Motie aangenomen

Tweede Kamer wil dat lekken stopt: 'Maar het hoort er gewoon bij'

20 januari 2022 14:55
Ook voorafgaand aan de coronapersconferenties wordt er gelekt. Beeld © ANP

De Tweede Kamer wil dat overheidsbesluiten, of zelfs overwegingen, niet langer gelekt worden naar journalisten. De motie daarover van BBB-Kamerlid Caroline van der Plas is gisteravond unaniem aangenomen. Maar wat betekent dit nou eigenlijk? Zal het vanaf nu bijvoorbeeld stil blijven voorafgaand aan een coronapersconferentie? We vroegen het politiek verslaggever Frits Wester en hoogleraar bestuurskunde Michiel de Vries.

Hoe serieus moeten we deze motie nemen?

In de motie van Caroline van der Plas die gisteravond is aangenomen, staat dat te allen tijde eerst de Tweede Kamer geïnformeerd moet worden over kabinetsbesluiten, plannen en andere zaken die de Kamer aangaan, voordat de media of anderen worden geïnformeerd. Als dit niet gebeurt, moet er actief opgetreden worden tegen regeringsleden of medewerkers die zich hier niet aan houden.

Kamerlid Caroline van der Plas van de BoerBurgerBeweging (BBB) Kamerlid Caroline van der Plas van de BoerBurgerBeweging (BBB)

"Prachtig natuurlijk, dit soort voornemens. Maar zo werkt het niet in Den Haag", reageert politiek verslaggever Frits Wester. Hij gaat er niet vanuit dat de motie enige impact zal hebben op de huidige bestuurscultuur. Waarom de motie dan toch unaniem is aangenomen? "Ja, je kan natuurlijk niet zeggen dat je vóór het lekken van vertrouwelijke informatie bent. Maar de praktijk is anders en weerbarstiger."

Vooral het feit dat er volgens de motie ook geen plannen meer naar buiten mogen komen, is onhaalbaar volgens Wester. "Dan zouden politici ook geen interviews of toespraken tijdens partijbijeenkomsten meer mogen geven over hun visies voordat er een brief daarover naar de Kamer is gegaan. Dat gaat natuurlijk niet en is echt flauwekul. Daarnaast moet het publieke debat altijd mogelijk blijven."

Daar is Michiel de Vries, hoogleraar bestuurskunde, het mee eens. "Het is denk ik vooral een signaal naar de regering: hou hiermee op. Dat is mooi gezegd, maar het hoort er nou eenmaal bij."

Waarom gebeurt dat dan, het lekken van informatie?

Er zijn verschillende redenen waarom er gelekt wordt naar journalisten. Op dit moment zie je bijvoorbeeld dat het gebeurt om te kijken hoe politieke besluiten vallen in de samenleving, vertelt De Vries. "Aanvaardbaarheid van plannen bij de bevolking is in deze tijden, waarbij er veel weerstand is in het land, denk ik heel belangrijk. Ik ga er vanuit dat er daarom voorafgaand aan een coronapersconferentie eerst wat naar buiten komt, om te kijken of er wel genoeg draagvlak voor is."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Coronapersconferentie-nieuwe stijl: plaatjes voegen weinig toe, tolk is nu postzegel

Maar er zijn meer redenen, vertelt Wester. "Soms kan het gebeuren dat er verkeerde informatie rondgaat. Om misinformatie te voorkomen, wordt de goede informatie dan gelekt. Lekken uit ijdelheid komt ook voor. 'Ik weet iets, dus ik ben belangrijk', is dan het idee. Vertrouwelijke informatie verspreiden uit knulligheid gebeurt ook al jaren: iemand verspreekt zich bijvoorbeeld, of je krijgt per ongeluk net iets te veel documenten in je handen gedrukt. Maar lekken omdat politici nou eenmaal vinden dat de samenleving het nú moet weten, gebeurt natuurlijk ook."

Is het lekken dan niet strafbaar?

Als er een coronapersconferentie begint, weet je als kijker bijna altijd al een deel van de informatie die gegeven wordt. Het is door politici of ambtenaren eerder al gelekt naar de pers. Officieel mag het niet, maar het zal niet snel op het bordje van de politie of het Openbaar Ministerie terechtkomen.

Wat wel uit den boze is, is het lekken van staatsgeheimen. In het Wetboek van Strafrecht staat dat het openbaren van dit soort gewichtige, belangrijke stukken een misdrijf is. Niet alleen degene die staatsgeheimen lekt maakt zich schuldig aan het schenden van staatsgeheimen, maar ook degenen die er vervolgens over kunnen beschikken. Zo legde het gerechtshof in Den Haag in 2013 twee voormalige ambtenaren van de AIVD gevangenisstraffen op voor het doorspelen van staatsgeheime informatie aan De Telegraaf.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Per ongeluk geheim document gelekt? Dat kan je je baan kosten

Ook lekken uit de ministerraad is strafbaar. Toch kwam er vorig jaar informatie uit notulen van een ministerraad waarin over de toeslagenaffaire werd gesproken bij RTL Nieuws terecht. Er werd aangifte gedaan, maar uiteindelijk werd door demissionair minister Ferd Grapperhaus besloten af te zien van een strafzaak. Er zouden te weinig aanknopingspunten zijn om te achterhalen wie de informatie had gedeeld.

Lekken gebeurt dus al sinds jaar en dag: zal het ooit stoppen?

Lekken bestaat al sinds de oudheid, vertelt De Vries. "En ik neem niet aan dat deze motie daar ook maar iets aan gaat veranderen. Mogelijk zal de regering zich even kort achter de oren krabben: misschien moeten we wat minder lekken. Maar het zal niet verdwijnen, dat kan ik me niet voorstellen."

Wester deelt die mening: "Het Binnenhof is het enige gebouw in Nederland dat lekt van onderop. Dat is sinds jaar en dag. Dat kun je met nog zo veel maatregelen proberen tegen te gaan, het zal niet stoppen."

Ook Wester zelf heeft al heel wat informatie vroegtijdig mogen ontvangen in de loop der jaren. "Daarbij moet je weten dat je bijna nooit een pakket krijgt met alle informatie. Je moet als journalist heel veel praten, achtergrondgesprekken voeren met politici en ambtenaren. Dan krijg je vervolgens verschillende puzzelstukjes en die leg je dan zelf bij elkaar. Dat als eerste naar buiten brengen doe je vervolgens niet voor je ego, maar om de samenleving zo goed en tijdig mogelijk te informeren over wat er gaande is."

Op 30 maart 2001 werd de verloving aangekondigd van Willem-Alexander en Máxima. Op 30 maart 2001 werd de verloving aangekondigd van Willem-Alexander en Máxima.

Welk 'lek' Wester het meest is bijgebleven? "Dan denk ik toch aan 29 maart 2001: mijn verjaardag. Ik wist te vertellen dat Willem-Alexander en Máxima de volgende dag hun verloving bekend zouden maken. Ook daarbij was het niet één iemand die dit aan mij vertelde, hierbij ging het ook om meerdere puzzelstukjes. Maar het was strikt geheim, en dus voor mij een mooi verjaardagscadeau die dag."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore