Van potje naar andere potje

Miljoenenboete voor Belastingdienst: maar wie betaalt dat eigenlijk?

13 april 2022 14:19 Aangepast: 13 april 2022 16:37
Een kantoor van de Belastingdienst. Beeld © ANP

De Belastingdienst kreeg gisteren een recordboete opgelegd. Vanwege de zwarte lijst in de toeslagenaffaire moet de instantie 3,7 miljoen euro betalen. De overheid betaalt dan dus eigenlijk aan de overheid. Hoe zit dat eigenlijk? En met welk geld wordt die boete dan betaald?

Het gaat allemaal om de zwarte lijst van de Belastingdienst, officieel de Fraude Signalering Voorziening (FSV) genoemd. Op die zwarte lijst stonden allerlei gegevens van belastingplichtigen die ooit fraude hadden gepleegd of daar van verdacht werden door de fiscus. Wie eenmaal op de lijst stond, kon daardoor in hele grote problemen komen. Op die lijst stonden onder meer allerlei persoonsgegevens die de Belastingdienst helemaal niet had mogen gebruiken, zoals nationaliteit en gegevens over de gezondheid. Ook waren de gegevens slecht beveiligd en klopte er veel niet.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Belastingdienst krijgt recordboete privacywaakhond wegens zwarte lijst

De Belastingdienst overtrad daardoor maar liefst zeven jaar, van 2013 tot en met 2020, de wet. En daarom krijgen ze dus de miljoenenboete. Maar een overheidsinstantie die aan de overheid betaalt: is dat niet gek?

'Ridicuul'

"Als je er zo over praat, klinkt het wel ridicuul ja", vertelt emeritus hoogleraar Openbare financiën aan de Universiteit van Tilburg Harrie Verbon aan RTL Nieuws. 

Verbon legt uit: Als de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) een boete geeft aan een bedrijf, dan verdwijnt dat geld naar de staatskas, het bedrijf krijgt het nooit meer terug. Maar in dit geval gaat het geld van de Belastingdienst - dat onderdeel is van het ministerie van Financiën - naar het ministerie van Financiën.

De vraag is dus of de Belastingdienst deze boete wel voelt? "Nee, dat denk ik niet", is Verbons antwoord. "Het geld gaat van het ene potje naar het andere potje, maar blijft bij hetzelfde ministerie. Je vraagt je dan af wie daar nou slechter van wordt. Ik denk helemaal niemand."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Hof wil hoge ambtenaren Belastingdienst aan tand voelen over toeslagenaffaire

Natuurlijk is de Belastingdienst de 3,7 miljoen euro wel even kwijt, want de boete moet betaald worden. Maar het zal volgens Verbon niet lang duren voor het weer terug gestort is op de rekening van de fiscus. "Bij een nieuwe begroting zal de Belastingdienst aangeven dat ze te weinig geld hebben om orde op zaken te stellen. De Belastingdienst heeft het natuurlijk al niet makkelijk en staat onder een enorme druk. Ze krijgen dit geld dan ook gewoon weer terug, daar ga ik echt vanuit."

'Verdwijnt in grote schatkist'

De Autoriteit Persoonsgegevens is daar minder stellig in. De woordvoerder: "Het is terecht om te stellen dat die 3,7 miljoen euro de overheid niet verlaat. Maar het verdwijnt in de grote schatkist en je kan daarna niet meer zien waar elke euro van de boete naartoe gaat. Het gaat weer terug naar de basis, kun je stellen, en wordt dan weer opnieuw besteed. Bijvoorbeeld aan ouderenzorg."

De boete is niet geoormerkt in die staatskas, dus we kunnen het geld niet blijven volgen om werkelijk te zien waar het later naartoe gaat, legt Verbon uit. Maar alles wijst er volgens hem op dat het hier om een symbolische boete gaat. "Er wordt hier net gedaan of er een straf wordt uitgedeeld, maar dat is natuurlijk niet écht zo."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Opnieuw twee vernietigende rapporten over werkwijze Belastingdienst

Toch spreekt politiek verslaggever van RTL Nieuws Roel Schreinemachers niet van een 'boete voor de bühne'. "Dat is denk ik een te negatieve kwalificatie", legt hij uit. "Dat impliceert dat het de Belastingdienst weinig zou kunnen schelen. En ik denk toch dat het wel pijn doet als je daar werkt en zo'n stevige tik op de vingers krijgt. Het zal denk ik helpen om medewerkers van de Belastingdienst ervan te doordringen dat dit echt nooit meer mag gebeuren."

Ook een verbetertraject

En dat is nou net de bedoeling van die boete, legt een woordvoerder van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) uit. "We leggen zo'n boete op aan een bedrijf, particulier of overheidsinstantie om te zorgen dat dit niet opnieuw zal gebeuren. En in dit geval is de boete zeer pijnlijk voor de Belastingdienst en voor de minister. Zo pijnlijk dat ik denk dat ze dit niet nog een keer willen." De AP laat daarnaast weten dat er niet alleen een geldboete is opgelegd, maar dat er een compleet verbetertraject aan vastzit met als doel dat een dergelijke zwarte lijst nooit meer zal worden bijgehouden.

De vraag of de belastingbetaler de boete nu moet ophoesten, is dan ook makkelijk te beantwoorden. Verbon: "Nee, want niemand betaalt dit. Het is verschuiving van geld, verder niet." De AP beaamt dat: "Er hoeft inderdaad geen extra belasting geïnd te worden, want het geld verlaat de overheid niet. Er hoeft dus geen extra geld vrij te komen voor deze boete."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore