'Stof blijft beter hangen'

Scholen experimenteren met andere toetsen: minder cijfers, meer feedback

13 mei 2022 12:23 Aangepast: 13 mei 2022 13:11
De centrale schoolexamens zijn nu in volle gang. Beeld © ANP

Het is even wennen als je kind thuiskomt met een rapport zonder cijfers. Maar steeds meer scholen wagen zich eraan. Ze willen af van de toets- en cijfercultuur en experimenteren met andere vormen van onderwijs. Het Alfrinkcollege in Deurne is een van de koplopers. "Elke week komen leerkrachten langs om te zien hoe het bij ons gaat."

De leerlingen van het Alfrinkcollege in Deurne wachten in de gang op hun docent. Ze maken een praatje en lopen dan in stilte naar binnen. Daar staat de startopdracht op het bord waar ze meteen aan beginnen. "Elke minuut wordt benut', vertelt docent Gert Verbrugghen. Hij is een van de initiatiefnemers van het vernieuwende onderwijs op de school.

De mavo in Deurne is een middelbare school waar het niet draait om landelijke gemiddelden en rapporten met cijfers. Er wordt niet elke week een nieuw hoofdstuk behandeld en gestampt voor een eindtoets. "Vaak vergeet je dan snel wat je hebt geleerd. Bij ons gaat de docent pas naar het volgende hoofdstuk als de leerlingen de stof echt begrijpen."

Stof blijft langer hangen

Ook toetsen worden anders ingezet. Een tussentijdse toets die leerlingen zelf nakijken is voor een docent een aanknopingspunt om te zien welke informatie goed overkomt en waar nog aan gewerkt moet worden. Als er veel fouten worden gemaakt bij een onderdeel, wordt daar langer bij stilgestaan. 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Gesteggel over eindtoets basisonderwijs: laten doorgaan of niet?

Er wordt hierbij uitgegaan van de expertise van de docent, die niet alleen instructies geeft, maar veel tussentijdse vragen stelt om te kijken of de leerlingen snappen wat er is gezegd en meteen bijspijkert als dat nodig is. "Dit kost tijd, daarom moet de docent kritisch kijken naar wat die onderwijst en accepteren dat het niet altijd volgens een vastgelegde planning verloopt. Maar omdat de stof die behandeld wordt door de leerlingen goed begrepen wordt, hoef je het later minder te herhalen, waardoor je uiteindelijk vaak zelfs verder komt dan een vastgelegde planning."

Geen tussentijdse cijfers

Er zijn drie toetsweken verdeeld over het jaar; de school moet verantwoording afleggen en de ouders willen het. "Geen tussentijdse cijfers is voor veel ouders even wennen, ze willen graag weten hoe hun kind ervoor staat. Maar een docent houdt de voortgang in de gaten en geeft een leerling extra maatwerkuren als dat nodig is om de week erop weer mee te komen."

Dat de toetsen worden gebruikt als onderdeel van het leerproces en niet als beoordeling van het leren, heet formatief handelen. Steeds meer scholen tonen interesse in deze leermethode, weet Verbrugghen. "De aankomende weken zitten vol met bezoeken van docenten en onderwijsexperts die bij ons komen kijken."

Groeiende interesse

Die groeiende interesse ziet ook onderwijsdeskundige Dominique Sluijsmans van Hogeschool Rotterdam. Ze heeft zich gespecialiseerd in toetsen en beoordelen in het voortgezet onderwijs en helpt met Toetsrevolutie scholen anders kijken naar lesgeven en toetsen. "Bij formatief handelen staat het leren van de leerling centraal", zegt Sluijsmans. "Pas als je de stof beheerst, maak je de toets. Je werkt op een andere manier toe naar het eindresultaat." 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Eindexamens vandaag begonnen? Op het vmbo zijn ze allang bezig

Sluijsmans vergelijkt het met zwemles: je oefent de schoolslag net zo lang tot je klaar bent voor je A-diploma. Dan doe je examen en gaan de vlaggen uit. Er is volgens haar steeds meer vraag vanuit scholen naar deze leermethode. "Maar verandering is ook lastig, alle docenten moeten mee. Het is een andere manier van lesgeven en iedereen is opgegroeid met rapportcijfers en Cito-scores, zo'n systeem heb je niet zomaar veranderd."

Cijfers hebben impact

De eerste toets wordt vaak al in groep 3 van de basisschool gegeven. "Daar wordt meteen een onderscheid gemaakt: jij bent een zwakke leerling, jij een sterke", zegt Sluijsmans. "Dat heeft impact op het kind en op de ouders. Ik ben ervan overtuigd dat kinderen de kans moeten krijgen het niveau te halen waartoe ze in staat zijn zonder beoordeeld te worden met een cijfer."

Ook Cito ziet deze ontwikkeling. Twee jaar geleden vervingen zij de cijfers van de leerlingrapportages voor grafische vormen, staafdiagrammen en lijnen, om zo het behaalde niveau op de kernvaardigheden Nederlands, Engels, rekenen/wiskunde aan te geven, laat Corine Theuns van Cito weten. 

"Scholen kunnen zelf bepalen of ze in hun communicatie naar leerlingen en ouders en verzorgers hiervan gebruik willen maken", zegt Theuns. Ze vertelt dat Cito nu aan een nieuwe ontwikkeling werkt met de focus op groei en een breder beeld van de leerling. "Naast de huidige kernvaardigheden is er ook aandacht voor het sociaal-emotioneel functioneren en de studiehouding. Ook die rapportages zijn met informatie in grafische vorm."

Niet altijd meer rapportcijfers

Volgens Stan Termeer van de VO-raad is er veel vrijheid in het inrichten van het onderwijs en dus ook in hoe een school toetst. "Scholen kunnen dat naar eigen inzicht en visie doen. De bekendste manier is met een rapportcijfer tussen de 0 en 10, maar je hebt ook scholen die andere methodes toepassen, zoals formatief toetsen."

Daarnaast zijn er volgens Termeer scholen die op individueel niveau naar een leerling kijken en daar doelen op afstemmen en toetsen op beoordelen. "Er zijn verschillende vormen en anders toetsen dan de standaard rapportcijfers is niet nieuw, ik heb wel het idee dat er steeds meer interesse voor is."

Discussie is zinvol

Scholen moeten wel goed nadenken voor ze de tussentoetsen en cijfers afschaffen, zegt onderwijsdeskundige Amber Walraven van de Radboud Universiteit. Ze leidt leraren op en doet veel onderzoek in het onderwijs. "Als rapporten kleuren hebben en groen staat voor alle cijfers hoger dan een 6, en je verandert verder niks aan je didactiek of handelen, dan werk je alsnog niet formatief en koppel je alsnog een beslissing aan een uitslag. Terwijl formatief handelen juist betekent dat er niks van afhangt, dat je leert van fouten maken, tot je het beheerst. Om mogelijk uiteindelijk een toets te maken, die met een kleur of cijfer wordt beoordeeld."

Het vereist veel overzicht van een leerkracht, die moet andere vragen stellen in een les, anders kijken naar de leerlingen. "Niet alle scholen passen deze methode echt goed toe. Maar er is een beweging gaande en een discussie over hoe we eindexamens en eindtoetsen kunnen verbeteren, is altijd zinvol." 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Vertroetelen of 'normaal doen': hoe ga je om met een kind dat eindexamens doet?

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore