Klimaatverandering

Blauwalg steeds vroeger gevonden in zwemwater door opwarming

15 mei 2022 11:11 Aangepast: 15 mei 2022 14:36
Archieffoto van blauwalg in de Zaan. Beeld © ANP

Door stijgende temperaturen op aarde duikt de blauwalg vaker en vroeger in het seizoen op in het Nederlandse zwemwater, zeggen deskundigen. Tegelijk breken de eerste zomerse dagen aan en zoekt Nederland massaal verkoeling in meren en plassen. Op meerdere plekken gelden al zwemwaarschuwingen.

Wat blauwalgen met mensen gemeen hebben: een voorliefde voor warm weer én de neiging om in de zomer het zwemwater op te zoeken. Voor ons pakt die overeenkomst helaas niet zo gunstig uit. "Je kunt door blauwalg last krijgen van je darmen, diarree of huiduitslag", zegt Petra Visser, aquatisch bioloog aan de UvA.

Kinderen en honden

Hoewel er in Nederland geen dodelijke gevolgen bekend zijn (in andere landen wel) moeten we er volgens de bioloog niet nonchalant over doen. "Zeker kinderen hoeven maar een klein beetje water binnen te krijgen om er last van te hebben. Voor honden is het trouwens nog gevaarlijker."

Helaas valt de opmars van blauwalg onhandig samen met onze zoektocht naar zomerse verkoeling, constateert Peter Siegmund van het KNMI: "De zomer staat voor de deur. En hoe warmer het wordt, hoe meer mensen verkoeling zoeken in meertjes en plassen."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Blauwalg en botulisme liggen op de loer: zwem alleen op goedgekeurde plekken

Wat is blauwalg?

Blauwalgen zijn bacteriën die voorkomen in zoetwater. Overmatige groei van blauwalgen is een teken dat het niet goed gaat met de waterkwaliteit. Sommige blauwalgen maken gifstoffen aan, waardoor ze een risico vormen voor de gezondheid. Als er veel blauwalgen zijn, een 'blauwalgenbloei', wordt zwemmen afgeraden. Je kun er maag- en darmklachten van krijgen.

Blauwalg is lang niet altijd met het blote oog te zien, maar heel grote hoeveelheden zijn zichtbaar als 'groene soep'.

Bij 'blauwalgenbloei' komt er een groene mat op het water te liggen. Bij 'blauwalgenbloei' komt er een groene mat op het water te liggen.

Het probleem van 'blauwalgenbloei' in onze zwemwateren is niet nieuw. De meeste zwemmers kennen inmiddels de waarschuwingsborden langs de waterkanten. De stijgende temperaturen vergroten het probleem: niet alleen kan het vaker tot 'bloeiperiodes' komen, daarnaast gaan we steeds vroeger in het seizoen de negatieve gevolgen voor het zwemwater merken.

Voedingsstoffen

Warmte speelt een belangrijke rol bij een uitbraak, zegt bioloog Visser. "De voedingsstoffen in het water waarvan ze leven nemen naar verhouding toe wanneer het warmer en droger is."

Periodes van extreme regen, zoals die vaker voorkomen, maken het er niet beter op, zegt ze: "Dan spoelen stoffen uit de landbouw juist de wateren in, en dat is nou juist een goede voedingsbron voor blauwalg."

Langer droog en warm

Peter Siegmund van het KNMI heeft wel een verklaring waarom het blauwalgprobleem zich vroeger in het seizoen openbaart: "Tegenwoordig hebben we in juni de temperaturen zoals ze veertig jaar geleden in juli waren. De aarde warmt op. Het is vroeger warm."

Hij wijst op de bloeiperiodes van bloemen en planten, die tegenwoordig ook vroeger beginnen. "Aan het eind van het seizoen, oktober en november, blijft het dus ook langer warm. Daarom kan blauwalg een groter deel van het seizoen problemen veroorzaken."

Blauwalg-checker

Wil je checken of voor jouw zwemwater een negatief zwemadvies of een waarschuwing van kracht is? Je kunt het opzoeken op zwemwater.nl.

 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Zwemmers moeten weer oppassen voor blauwalg: 'Bestrijden is niet altijd haalbaar'

Dedmer van de Waal, blauwalgenexpert van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW), zegt dat er nog geen langdurige studie is gedaan naar de toename van blauwalg en de vroegere problemen. "Maar ons idee is wel dat het steeds eerder voorkomt en dat klimaatverandering een belangrijke rol speelt. In de lente en het najaar is het merkbaar warmer, dus is het aannemelijk dat er eerder blauwalg is."

De overlast speelt het ergst in Zuid-Holland, constateert Van de Waal. "Omdat het polders zijn. Daar komen voedingsstoffen uit landbouw makkelijker in de wateren terecht.

Bodemmatten

Dat het water er 'normaal' uitziet, wil niet zeggen dat er geen blauwalg is, zegt Fred Kuipers, aquatisch ecoloog van het Waterschap Hollandse Delta. In zijn regio is blauwalg wel degelijk aanwezig – onder het wateroppervlak.

"Er zijn twee groepen blauwalgen: die als een mat op de bodem liggen, en algen die op het water drijven. Ze kunnen allebei giftig zijn, je wilt ze allebei niet binnen krijgen. De gewone, drijvende blauwalgen zien we nu nog niet. Die houden van warmte en weinig wind, daarom zien we die pas als het eerst een paar dagen flink warmer is."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Zorgen om zwemveiligheid kinderen: 'Ga samen baantjes trekken'

Maar de matten op de bodem liggen er al wel, zegt Kuipers. "Die zijn graag in helder, warmer water. Het water warmt snel op, het is nu al twee graden warmer doordat het voorjaar vroeger begint. Daar hebben wij last van. Tegelijk verbetert de waterkwaliteit, waardoor het water helderder is. Dat geeft zulke matten meer kans."

Kan snel gaan

Ook in Friesland is de blauwalg al opgedoken, zegt Jan Roelsma van het Waterschap Friesland. Erg verontrust is hij echter nog niet: "We zien het vaker vroeg in het jaar. Vorig jaar nog, wat toen wel opvallend was, omdat het een nat voorjaar was geweest. Nu we een warm voorjaar hebben, kijk ik er niet van op.

"We houden het goed in de gaten, maar er is nog geen reden voor paniek. Aan de andere kant: als de warmte aanhoudt, kan het snel gaan."

De Meetboei

Het KNMI, het Nederlands Instituut voor Ecologie en kennisinstituut Deltares zijn een proefproject begonnen: project Meerbericht. Er zijn een 'meetboei' en een weerstation geplaatst bij het Wylerbergmeer, bij de Duitse grens ten oosten van Nijmegen. Zo willen ze de overlast van blauwalg beter kunnen voorspellen en daarover een zogeheten 'Meerbericht' uitbrengen.

"We combineren meerdere soorten voorspellingen", legt Peter Siegmund van het KNMI uit. "We hopen waterbeheerders een betere voorspelling te geven over de kans dat het zwemwater gesloten moet worden – en vooral wanneer het open kan blijven."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore