 euro per woonadres, ongeacht het aantal opgevangen vluchtelingen.

'Niet rechtvaardig'

Dat de leefgeldregeling niet rechtvaardig is naar andere inwoners van Nederland, zoals mensen met een uitkering of bijstand, vindt niet alleen de gemeente Apeldoorn. 

Meer gemeenten worstelen met de uitvoering van de leefgeldregeling, vertelt Thelma van Petersen, bestuurslid van Divosa. Divosa is de vereniging directeuren in het sociaal domein, de gemeenteafdelingen die verantwoordelijk zijn voor het uitkeren van het leefgeld. Van Petersen: "Het lijkt erop dat de opvang van Oekraïners echt langer gaat duren, dus er moet nu een rechtvaardigere regeling komen, die ook uit te leggen is naar andere inwoners van Nederland."

Volgens Divosa is het veel logischer om het zo te organiseren dat het lijkt op regelingen die al bestaan. Oekraïners zouden bijvoorbeeld onder de bijstand kunnen vallen. Divosa-bestuurder Van Petersen: "We snappen dat het lastig is om het goed te organiseren, maar er moet wel wat veranderen want de wet is nu veel te grofmazig."

Verschil leefgeld en bijstand

Gemeenten vinden de hoogte van het leefgeld in sommige gevallen dus niet rechtvaardig tegenover inwoners die van een uitkering of bijstand moeten leven. Ter vergelijking:

  • Een gezin (twee volwassenen en twee kinderen) in de bijstand ontvangt: 1559,58 euro per maand
  • Een Oekraïens gezin van dezelfde samenstelling ontvangt in de particuliere opvang: 1580 euro per maand.

Maar het Oekraïense gezin hoeft - in tegenstelling tot het gezin in de bijstand - daarvan geen vaste lasten als huur/hypotheek en gas/water/licht te betalen. 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Op vakantie, dus Oekraïners het huis uit? 'Ik herken dit beeld totaal niet'

Ook onrechtvaardig naar Oekraïners

De gemeente Apeldoorn benadrukt niet te beknibbelen op het leefgeld, maar op zoek te zijn gegaan naar de menselijke maat. Burgemeester Heerts: "We willen voor iedereen maatwerk zodat vluchtelingen goed kunnen rondkomen naar Nederlandse maatstaven."

Nu is het namelijk zo dat leefgeld stopt zodra een Oekraïense vluchteling aan het werk gaat. Ook als het maar voor 10 uur in de week is en diegene daar eigenlijk niet van rond kan komen. 

De gemeente Apeldoorn vond dat niet juist en vult in die gevallen het inkomen van vluchtelingen aan met leefgeld. 

Verlenging tot oktober

De leefgeldregeling liep eigenlijk tot 1 juli, maar wordt sowieso nog een paar maanden verlengd, tot oktober. Divosa roept de Rijksoverheid op om snel duidelijkheid te geven. Bestuurder Thelma van Petersen: "Gemeenten willen graag weten waar ze aan toe zijn en denken graag met het Rijk mee over een uitvoerbare en uitlegbare leefgeldregeling. We hopen dat er geluisterd wordt naar onze oproep."

De leefgeldregeling valt onder een bredere noodwet waarin veel meer rondom de opvang van Oekraïense vluchtelingen in Nederland geregeld is, zoals onderwijs en gezondheidszorg. Ook dat moet snel beter geregeld worden volgens Divosa.

Onder tijdsdruk gemaakt

Het ministerie van Justitie en Veiligheid zegt op de hoogte te zijn van de verschillen in bijdragen: "Deze regeling is in maart van dit jaar onder hoge tijdsdruk tot stand gekomen. Het was op dat moment te complex en niet op korte termijn uitvoerbaar om bijvoorbeeld bedragen te verlagen bij toename van de grootte van het huishouden dat in de opvang verblijft."

Het ministerie geeft aan dat bij ingang van de regeling bekend was dat er een aantal ongewenste effecten zouden zijn, maar dat die als acceptabel werden gezien. 

Op dit moment worden de leefgeldregeling en noodwet geëvalueerd en mogelijk later aangepast. Wel geeft het ministerie aan dat gemeenten niet zomaar het huidige beleid mogen aanpassen, zoals in Apeldoorn: "Hoewel de knelpunten met betrekking tot de hoogte van de bedragen bekend zijn, gaat het hier om een wettelijke taak voor burgemeesters. Een gemeente kan hier dan ook niet zelfstandig van afwijken."

 

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore