Poolwervel

Krijgen we een horrorwinter, een witte kerst? 'Ho, ho, ho', zegt de weerman

08 december 2021 14:34 Aangepast: 27 januari 2022 14:02
De verstoring van de polaire vortex kan voor extreem winterweer zorgen. (Archieffoto) Beeld © ANP

Oké, de meteorologen bij Buienradar worden er nét niet horendol van maar ze krijgen de vraag nu wel erg vaak: 'Krijgen we een witte kerst?' Ook de verhalen over de horrorwinter, die sommige weerbureaus voorspellen, wordt hen de laatste tijd vaak voor de voeten geworpen. Ga er maar aan staan. "De wens is vaak de vader van de gedachte", zegt weerman William Huizinga.

Meteoroloog Huizinga ziet de berichten allemaal voorbijkomen. 'Stevige winter met sneeuw en ijs op komst', kopte de Telegraaf op 30 november. 'Winter 2022 koud en droog', schreef Weer.nl een week eerder.

Al die spannende weerverhalen, daar krijgt hij ook vragen over op straat. 'Ja, we lazen dat het een dikke winter wordt', zeggen voorbijgangers. "Ho ho ho, zeg ik dan." Zo gaat het vaker. Als één iemand zoiets roept, dan worden andere meteorologen daar over bevraagd. Aan Huizinga en zijn collega's de taak om de boel dan wat te nuanceren.

Wens is de vader van de gedachte

Het gros van de mensen dat dit soort verwachtingen doet, zijn mensen die héél graag sneeuw willen zien, verklaart hij. "Dat neemt dan ernstige vormen aan. De wens is de vader van de gedachte: je gelooft iets, omdat je wil dat het zo is. En ziet daar de hele tijd de bevestiging van. Ze klampen zich vast aan elke strohalmpje. Wij zijn toch wat nuchterder."

Een begrip dat veel voorbijkomt is de polaire vortex, ook wel poolwervel genoemd. Een lagedrukgebied met zeer lage temperaturen dat zich pal boven de Noordpool bevindt. Begin dit jaar is deze polaire vortex 'gebroken'. Dat komt vaker voor: dan vindt een plotselinge opwarming plaats in de stratosfeer, waardoor de poolwervel wordt verstoord. Een gevolg kan zijn dat daardoor koude poollucht naar het zuiden komt. Dat gebeurde eerder dit jaar: een winterse verrassing in de eerste helft van februari.

Sommige weerbureaus verwachten dat dit komende winter weer gebeurt, maar volgens het KNMI zien ze geen herhaling van vorig jaar, zegt een deskundige in Trouw. Zo is de vortex zeer koud en dus sterk voor de tijd van het jaar. 

De karakteristieke vorm van de poolwervel. Paars duidt het lagedrukgebied aan en bruin de hogedrukgebieden er rondom. De karakteristieke vorm van de poolwervel. Paars duidt het lagedrukgebied aan en bruin de hogedrukgebieden er rondom.

Zeewater kouder dan gemiddeld

Een ander argument van de winterse waarzeggers is dat La Niña voor het tweede jaar op rij zeer krachtig is. Het gaat dan om zeewatertemperatuur die rond de evenaar lager is dan gemiddeld. Reinout van den Born van Weer.nl: "De aanloop naar de winter toe lijkt op die van 1962-1963. Toen volgde een van de strengste winters in Nederland ooit."

Snijdt dat hout? Weerman Huizinga vindt het 'heel lastig om te zeggen'. Ja, er worden klimaatmodellen gemaakt om in te schatten in hoeverre het weer mogelijk afwijkt van normaal. Daar komt dan een percentage uit dat inderdaad zou kunnen wijzen op een koudere winter. "Maar je hebt ook een hoog percentage dat laat zien dat het juist wat zachter wordt."

Toch vindt Huizinga de gedachtegang van zijn collega niet vreemd. "Het is een kwestie van onderzoeken en staven, het is een experiment. Daar heb je wel moed voor nodig. Hij roept niet zomaar iets, hij onderbouwt het wel, dat moet ik hem nageven."

Meer factoren

Meerdere factoren kunnen een winterse setting van de atmosfeer beïnvloeden. De meteoroloog somt er een paar op: "De plotselinge opwarming van de stratosfeer, de La Niña, de hoeveelheid noordpoolijs, de hoeveelheid sneeuw in Siberië, maar ook de activiteit van de zon heeft mogelijk invloed op hoe streng een winter kan worden."

Mogelijk dat nog meer processen van invloed zijn die we nog niet eens kennen. "Kortom, een winterverwachting voor Nederland hangt van veel factoren af. Het maakt het maken van een winterverwachting erg complex en de verwachting vooral erg onzeker."

Maar, krijgen we nou een witte kerst?

In Nederland is het weer voor hooguit twee weken te voorspellen. Het is op dit moment al lastig om een paar dagen vooruit te kijken, zegt Huizinga. "Het fluctueert enorm. We zitten in een grillig patroon. Het gaat de komende dagen ineens naar de 10 graden toe, en volgende week wordt het weer wat kouder. Zo gaat dat steeds."

De vraag 'krijgen we een witte kerst?' is nog net iets te vroeg gesteld. De zogenaamde pluim reikt maar twee weken ver. Het European Centre voor Medium-Range Weather Forecasts (ECMWF) maakt wel weerkaarten die wel tot een maand of verder gaan. Deze kaarten zijn vooral indicatief.

De meteorologen bij Buienradar concluderen: de temperatuur voor wittige neerslag lijkt er wel te zijn maar de neerslag zelf niet. "Zoals het er dus nu naar uitziet, gaan we geen witte kerst krijgen."

Overigens is de definitie van een witte kerst wel streng. Dan moet in De Bilt op eerste én tweede kerstdag een gesloten sneeuwdek liggen. Dat wil zeggen: een sneeuwdek zonder gaten erin – het telt dus niet als er alleen nog een hoopje sneeuw voor de deur ligt, legt meteoroloog Nicolien Kroon uit in deze video:

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore