'Weggekeken bij misstanden'

Onderzoek: Nederlands geweld in Indonesië extreem en structureel, kabinet zint op excuses

16 februari 2022 19:59 Aangepast: 17 februari 2022 08:51
Landing van Nederlandse mariniers in Oost-Java bij het begin van de eerste politionele actie. Beeld © ANP

Nederland was verantwoordelijk voor structureel, buitensporig geweld tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog (1945-1949). Dat blijkt uit conceptversies en samenvattingen van een groot onderzoek dat vandaag wordt gepresenteerd. Van het geweld in Indonesië waren destijds veel meer mensen in Den Haag op de hoogte dan tot nu toe bekend was.

Het geweld was structureel, excessief en een rechtstreeks gevolg van besluiten door politiek, bestuurlijk en militair verantwoordelijken, zeggen ingewijden. Bij die verantwoordelijken overheerste eind jaren 40 'oud-koloniaal denken'. Duizenden Nederlandse militairen werden naar Indonesië gestuurd met te weinig middelen en een onjuiste voorbereiding. 

Geweld aangemoedigd

Uit het onderzoek blijkt dat verantwoordelijken in Den Haag voldoende signalen kregen over het gebruik van buitensporig geweld in Indonesië. In sommige gevallen werd het extreme geweld zelfs aangemoedigd. Ook werd weggekeken bij het melden van misstanden, concluderen onderzoekers.

In de zogeheten Excessennota van 1969 stelde de toenmalige regering dat van 'systematische wreedheid' geen sprake was. De Nederlandse krijgsmacht had alleen 'enkele excessen begaan'. Dat is nu anders. Ditmaal concluderen de onderzoekers dat het geweld structureel en extreem is geweest en dat de Nederlandse krijgsmacht als instituut daarvoor verantwoordelijk is.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Laat en erg beladen: het grote onderzoek naar ons verleden in Nederlands-Indië

Al eerder bleek uit verschillende publicaties en wetenschappelijke onderzoeken dat de conclusie over 'excessen' niet klopte. Het onderzoek dat morgen wordt gepresenteerd, is uitgevoerd door het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) en het NIOD, het Nederlands Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies.

Het onderzoek gaat over het militaire geweld dat tussen 1945 en 1950 werd gebruikt in de voormalige Nederlandse kolonie. Bij de onafhankelijkheidsoorlog sneuvelden naar schatting 5000 Nederlandse militairen en 100.000 Indonesiërs.

Opnieuw excuses

"Het kabinet heeft al excuses gemaakt aan Indonesië", zegt politiek verslaggever Fons Lambie. En vorig jaar maart zei de koning tijdens zijn staatsbezoek aan Indonesië het volgende: "Voor geweldsontsporingen van Nederlandse zijde in die jaren wil ik hier nu, in navolging van eerdere uitspraken van mijn regering, mijn spijt uitspreken en excuses overbrengen." Die excuses van de koning kwamen onverwacht.

"Het kabinet broedt nu op nieuwe excuses. Ook richting de veteranen, richting de Indische gemeenschap in Nederland. Ook al is het zeventig jaar geleden, daar zou de regering ook iets van een spijtbetuiging kunnen uitspreken." 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

'Honderden mensen op Bali gemarteld en vermoord in Nederlandse kampen'

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore